«راه رفتن کلاغ» به روایت منتقدان دفاع مقدس

سومين نشست نقد و بررسی آثار ادبیات داستانی دفاع مقدس خوزستان به نقد کتاب «راه رفتن کلاغ» (خاطرات طنز دفاع مقدس) به قلم داوود گودرزي اختصاص داشت.

اين نشست روز پنجشنبه (11 دي 1393) از سوي بنياد حفظ آثار و نشر ارزش هاي دفاع مقدس و با همكاري سازمان بسيج هنرمندان استان در محل سازمان بسيج هنرمندان خوزستان با دبيري عبدالصاحب رومزي پور و با حضور نويسندگان و منتقدان عرصه‌ ادبيات دفاع مقدس از جمله داوود گودرزي، ستاره عرفاني راد، فردين كوراوند، حسين ديناروند، حسنه عفراوي، ملوك سياحيان، نبي الله اميني، افتخار فرج، مريم جويدراوي و كامله بوعذار برگزار شد.

در اين نشست ابتدا عبدالصاحب رومزي پور به معرفي نويسنده و كتاب "راه رفتن كلاغ" پرداخت و پس از گذري بر موضوع و محتويات اين اثر از منتقدان دعوت كرد نظر خود را درباره كتاب و نويسنده بيان كنند.

آن گاه حسین دیناروند، نخستين منتقد اين نشست، به بيان سخن پرداخت و گفت: زبان این اثر زبان سالمی است و رابطه‌ بی تعارفی با روایت دارد اما راوی در اغلب اوقات از انتهای روایت بی‌خبر است. پرداخت در بخش تنه و شرح سبک و سرسری است و ما با شتابی رو‌به‌رو می‌شویم که به خاطره ضربه می‌زند. در بسیاری از موارد راوی تا انتهای روایت دانای کل نیست.

وی افزود: جلوه‌های بصری ضعیف است ولی همذات‌پنداری با راوی و شخصیت ها معمولا به خوبی ایجاد می‌شود. غافل‌گیری‌های پایانی به خوبی پرداخت شده و داستان مورد روایت به موقع پایان می‌یابد.

همچنین فردین کوراوند، شاعر و داستان نویس، گفت: این کتاب و کتاب "لبخند زخم" در حوزه‌ گردآوری اتفاقات کمیک و طنز دفاع مقدس بسیار خوب و ارزشمند و پیشقدم هستند و حساسیت‌های ویژه‌ خود را نیز دارند. نویسندگان این کتاب‌ها رسالتی را برای خود قایل شدند که به وجهی غیر از وجه خشونت و بی‌رحمی جنگ بپردازند اگرچه مجبور بودند به اصل واقعیت و فضاهای حزن‌آلود نیز وفادار بمانند.

او ادامه داد: طرح روی جلد بسیار به جا و مناسب است و عنوان زیبای کتاب نیز از خود متن و محتوا تبعیت می‌کند. حتی انتخاب فونت برای عنوان کتاب نیز هوشمندانه انتخاب شده‌ است. خاطرات هم بسیار بامزه و شیرین هستند.

در ادامه ستاره عرفانی گفت: در جایی خواندم «رزمنده‌ای که خاطرات خود را ننویسد جنگش را ناتمام گذاشته است ولی او که پس از جنگ خاطراتش را می‌نویسد تا همیشه بیست ساله باقی می‌ماند.» و اکنون آقای گودرزی را مصداق کامل این گفته می‌بینم و جا دارد که به خاطر انجام این رسالت از ایشان تشکر کنم و بعد به سراغ کتاب بروم.

عرفانی بیان کرد: هیچ گونه اشکال ساختاری در این کتاب نیست و نثر پخته، روان و ملموسی دارد و سستی و ضعفی در آن مشاهده نمی شود. نویسنده قلمی توانا دارد و با به کارگیری واژه‌ها و الفاظ مناسب و زیبا، حس عاطفه‌ مورد نظر را به خواننده منتقل و تصویرسازی را برای وی آسان می‌کند.

او افزود:کتاب نثری یک‌دست و عاری از دوگانگی و تناقض دارد. چینش کلمات در کنار هم بسیار به‌ جا و مناسب است و خواننده در خوانش اثر با مانع و سکته مواجه نمی‌شود. روایت‌ها فصیح و بلیغ هستند. خاطرات شور و حال دارند. متن نیز یکنواخت و کسل‌کننده نیست و خواننده را در کل مسیر درگیر و بالا و پایین می‌کند. نثر و زبان نویسنده ضرباهنگ مناسبی دارد. آن‌ جا که فضا آرام است خواننده آرامش دارد ولی آن‌ جا که روایت حادثه‌ محور می‌شود ضرباهنگ تند و خواننده حتی هنگام استرس اسرا به ‌ویژه در پنهان‌کاری‌هایی که برای اجرای مراسم های فرهنگی و مذهبی دارند مضطرب و نگران می‌شود.

این منتقد ادبی خاطرنشان کرد: نویسنده برای القای طنز مورد نظر به وسیله‌ فضاسازی با زیرکی خاصی ذهن خواننده را آماده می‌کند به ‌گونه‌ای که خواننده هر لحظه منتظر است با رسیدن به انتهای داستان بخندد. البته برخی از خاطره‌ها اگرچه طنزهای قوی و اثرگذاری دارند ولی فضای حزن‌آلود و غمبار آن‌ها حتی بغض خواننده را نیز می شکند مانند خاطره‌ «سین سهراب»، «دعا» و... .

همچنین به باور عرفانی: کتاب تصویر نسبتاً کاملی از شخصیت و وضعیت اسرای ایرانی در زندان‌های مخوف رژیم بعثی را ارایه داده‌ است. ویراستاری اثر نیز به درستی انجام شده و نثری بی نقص را پیش روی مخاطب می‌گذارد.

وی با اشاره به نقاط ضعف کتاب "راه رفتن کلاغ" تصریح کرد: این کتاب مانند هر اثر دیگری نقاط ضعفی نیز دارد که مهم‌ترین آن‌ها گم بودن زمان است. در برخی از خاطره‌ها نیز شخصیت‌پردازی بسیار ضعیف است. مثلا در خاطره‌‌ «کباب» در صفحه‌ 20 کتاب نویسنده از شخصی به نام«علی نگازه» سخن به میان می‌آورد که شخصیتی مبهم و گم دارد و ما تازه در صفحه‌ 42 یا 31 متوجه می‌شویم که او کیست، اهل کجا است و عرب‌ زبان هست و زبان عراقی‌ها را می‌فهمد.

عرفانی ادامه داد: همچنین در صفحه ‌22 شخص معممی به نام شیخ علی تهرانی به اردوگاه می‌آید و پس از ممانعت اسرا برای سخنرانی وی و ایجاد همهمه و ذکر صلوات‌های پی درپی توسط آن‌ها پس از داد و بیداد کردن و فحش دادن به آن‌ها اردوگاه را ترک می‌کند. من به عنوان خواننده نفهمیدم اصلا ایرانی بود یا عراقی؟ یا یک تهرانی پناهنده یا شخص ديگري. چرا اسرا از همان آغاز نگذاشتند این آقا حرفی بزند؟ پس او را می‌شناختند و می دانستند چه شخصیتی دارد ولی خواننده تا آخر کتاب متوجه این مساله نمی‌شود. شایسته بود به این شخصیت‌های کلیدی که روایت حول شخصیت آن‌ها دور می‌زند بیشتر پرداخته می‌شد.

او افزود: از خبرهایی که در مدت اسارت در بیرون از این ‌جا و در میادین نبرد و تنش‌های بین دو کشور و نیز واکنش اسرا نسبت به این قضایا سخنی به میان نمی‌آید و گویی علت اسارت این رزمنده‌ها در سایه‌ حوادث درون اردوگاه‌ها به فراموشی سپرده می‌شود.

سپس حسین بذرافکن، نویسنده، گفت: عنوان کتاب و طرح روی جلد خوب است. دیالوگ‌ها در برخی جاها محاوره‌ای و شکسته و در برخی جاها ادبی است. اگر روی مبحث توصیف بیشتر کار می‌شد بهتر بود.

افتخار فرج هم اظهار کرد: در آغاز باید بگویم دست همه‌ کسانی را که برای این اثر تلاش کردند می‌بوسم و از آن‌ها تشکر می‌کنم. اغلب داستان‌ها خیلی خوب و دلنشین پرداخت شده‌اند. این کتاب طنز بسیار دلنشین و گیرایی دارد اما برخی از خاطرات طنز نیستند ضمن این‌ که برخی نیز ناقص بیان شده اند و خواننده را برای همذات‌پنداری دچار مشکل می‌کنند.

سیده نجات حسینی نیز گفت: کتاب بسیار تاثیرگذار است و اشکال مفهومی در آن یافت نمی‌شود. طنز آن برگرفته از واقعیت است و روایت‌ها ناب و بی‌ریا هستند و تعریف و تفسیر موقعیت‌ها و فضاسازی نیز بسیار مناسب است ولی نویسنده می بایست در انتخاب برخی عبارات دقت بیشتری می‌کرد. سیستم ارجاعات و پانویس کتاب نیز ضعیف است.

در ادامه حسنه عفراوی و نبی‌الله امینی نیز نقدهای خود را به صورت كوتاه و گذرا بیان کردند.

گفتنی آن که برنامه هفته آتي اين نشست به دليل برگزاري ششمين جشنواره استاني شعر دفاع مقدس از سوي بنياد حفظ آثار خوزستان برگزار نمي شود و جلسه بعدي در تاريخ پنجشنبه 25 دي 93 با موضوع نقد كتاب «رازهاي نهفته» نوشته مهرنوش گرجي ـ از نويسندگان ادبيات دفاع مقدس ـ در محل اداره‌ كل حفظ آثار و نشر ارزش هاي دفاع مقدس خوزستان برگزار مي گردد.

سلسله جلسات نقد ادبيات داستاني دفاع مقدس از سوي اين اداره كل با مشاركت و همكاري سازمان بسيج هنرمندان استان خوزستان به طور هفتگي و مرتب با حضور برترين هاي ادبيات داستاني دفاع مقدس خوزستان و منتقدان اين عرصه به همراه دانشجويان و استادان دانشگاه برگزار مي شود.