ساختمان پایدار خاک عامل کلیدی افزایش ذخایر آب بارندگی‌ها
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان گفت: افزایش بارندگی زمانی به ذخیره بیشتر آب در خاک کمک می‌کند که مسیر ورود آب باز بوده و پوشش مناسب و ساختمان پایدار خاک، فرصت نفوذ و نگهداشت آن را فراهم کنند. اظهار کرد: خاک تنها بستر استقرار گیاه نیست بلکه بخشی حیاتی از چرخه ذخیره و انتقال آب است.
وی افزود: در زمین‌های بدون پوشش یا متراکم، بخش عمده‌ای از بارش ممکن است پیش از نفوذ، به صورت روان‌آب در سطح زمین جاری شود بنابراین مدیریت آب در مزرعه و حوزه‌های آبخیز باید همواره با حفاظت از سطح خاک همراه باشد.
این پژوهشگر خوزستانی با اشاره به تاثیر مخرب تردد ماشین‌آلات، چرای سنگین دام و ضربه قطرات باران روی خاک افزود: گاهی ایجاد یک لایه نازک متراکم یا پوسته سطحی، ورود آب را به شدت محدود می‌کند.
وی بیان کرد: کاهش تردد ماشین‌آلات روی خاک خیس، مدیریت اصولی چرا و حفظ بقایای گیاهی ازجمله راهکارهایی است که می‌تواند از تخریب ساختمان خاک جلوگیری کرده و نفوذ آب را بهبود بخشد.
وی با بیان اینکه نفوذ آب تنها به شنی یا رسی بودن بافت خاک وابسته نیست تصریح کرد: حتی ۲ خاک با بافت کاملا مشابه ممکن است به دلیل تفاوت در ساختمان، پیوستگی منافذ و میزان تراکم، رفتار متفاوتی از خود نشان دهند.
به گفته وی بافت خاک با عملیات معمول کشاورزی تغییر چندانی نمی‌کند اما وضعیت خاک‌دانه‌ها و منافذ آن تحت تأثیر مدیریت صحیح قابل بهبود است.
حیدری پوشش گیاهی و بقایای محصولات را سپر محافظ سطح خاک در برابر نزولات آسمانی دانست و گفت: ریشه‌ها و جانداران خاکزی با فعالیت خود مسیرهای طبیعی عبور آب را ایجاد می‌کنند و بقایا نیز با کاهش ضربه قطرات باران و کند کردن جریان سطحی، فرصت نفوذ را افزایش می‌دهند.
وی افزود: همچنین در اراضی شیب‌دار، کشت روی خطوط تراز و ایجاد نوارهای گیاهی باید متناسب با شرایط زمین انتخاب شوند.
این عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی خوزستان نفوذ آب به خاک را متفاوت از رسیدن آن به سفره‌های زیرزمینی دانست و خاطرنشان کرد: آبی که از سطح وارد خاک می‌شود، ممکن است در محدوده ریشه ذخیره شود، به‌صورت جانبی حرکت کند و یا به لایه‌های عمیق‌تر برسد بنابراین مشاهده نفوذ آب به‌تنهایی به معنای افزایش ذخیره آب زیرزمینی نیست و هر فرایند نیازمند پایش و بررسی دقیق است.
وی هدف از مدیریت بهینه را صرفا افزایش سرعت ورود آب به خاک ندانست و تاکید کرد: هدف اصلی، نگهداشت مفید آب در جای مناسب و کاهش اتلاف آن است.
وی خاطرنشان کرد: حفظ پوشش سطحی، کاهش تراکم و پایش نتایج اقدامات ضروری است ضمن آنکه در اراضی شور، دامنه‌های ناپایدار و یا هنگام استفاده از آب‌های نامتعارف، پیامدهای احتمالی افزایش نفوذ نیز باید به دقت مدنظر قرار گیرد.
کارشناسان منابع طبیعی، حفاظت از پوشش گیاهی و جلوگیری از تخریب ساختمان خاک را از عوامل مؤثر در کاهش روان‌آب و افزایش نفوذ آب باران می‌دانند.
طی سال‌های اخیر هشدارهای زیادی نسبت به کاهش منابع آب زیر زمینی اعلام شده است.
