علم از مهم‌ترین ابزارهای ایجاد صلح و توسعه پایدار است/ ارزش علم فقط به تعداد مقالات نیست
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه شهید چمران اهواز علم را یکی از مهم‌ترین ابزارهای ایجاد صلح و توسعه پایدار برشمرد و گفت: ارزش علم فقط به تعداد مقالات و طرح‌های پژوهشی نیست؛ بلکه باید ببینیم علم چقدر توانسته است از مشکلات مردم کم کند و کیفیت زندگی آن‌ها را بهبود ببخشد.
دکتر منا گلابی به مناسبت ۱۹ آبان، روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، ضمن تبریک این روز به همه دانشجویان، استادان، پژوهشگران و تلاشگران عرصه علم و فناوری اظهار کرد: به اعتقاد من، علم یکی از مهم‌ترین ابزارهای ایجاد صلح و توسعه پایدار در جوامع است. وقتی از علم در خدمت صلح صحبت می‌کنیم، منظور فقط جلوگیری از جنگ و درگیری نیست؛ بلکه ایجاد جامعه‌ای است که در آن مردم از فرصت‌های برابرتر، سلامت، امنیت، رفاه و امید به آینده برخوردار باشند.
وی افزود: علم می‌تواند با کمک به حل مسائل مشترک انسان‌ها، زمینه تفاهم و همکاری را فراهم کند. برای مثال، پژوهش‌های علمی در حوزه سلامت به پیشگیری و درمان بیماری‌ها کمک می‌کنند، فناوری‌های نوین در حوزه کشاورزی و محیط زیست به حفظ منابع طبیعی و امنیت غذایی منجر می‌شوند و پیشرفت‌های علمی در حوزه انرژی، صنعت و فناوری اطلاعات می‌توانند فرصت‌های شغلی و اقتصادی جدیدی ایجاد کنند.
گلابی ادامه داد: از سوی دیگر، علم به ما کمک می‌کند به جای قضاوت‌های عجولانه، تعصبات و اختلاف‌نظرها، بر پایه شواهد، منطق و گفت‌وگو تصمیم بگیریم؛ این موضوع خود یکی از پایه‌های فرهنگ صلح است. بنابراین، من معتقدم علم زمانی به معنای واقعی در خدمت توسعه قرار می‌گیرد که دستاوردهای آن از محیط دانشگاه و آزمایشگاه خارج شود و اثر آن در زندگی روزمره مردم دیده شود.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه شهید چمران اهواز اضافه کرد: به بیان ساده، ارزش علم فقط به تعداد مقالات و طرح‌های پژوهشی نیست؛ بلکه باید ببینیم علم چقدر توانسته است از مشکلات مردم کم کند و کیفیت زندگی آن‌ها را بهبود ببخشد.
وی همچنین در خصوص استفاده از علم در مسیر صلح و جنگ و نقش اخلاقی و مسئولیت اجتماعی دانشمندان در قبال آن، اظهار کرد: این موضوع از مباحث بسیار مهم در فلسفه علم و اخلاق پژوهش است. واقعیت این است که دانش علمی به‌تنهایی خوب یا بد نیست؛ این انسان‌ها هستند که بر اساس اهداف، ارزش‌ها و تصمیم‌های خود از آن استفاده می‌کنند.
گلابی بیان کرد: برای مثال، یک فناوری ممکن است با هدف تشخیص زودهنگام بیماری‌ها توسعه پیدا کند، اما همان دانش یا فناوری، در شرایطی دیگر، برای آسیب رساندن به انسان‌ها مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین، صرف پیشرفت علمی کافی نیست؛ مهم است که بدانیم این پیشرفت در چه مسیری و با چه هدفی به کار گرفته می‌شود.
وی ادامه داد: اینجاست که اخلاق علمی و مسئولیت اجتماعی پژوهشگران اهمیت پیدا می‌کند. دانشمند فقط در برابر صحت نتایج پژوهش خود مسئول نیست، بلکه باید نسبت به پیامدهای اجتماعی، انسانی و محیط‌زیستی یافته‌هایش نیز حساس باشد.
گلابی افزود: به نظر من، سه اصل در این زمینه اهمیت ویژه‌ای دارد، نخست، صداقت و امانت‌داری در انجام پژوهش؛ دوم، توجه به کرامت انسانی و حقوق افراد و سوم، ارزیابی پیامدهای احتمالی فناوری‌ها و دستاوردهای علمی پیش از به‌کارگیری آن‌ها.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه شهید چمران اهواز در ادامه گفت: دانشمند مسئول، کسی نیست که صرفا بتواند کاری را از نظر علمی و فنی انجام دهد؛ بلکه کسی است که درباره درست بودن هدف و پیامدهای کار خود نیز فکر می‌کند. در واقع، اخلاق نباید موضوعی جدا از فعالیت علمی باشد؛ بلکه باید از مرحله انتخاب موضوع پژوهش تا تولید دانش، انتشار نتایج و تبدیل آن به فناوری، در تمام مراحل حضور داشته باشد.
رسالت دانشگاه صرفا تربیت نیروی متخصص نیست
وی در خصوص اینکه دانشگاه‌ها چگونه می‌توانند در کنار پرورش متخصصان، در رشد اخلاقی آن‌ها نقش‌آفرینی کنند، اظهار کرد: به نظر من، رسالت دانشگاه صرفا تربیت نیروی متخصص و انتقال دانش و مهارت نیست؛ دانشگاه باید در کنار پرورش تخصص، به شکل‌گیری شخصیت علمی، اخلاقی و اجتماعی دانشجویان نیز کمک کند.
گلابی افزود: ما نباید فقط به دنبال تربیت افرادی باشیم که بدانند چگونه یک مساله علمی یا فنی را حل کنند؛ بلکه باید افرادی تربیت کنیم که بدانند چرا باید آن مساله را حل کنند و راه‌حل آن‌ها چه تاثیری بر جامعه و زندگی انسان‌ها خواهد داشت.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه شهید چمران اهواز بیان کرد: دانشگاه‌ها می‌توانند از چند مسیر در این زمینه نقش‌آفرینی کنند. نخست، آموزش عملی اخلاق حرفه‌ای و اخلاق پژوهش در کنار دروس تخصصی است. دوم، ایجاد فرصت برای مشارکت دانشجویان در فعالیت‌های داوطلبانه، اجتماعی و حل مسائل واقعی جامعه است. سوم، توجه به الگوهای رفتاری استادان و مدیران دانشگاهی است زیرا دانشجویان علاوه بر آنچه در کلاس درس می‌آموزند، از رفتار و منش استادان خود نیز تاثیر می‌پذیرند.
وی ادامه داد: همچنین لازم است پژوهش‌های دانشگاهی به سمت نیازهای واقعی جامعه هدایت شوند؛ برای مثال، مسائل مربوط به سلامت مردم، محیط زیست، کاهش آسیب‌های اجتماعی، اشتغال و بهبود کیفیت زندگی باید در اولویت برنامه‌های پژوهشی قرار گیرند.
دکتر گلابی گفت: من معتقدم دانشگاه موفق، دانشگاهی نیست که فقط متخصص تربیت کند؛ بلکه دانشگاهی است که متخصص توانمند، انسان مسئولیت‌پذیر و شهروند آگاه و اخلاق‌مدار تربیت کند. چنین دانشگاهی می‌تواند علاوه بر تولید علم، در ساختن جامعه‌ای سالم‌تر، عادلانه‌تر و صلح‌آمیزتر نیز نقش داشته باشد.
علم را فقط ابزاری برای موفقیت فردی نبینیم
وی بیان کرد: پیام من به دانشجویان و اعضای جامعه علمی این است که علم را فقط به‌عنوان ابزاری برای موفقیت فردی، کسب مدرک یا پیشرفت شغلی نبینیم؛ علم فرصتی ارزشمند برای خدمت به انسان‌ها و ساختن آینده‌ای بهتر است.
دکتر گلابی در ادامه افزود: به دانشجویان می‌گویم که کنجکاو باشند، سؤال بپرسند، از تجربه کردن و حتی اشتباه کردن نترسند و همواره روحیه یادگیری و تفکر انتقادی خود را حفظ کنند. آینده متعلق به کسانی است که علاوه بر دانش تخصصی، توانایی خلاقیت، حل مساله، همکاری و مسئولیت‌پذیری دارند.
وی خاطرنشان کرد: به استادان و پژوهشگران نیز تاکید می‌کنم که تلاش کنیم پژوهش‌های ما صرفا به تولید مقاله و دستاوردهای علمی محدود نشود، بلکه به حل مسائل کشور و ارتقای زندگی مردم منجر شود. امروز بیش از هر زمان دیگری به علمی نیاز داریم که مساله‌محور، اخلاق‌مدار، نوآورانه و در ارتباط نزدیک با جامعه باشد.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه شهید چمران اهواز گفت: باید یادآوری کنم که صلح و توسعه دو مفهوم جدا از هم نیستند. جامعه‌ای که از دانش، آموزش، نوآوری و فرصت‌های عادلانه برخوردار باشد، ظرفیت بیشتری برای دستیابی به صلح پایدار خواهد داشت. بیایید علم را نه فقط برای دانستن بیشتر، بلکه برای بهتر زندگی کردن، کمتر آسیب زدن به یکدیگر و ساختن آینده‌ای روشن‌تر برای نسل‌های بعد به کار بگیریم.
