چه سرنوشتی در انتظار «خانه قلمبر» دزفول است؟

مسؤول کمیته معماری انجمن دوستداران و پژوهشگران دزفول گفت: یکی از قدیمی‌ترین خانه‌های تاریخی ایرانی در معرض نابودی کامل قرار گرفته است.

مریم سخاوت اظهار كرد: یکی از بناهای باارزش و مهم در حال تخریب بافت تاریخی دزفول، خانه قلمبران است. این خانه نه تنها یکی از قدیمی‌ترین خانه‌های بافت کهن دزفول بلکه جزو قدیمی‌ترین خانه‌های ایرانی موجود به شمار می‌رود. خانه قلمبر که قدمت آن به دوره زندیه می‌رسد در کوچه‌ای در مرکز محله میان‌دره و در دل بافت کهن دزفول قرار گرفته که به دلیل ارزش تاریخی و معماری در سال 1381 در ردیف آثار ملی به ثبت رسیده است.

او تصريح كرد: این بنا دارای سردری کوچک و باوقار با تزيینات ساده آجری و خوون‌چینی است که ما را به هشتی زیبای خود فرامی‌خواند و پس از مکثی در هشتی و گذشتن از دالان ورودی به حیاط مرکزی خانه می‌رسیم.

مسؤول کمیته معماری انجمن دوستداران و پژوهشگران دزفول اظهار كرد: تزيینات آجری و خوون چینی‌های زیبا، طاق‌ها و قوس‌های متنوع آجری، ستون‌های گرد و نیمه‌گرد آن چشم را نوازش می‌دهند. اين خانه مدت‌ها است خالی از سکنه رها شده است. بعضی از طاق‌ها و خوون‌چینی‌ها در اثر عوامل جوی فروریخته‌اند و طاق بزرگ و مرکزی خانه نیز ترک‌های عمده و عمیقی برداشته که در معرض نشست و فروریزش است.

او ادامه داد: اگر سری به اندرونی بنا که در قسمت انتهایی خانه است بزنیم حیاط کوچک‌تری را مشاهده می‌كنيم که فضاهای خدماتی خانه دور تا دور آن قرار گرفته و نمای آن به وسیله خوون‌چینی‌ها و قوس‌ها و طاق‌ها مزین گردیده است. کشیدگی خانه در راستای شرقی ـ غربی و تقریباً در تمام جهات دارای ساخت و ساز معمارانه با اصالت می‌باشد.

وي توضيح داد: حوض کوچکی در حیاط مرکزی خانه صفای خاصی به مجموعه خانه قلمبر داده است. با این که غالباً در خانه‌های دزفول از حوض استفاده نمی‌شده اما به علت این که در گذشته اهالی خانه ساقه‌های نی را که از اطراف دزفول می‌بریدند در حوض کوچک وسط خانه می‌خیساندند و پس از مدتی از آن‌ها قلم نی درست می‌کردند، این حوض ساخته شده است و به همین علت نام خانه نیز به تبع حرفه سنتی آن‌ها یعنی تولید قلم نی به خانه قلمبر معروف شده است.

سخاوت تصريح كرد: خانه قلمبر نیز مانند دیگر خانه‌های سنتی دزفول دارای سطوح مختلفی در طبقات شامل شوادان، شبستان، حیاط، ایوان، پیش بام و بام است که بسته به شرایط مختلف آب و هوایی در فصول مختلف سال و ساعات مختلف روز مورد استفاده ساکنان واقع می‌شده است.

او اضافه كرد: متاسفانه عوامل جوی در طی زمان اثرات تخریبی زیادی بر این خانه زیبا و با ارزش گذاشته به گونه‌ای که اکثر طاق‌ها فرو ریخته و بنا در معرض خطر جدی است و در صورت عدم رسیدگی تخریب آن بسیار نزدیک است به طوری که پس از هر بار بارندگی مقدار زیادی از نزولات جوی وارد شوادان این بنا می‌شود که در صورت ریزش سقف و جداره‌های آن شاهد فروپاشی و نابودی یکی دیگر از آثار تاریخی و با هویت این دیار خواهیم بود.

مسؤول کمیته معماری انجمن دوستداران و پژوهشگران دزفول تاكيد كرد: با وجود تمام ارزش‌های برشمرده شده و با این که این خانه نمونه تحسین‌برانگیزی از معماری ایرانی در جنوب کشور است با کمال تاسف مورد بی‌مهری زیادی در سال‌های اخیر واقع شده است و به جز بندکشی نمای آن در سال‌های گذشته هیچ اقدام جدی برای نجات آن صورت نپذیرفته است. با وجود بناهای بسیاری که در کشور در معرض نابودی است اما خانه قلمبر ویژگی‌هایی دارد که آن را از بسیاری جهات شاخص می‌كند.

او خاطرنشان كرد: بافت تاریخی دزفول با وجود بناهای ارزشمند بسیار اما به خوبی در سطح ملی شناخته نشده است و بر همین اساس نیز بودجه اندکی برای مرمت بناهای دزفول در سال‌های گذشته اختصاص یافته است در صورتی که نیازمند توجه جدی در سطح کلان است تا یکی از مهم‌ترین بافت‌های تاریخی کشور بتواند به عنوان میراث گران‌بها از هویت ایرانی سال‌های سال و برای نسل‌های آینده به عنوان گنجینه فرهنگی و کالبدی به یادگار مانده و با مرمت درست و بازگشایی عمومی سرمایه‌ای دیدنی برای رونق گردشگری در شمال استان خوزستان و جنوب کشور باشد.