مراقب باشید کلاهی که سر کشاورزان حقابه دار اصفهان رفت بر سر کشاورزان شریف خوزستان نرود

همه جای ایران سرای من است / که نیک وبدش از برای من است

به نام آفریدگار

احتراماً نامه ی حضرتعالی عنوان امام جمعه محترم و دیگر علما و مسئولین استان خوزستان پیرامون مسائل رودخانه کارون را قرائت نمودم. خدا را شکر که دوستان در بخش کشاورزی آن استان نگران وضعیت رودخانه کارون هستند، جای نگرانی هم دارد و شایسته است دیگر عزیزان فعال در بخش کشاورزی ، نه فقط در استان خوزستان و بلکه برای تمامی منابع آبی کشور که دستخوش تهاجم قرار گرفته است وارد عمل شوند تا از جفای بیشتر به بخش کشاورزی و محیط زیست جلوگیری شود.

آن عزیز محترم در نامه ی مذکور مشکلات پیش آمده برای رودخانه کارون ودز را به اصفهان و اصفهانی ها نسبت داده بودند و بیشتر به تفسیر و توصیه سیاسی عنایت داشتید. لیکن شایسته است دوستانی که در کرسی های صنفی در بخش کشاورزی رأی کشاورزان را می گیرند، همیشه فنی، آماری، حقوقی، قانونی شرعی و علمی سخن برانند تا هم امانت دار رأی مردم باشند و هم رسالت صنفی خود را به خوبی انجام دهند و هم اینکه علما و فضلا و مسئولین و مردم به بیراهه نکشانند.

از آنجا که جنابعالی به دو رودخانه کارون و زاینده رود اشاره فرمودید، حقیر بر خود لازم می دانم براساس آمارهای وزارت محترم نیرو و مبانی قانونی و تاریخی و علمی که اندیشمندان طی حداقل یک دهه اخیر به آن مشرف هستند را بیان نمایم.

1 – سالانه بیش از 25 میلیارد متر مکعب آب تجدید پذیر از چندین استان ( چهارمحال بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، اصفهان، ایلام، لرستان و خود خوزستان ) وارد استان خوزستان می شود 25 سد که در مسیر رودخانه های منتهی به استان خوزستان احداث گردیده و ظرفیت نگهداری 45/10 میلیارد متر مکعب را دارد، ولی در شرایط ترسالی سرانه آب تجدید پذیر حجم منابع آب تجدید پذیر در استان اصفهان 2پ2میلیارد متر مکعب است و فقط حدود 5/1 میلیارد متر مکعب آب از تنها رودخانه زاینده رود استان اصفهان می شود ( یک هفدهم ~ 9/5% کارون و دز) وظرفیت نگهداری آب سد زاینده رود نیز 4/1 میلیارد متر مکعب می باشد.(حدود 13% حجم سدهای کارون و دز)

2 – از سر شاخه های کارون و دز در سالهای تر سالی از طریق سه تونل اول و دوم کوهرنگ و چشمه لنگان حداکثر 7/0 میلیارد متر مکعب آب وارد زاینده رود می شود، یعنی معادل 8/2% آب تجدید پذیر که وارد خوزستان می شود و معادل 7/6% آب قابل تنظیم که پشت سدهای رودخانه کارون ودز نگهداری می شود. این در حالی است که قریب 5/2 میلیارد متر مکعب آب ورودی به استان خوزستان از مناطق فریدن، فریدونشهر و سمیرم استان اصفهان وارد آن حوضه می شود یعنی حدود 10% آب تجدید پذیر و 24% آب قابل تنظیم در سدهای حوضه کارون و دز.

3 – از 700 میلیون متر مکعب آب که از سرشاخه های کارون و دز وارد حوضه زاینده رود می شود:

الف – 330میلیون متر مکعب آن از تونل اول کوهرنگ می باشد که در سال 1332 ( شصت سال پیش ) افتتاح شده ( معادل 32/1% آب تجدیدپذیر و 15/3% آب قابل تنظیم در سدهای حوضه کارون و دز ) که بدیهی است نه عدد قابل توجهی است و نه از 60 سال پیش کارون عزیزدر اثر این تونل مشکل کم آبی داشته است.

ب – 250 میلیون متر مکعب آن از تونل دوم کوهرنگ می باشد که در سال 1363 ( سی سال پیش ) افتتاح شده ( معادل ا% آب تجدید پذیر و 4/2% آب قابل تنظیم در سدهای حوضه کارون ودز ) که البته باز هم عدد بسیار ناچیز بوده و از سی سال پیش هم کارون عزیز بابت اجرای این تونل مشکل کم آبی نداشته است.

ج – 120 میلیون متر مکعب آن از تونل چشمه لنگان وارد زاینده رود می شود که در سال 1383 افتتاح شده ( 10 سال پیش ) افتتاح شده ( معادل 48/0% آب تجدید پذیر و 5/1% آب قابل تنظیم سدهای حوضه کارون و دز ) و همچنانکه مشاهده می کنیم عدد ناچیز بوده و از 10 سال پیش هم کارون عزیز به دلیل اجرای این تونل مشکل کم آبی نداشته است.

4 – از 700 میلیون متر مکعب آب که از طریق این سه تونل وارد اصفهان می شود، 75 میلیون متر مکعب آن برای استان یزد و 150 میلیون متر مکعب آن برای صنایع و 200میلیون متر مکعب آن برای استان چهار محال بختیاری و با مقدار قابل توجهی که از محل حقابه های کشاورزان برداشته شده است، 450 میلیون متر مکعب هم برای شرب و مصارف شهری و بخش قابل توجهی نیز برای فضای سبز و سایر مصارف استان می رود بنابراین از محل تونل ها به بخش کشاورزی آبی که نرسیده بلکه از محل حقابه های حقابه داران نیز برای مصارف استان و دیگر استان ها برداشته شده است.

5 – در چند سال اخیر هیچگاه از محل سه تونل فوق 700 میلیون متر مکعب بطور کامل وارد حوضه زاینده رود نشده بلکه بطور متوسط 450 میلیون متر مکعب آب آورد داشته ولی مصارف صدر الذکر در بند 4 زیادتر شده که کمتر نشده است.

6 – برنج کاری در حوضه زاینده رود حدود 18 هزار هکتار بوده است ولی در سنوات اخیر به یک ششم تقلیل یافته است. در حالیکه سابقه برنجکاری در منطقه لنجان هزاره ای است و مزیت نسبی منطقه نیز کشت برنج است و به صورت علمی و تجربی و آماری ثابت شده است مصرف آب برای کشت برنج در لنجان نسبت به بسیاری از محصولات کمتر است.

سطح زیر کشت در حوضه ی زاینده رود در گذشته حدود 330000هکتار بوده و تا سال 1385به 262000هکتار رسیده و هم اکنون نیز به کمتر از 150000هکتار رسیده است ولی فقط برنج کاری در حوضه دز و کارون از 50 هزار هکتار به یکصد هزار هکتار افزایش یافته ( 100 درصد افزایش ) و توسعه کشاورزی در آن حوضه نیز بیش از دو برابر شده است ( از حدود 600 هزار هکتار به بیش از 200/1 میلیون هکتار رسیده است ) و برنج کاری در استان چهار محال بختیاری نیز بیش از 20% در سال 1391افزایش یافته است.

7 – در خصوص تونل بهشت آباد که مورد بحث دوستان می باشد نیز متذکر می شود:

الف – این تونل قریب 65 کیلومتر طول دارد و اگر مقایسه کنیم با تونل 23 کیلومتری سوم که اجرای آن 20 سال به طول انجامیده و هنوز تمام نشده است، به نظر می رسد حتی اگر تمام شرایط طبیعی، مالی، اجتماعی و غیره هم مهیا باشد واجرای آن مشابه تونل اول انجام شود تکمیل آن باید سه برابر این زمان بطول بینجامد ولی دوستان مدعی هستند که هم اکنون کارون عزیز کم آب است بنابراین باید دلیل را جای دیگری پیدا کرد.

ب – بر اساس تصمیم های اتخاذ شده در سطح ملی مقرر شده است که 35% آب استحصالی از تونل بهشت آباد که حدود 200 میلیون متر مکعب در سال خواهد بود برای اصفهان بیاید و بقیه برای استانهای یزد ،کرمان و چهار محال برود که 200 میلیون متر مکعب در سال مشکلی از اصفهان که هم اکنون بیش از یک میلیارد متر مکعب کسری آب در سال دارد ،حل نمی کند ، حتی کل آب تونل بهشت آباد(580میلیون متر مکعب ) هم در مقایسه 25 میلیارد متر مکعب آب تجدید پذیر که سالانه وارد خوزستان می شود عددی نیست اما متاسفانه تمام بدنامی و مکافات آن بنام اصفهان می باشد.

ج – قریب یک میلیون نفر مهاجر وارد استان شده اند که بیش از 90% آنها از دو استان چهارمحال و خوزستان می باشند، طبیعی است که نیاز آبی متوسط هر نفر در سال معادل 1400 میلیون متر مکعب می باشد پس اگر سهم آب هر مهاجری که وارد استان اصفهان شده است را بخواهند انتقال دهند، طبیعی است که عدد معادل 4/1 میلیارد متر مکعب می شود.

نتیجه:

همه می دانیم که آسیب دیدگان اصلی از کم آبی و مصارف بی رویه، کشاورزی و محیط زیست می باشند و هیچکدام از مشکلهای اصفهان به دلیل مصارف بی رویه در بخش کشاورزی نیست. طبیعی است اگر مقداری آب وارد حوضه ی زاینده رود بشود چون پس از هر بار مصرف، مقداری از آن وارد سفره های زیرزمینی و یا از طریق زهکش ها مجدد به رودخانه بازگشته و بازچرخانی شده و چندبار مصرف می شود، راندمان مصرف را حتی از 100% هم بالاتر می برد. مگر آبی که از حوضه تعریف شده زاینده رود خارج شده و یک بار مصرف می شود. اتفاقی که در حوضه ی کارون عزیز و خوزستان قهرمان هم افتاده است .

دلائل اصلی کم آبی رودخانه کارون عزیز بدین قرار می باشد:

1 – احداث تعداد زیادی سد در مسیر سرشاخه های کارون و بخصوص سدهای بسیار بزرگی مانند کارون 3و4 که در چند سال اخیر آبگیری شده است و تقارن کم آبی رودخانه کارون هم با زمان آبگیری این سدها می باشد و متاسفانه هم عامل تبخیر حجم زیادی از آب سطح دریاچه سدها شده است ( حجم آبی که از سطح آب این دریاچه ها تبخیر می شود از مقدار آبی که از طریق تونل ها وارد حوضه زاینده رود می شود بیشتر است )و از طرفی عامل نفوذ آب در سطوح زیر زمینی در مناطقی شده است که قبلاً این مقدار نفوذ را نداشته و باعث کم شدن آبهای زیرزمینی مناطقی از پائین دست رودخانه می شود که در گذشته این آبها در طول سال بصورت جاری و سیلاب باعث تغذیه چاه هاو سفره های زیر زمینی و شیرین شدن سطوح خاک و تأمبن نیازهای زیست محیطی و مراتع وتالابها می شده است.

2 – با احداث سدها توهم فراوانی آب ایجاد شد و مسئولین با این تصور مجازی که فکر کردند با احداث سد، آب تولید کرده اند، مصارف جدید زیادی تعریف کردند، از جمله توسعه کشاورزی ( سطح کشت آن استان به دو برابر افزایش یافته است ) و توسعه صنایع و توسعه شهری و غیره که اکثر اینها نه فقط آب را مصرف می کنند بلکه از حوضه هم خارج می کنند و آب را که در داخل حوضه چندبار مصرف است به آب یکبار مصرف تبدیل می کند.

3 – متاسفانه نگاه اصلی و رویکرد وزارت نیرو به احداث سدها، تولید برق است و به همین خاطر همیشه زمان رهاسازی آب از سدها برای تولید برق ، با زمان نیاز کشاورزان حقابه دار همزمان نیست و عمدتاً آب در زمستان رها می شود که مورد نیاز کشاورزان نیست به همین خاطر است که با وجود 7/8 میلیارد متر مکعب آب در ذخائر سدهای آن استان در پایان مهر ماه92 ، مع الوصف شاهد کم آبی کارون عزیز و آسیب دیدن باغات نخل پائین دست کارون می باشیم.اگر زاینده رود هم اکنون آب ندارد ، کمتر از یکصد میلیون متر مکعب آب در ذخیره سد زاینده رود هست ولی ذخایر سدهای کارون ودز بیش از 80 برابر موجودی سد زاینده رود هست ، پس چرا کارون عزیز باید کم آب باشد ؟

4- بر اساس آمار شرکت مدیریت منابع آب تا کنون هیچگاه دبی آب کارون در محل شهر اهواز کمتر از 107 متر مکعب در ثانیه نبوده است حتی در سنوات اخیر که معتقدیم رودخانه کارون کم آب شده است و این در حالی است که دبی آب زاینده رود در مواقع سیلابی هم به 107 متر مکعب در ثانیه نمی رسد .

جمله ی آخر اینکه هم اکنون در کشور به ازاء سرانه هر نفر 1800 متر مکعب آب وجود دارد، نیاز متوسط سرانه ی هر نفر 1500 متر مکعب در سال است و در استان اصفهان به ازاء سرانه هر نفر سالانه 900 متر مکعب آب وجود دارد و در حوضه ی زاینده رود بدلیل تراکم جمعیت، سرانه موجود آب در حال حاضر 600 متر مکعب است ولی سرانه موجود آب در استان خوزستان قریب 8000و در حوضه کارون و دز 5300 متر مکعب و در استان چهار محال بختیاری 12000متر مکعب در سال است، چگونه است که در حوضه ی زاینده رود با سرانه 600 متر مکعب در سال باید اداره شود ولی در آن استان با سرانه 8000 متر مکعب در سال باید مردم و کشاورزان قهرمان آن استان مشکل داشته باشند؟این در حالی است که سرانه زیر 1000 متر مکعب مرز بحرانی است و آیا آن عزیز محترم اعتقاد دارند که در اصفهان هر وضعیتی حتی بحرانی و خطر وجود داشته باشد ، به مردم سایر استانها که امکانات مضاعف دارند مربوط نیست ؟ آیا مردم اصفهان در زمانی که سایر استانها چه در زمان جنگ و چه حوادث و بحرانهای دیگر اتفاق افتاده ندای لبیک ندادند ؟ و آیا گفتند هیچ ارتباطی با اصفهان ندارد ؟

پس مراقب باشیم به انحراف نرویم و گم کرده کشاورزان عزیز درسه استان اصفهان و خوزستان و چهار محال را در جائیکه گم شده است جویا شویم. اگر وزارت محترم نیرو کمی به اجرای قوانین مربوط به حقابه ها و حقابه داران و بهره برداران آب که سبقه ی تصرف دارند عنایت داشته و قانون توزیع عادلانه آب و سایر قوانین مرتبط را درست و کامل عمل نماید این مشکلات حل خواهد شد، کشاورزان و دوستداران محیط زیست در سه استان اصفهان وخوزستان و چهارمحال و حتی تمام کشور ، بجای اینکه همدیگر را مخاطب قرار دهند، بهتر است، با هم اجماع و اتحاد داشته باشند و حقوق خودشان را دریافت کنند و کشاورزان اصفهانی طمعی به هیچ آبی ندارند، ما طالب حقابه ی خودمان هستیم و حقابه ی ما کشاورزان همیشه ی تاریخ از حوضه خود زاینده رود تامین می شده است. دولت محترم هم اگر نگاه به بعضی از انتقال ها دارد دلیل اصلی آن این است که بعضی طرح های ملی مانند ذوب آهن، فولاد مبارکه، نیروگاه ها و پالایشگاه ها و ... را به اصفهان آورده اند که درآمد و محصول آن تماماً بدون دخالت مردم و مدیران استان به خزانه کشور واریز شده و توزیع می گردد و بجز مریضی و آلودگی و مصرف منابع آبی و محیط زیستی این استان و همچنین مهاجرت میلیونی به این استان که عمده کم آبی استان اصفهان برای همین موارد است، هیچ ارمغان دیگری را برای اصفهان و کشاورزان اصفهان نداشته است.

ذکر مطالبی چون سیاست باز بودن مردم اصفهان و انتخاب مدیران ملی و استانی حساب شده برای وارد آوردن خسارت به مردم شریف خوزستان وتاکید بر بستر سازی اجتماعی برای پیشرفت این سیاستها توسط نظام صنفی کشاورزی استان اصفهان و مطالبی از این دست ، دون شأن جنابعالی می باشد و بعضاٌ نسبت ناروا و افترا محسوب می شود که از پاسخگوئی به آن صرفنظر می شود .

بعضی از دوستان هم قلم فرسایی هایی کرده اند و در خصوص ایثارگری ها، مقاومت ها و مشکلاتی که مردم قهرمان خوزستان در زمان جنگ داشتند اشاره نموده اند که ما نیز آنها را موکداً تأکید می نماییم و اعلام می کنیم، ایثار مردم خوزستان بمراتب بیشتر از آن بوده که در این نوشته ها آمده است ولی در کنار آن خواهش می کنیم آن عزیزان به آمار شهدا، جانبازان، ایثارگران و کمک های مردمی و مهمان پذیری اصفهانیان از مهاجرین جنگی( که الحمداله بیشتر آنها برای همیشه در اصفهان ماندند و صاحب خانه شدند) و بسیاری موارد دیگر که مردم شریف اصفهان در کنار عزیزان خوزستانی داشتند، نیم نگاهی داشته باشیم و قضاوت را نیز به خدا و مردم بسپاریم.

با تشکر

اسفندیار امینی

دبیر نظام صنفی کشاورزی و مدیر کانون خبرگان کشاورزی استان اصفهان