سیری در تاریخ/ نبرد چالدران در روزگار شاه اسماعیل اول صفوی
محمد امین حیات مقدم:
جنگ چالدران در دوران سلطنت شاه اسماعیل اول صفوی و در حدود سال ۹۲۰ هجری قمری، برابر با ۱۵۱۴ میلادی، میان سپاه صفوی و ارتش عثمانی به فرماندهی سلطان سلیم اول رخ داد.
این نبرد در منطقه چالدران، در شمال‌غرب ایران و در نزدیکی خوی، اتفاق افتاد. در این رویارویی، سپاه صفوی با ارتش عثمانی مواجه شد و در نهایت، عثمانیان به پیروزی رسیدند.
یکی از عوامل مؤثر در نتیجه جنگ، استفاده گسترده ارتش عثمانی از توپخانه و سلاح‌های آتشین بود؛ در حالی که بخش عمده نیروی نظامی صفویان را سواره‌نظام تشکیل می‌داد.
پس از شکست سپاه صفوی، سلطان سلیم اول وارد تبریز شد، اما به دلیل مشکلات تدارکاتی و شرایط دشوار ادامه لشکرکشی، سپاه عثمانی ناچار به عقب‌نشینی شد.
در زمانی که شاه اسماعیل اول صفوی در ایران حکومت می‌کرد، اروپا نیز دوران پرتحولی را پشت سر می‌گذاشت. در آن سال‌ها، پادشاهی‌های قدرتمندی در این قاره حضور داشتند و رقابت بر سر گسترش قلمرو، نفوذ سیاسی و قدرت نظامی میان حکومت‌های اروپایی جریان داشت.
در فرانسه، لوئی دوازدهم تا سال ۱۵۱۵ میلادی سلطنت می‌کرد. پس از او، فرانسوای اول به پادشاهی رسید و دوران حکومتش با تحولات مهم سیاسی، نظامی و فرهنگی در اروپا همراه شد. فرانسوای اول از پادشاهانی بود که به هنر و فرهنگ رنسانس توجه ویژه‌ای داشت.
در انگلستان نیز هنری هشتم از سال ۱۵۰۹ میلادی بر تخت سلطنت نشست. او یکی از پادشاهان تأثیرگذار تاریخ انگلستان بود و دوران حکومتش با تغییرات مهم مذهبی و سیاسی همراه شد.
در سرزمین‌های تحت نفوذ خاندان هابسبورگ نیز شارل پنجم به قدرت رسید. او در سال ۱۵۱۹ میلادی به مقام امپراتوری مقدس روم انتخاب شد و به یکی از چهره‌های مهم سیاست اروپا تبدیل شد. رقابت میان شارل پنجم و فرانسوای اول، بخش مهمی از تاریخ سیاسی آن دوران را شکل داد.
اروپا در همین دوره شاهد تحولات مذهبی مهمی نیز بود. در سال ۱۵۱۷ میلادی، مارتین لوتر اعتراض‌های خود به برخی رویه‌های کلیسای کاتولیک را آغاز کرد؛ رویدادی که به شکل‌گیری جنبش اصلاح دینی و تغییرات گسترده در تاریخ مسیحیت غربی انجامید.
از سوی دیگر، در سال ۱۵۱۴ میلادی، زمانی که شاه اسماعیل در نبرد چالدران با سلطان سلیم اول عثمانی روبه‌رو شد، قدرت‌های اروپایی نیز درگیر رقابت‌های نظامی و سیاسی بودند. در سال بعد، فرانسوای اول در نبرد مارینیانو در ایتالیا به پیروزی رسید.
به این ترتیب، دوران سلطنت شاه اسماعیل اول تنها با تحولات ایران و جهان اسلام شناخته نمی‌شود؛ بلکه در همان سال‌ها، اروپا نیز شاهد شکل‌گیری تغییراتی بود که مسیر سیاسی، مذهبی و فرهنگی این قاره را در سده‌های بعد تحت تأثیر قرار داد.
