از بازگشت واحدهای پتروشیمی به مدار تولید تا آزمون بازسازی؛ بندرامام چه مسیری را طی کرد؟
پس از حملات جنگ رمضان و توقف فعالیت بخشی از مجتمع‌های پتروشیمی کشور، روند بازسازی و راه اندازی مجدد واحدهای آسیب‌دیده در مناطق مختلف صنعتی آغاز شد. گزارش‌های منتشرشده از بازگشت تدریجی شرکت هایی همچون پتروشیمی جم، مارون، جم‌پیلن، شهید تندگویان، فن‌آوران و خارک به چرخه تولید حکایت دارد؛ هرچند میزان بازگشت ظرفیت در این شرکت‌ها یکسان نبوده و برخی مجتمع‌ها همچنان با محدودیت در بخشی از واحدهای خود مواجه‌اند.
بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس در خردادماه برخی از واحدهای پتروشیمی آسیب دیده در جریان جنگ به مدار تولید بازگشته بودند. آماری که نشان می‌دهد بازسازی ظرفیت‌های تولیدی همچنان یکی از مسائل مهم این صنعت است.
در چنین شرایطی، بررسی وضعیت پتروشیمی بندرامام از این جهت اهمیت دارد که این مجتمع پیش از وقوع حملات نیز در مسیر افزایش تولید، بهبود شاخص‌های مالی، توسعه زیرساخت‌های تأمین خوراک و اجرای پروژه‌های جدید قرار گرفته بود.
*بندرامام؛ از رشد شاخص‌های تولیدی و مالی تا توسعه ظرفیت*
پتروشیمی بندرامام طی سال‌های اخیر، به‌ویژه در حوزه تولید و تأمین خوراک، روندی افزایشی را تجربه کرده است. بر اساس آمار اعلام‌شده در مجمع عمومی سالیانه شرکت، میزان تولید این مجتمع در سال ۱۴۰۴ از مرز پنج میلیون تن عبور کرد و رکورد تولید هشت ساله آن شکسته شد. همچنین دریافت خوراک شرکت در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل ۶ درصد و در مقایسه با سال ۱۴۰۰ بیش از ۶۵ درصد افزایش یافت.
اهمیت این موضوع از آن جهت است که تأمین پایدار خوراک، یکی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای افزایش ظرفیت عملیاتی در مجتمع‌های پتروشیمی به شمار می‌رود. بندرامام نیز با اتکا به توسعه ظرفیت تأمین خوراک و استفاده از زنجیره متنوع محصولات، توانست در سال ۱۴۰۴ رتبه نخست تولید را در میان شرکت‌های پتروشیمی کشور به دست آورد.
عملکرد مالی شرکت نیز در همین سال قابل توجه بود. بر اساس صورت‌های مالی حسابرسی‌شده سال ۱۴۰۴، درآمدهای عملیاتی پتروشیمی بندرامام با رشد ۷۴ درصدی به بیش از ۱۸۰ همت رسید. این افزایش در شرایطی ثبت شد که هزینه‌های تولید، از جمله نرخ خوراک، حمل‌ونقل و دستمزد نیز با افزایش مواجه بود.
با وجود این شرایط، سود ناخالص شرکت با رشد ۱۱۰ درصدی به بیش از ۴۱ همت رسید. سود خالص نیز با افزایش ۱۶۸ درصدی از مرز ۱۷ همت عبور کرد و سود عملیاتی شرکت هم رشد ۱۳۹ درصدی را به ثبت رساند.
مجموع این شاخص‌ها نشان می‌دهد که بندرامام پیش از وقوع جنگ، صرفاً به دنبال حفظ سطح موجود تولید نبود و افزایش ظرفیت، توسعه زنجیره ارزش و بهبود بهره‌وری عملیاتی را در دستور کار داشت.
*بندرامام نوین؛ حرکت به سمت ظرفیت تولید بیش از ۹ میلیون تن*
یکی از محورهای اصلی توسعه این مجتمع، اجرای طرح «بندرامام نوین» است؛ برنامه‌ای که با هدف افزایش ظرفیت تولید، تکمیل زنجیره ارزش و ایجاد تنوع در سبد محصولات تعریف شده است.
در چارچوب این طرح، پروژه‌هایی همچون احداث واحد کلرالکالی با ظرفیت سالانه ۳۰۰ هزار تن کلر و ۳۳۰ هزار تن کاستیک، واحد پلی‌پروپیلن با ظرفیت ۳۰۰ هزار تن و توسعه واحدهای پلی‌اتیلن سبک و سنگین پیش‌بینی شده است. پروژه کلرالکالی نیز در شهریورماه ۱۴۰۵ وارد فاز اجرایی شد.
چشم‌انداز اعلام‌شده برای این برنامه، افزایش ظرفیت تولید پتروشیمی بندرامام به بیش از ۹ میلیون تن در سال و ارتقای ارزش تولید شرکت به بیش از چهار میلیارد دلار است.
در واقع، مسیر توسعه‌ای که در سال‌های اخیر در این مجموعه دنبال شده، بر افزایش ظرفیت تولید، تقویت زنجیره تأمین مواد اولیه و تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر استوار بوده است؛ مسیری که می‌تواند علاوه بر تقویت جایگاه خود شرکت، بر تأمین مواد اولیه صنایع پایین‌دستی نیز اثرگذار باشد.
*از توقف تولید پس از حمله تا بازگشت واحد NF در کمتر از ۱۰۰ روز*
با این حال، روند رو به رشد تولید و توسعه بندرامام در ۱۵ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ با حمله به زیرساخت‌های این مجتمع و نیروگاه تأمین‌کننده انرژی آن با وقفه مواجه شد. آسیب به زیرساخت‌های انرژی و اختلال در تأمین سرویس‌های جانبی، توقف فعالیت‌های تولیدی را در پی داشت و بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده به یکی از اولویت‌های اصلی شرکت تبدیل شد.
آنچه در ادامه اهمیت پیدا کرد، سرعت آغاز عملیات بازسازی و تلاش برای بازگرداندن واحدهای تولیدی به چرخه فعالیت بود. بر اساس اطلاعات اعلام‌شده از سوی مدیرعامل شرکت، با اجرای برنامه بازسازی و اقدامات فنی، واحد NF پتروشیمی بندرامام در کمتر از ۱۰۰ روز به مدار تولید بازگشت.
این زمان‌بندی را می‌توان از منظر فنی و عملیاتی قابل توجه دانست؛ چراکه بازگشت یک واحد آسیب‌دیده به تولید، صرفاً به تعمیر تجهیزات محدود نیست و به هماهنگی میان بخش‌های فنی، تأمین قطعات، زیرساخت‌های انرژی و آماده‌سازی مجدد فرآیندهای عملیاتی نیاز دارد.
بررسی عملکرد شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ نیز نشان می‌دهد که پتروشیمی بندرامام توانسته است بیش از ۳۵۰ هزار تن محصول تولید کند. ارزش فروش محصولات شرکت در این دوره نیز از ۳۱ همت عبور کرده و به ۱۲۳ درصد برنامه فروش پیش‌بینی‌شده رسیده است.
البته میزان تولید در این دوره همچنان با ظرفیت تولیدی فاصله دارد و مقایسه آن با عملکرد سال گذشته، آثار توقف تولید و آسیب‌های واردشده به مجتمع را نشان می‌دهد.
*بازسازی یک مجتمع بزرگ و اثر آن بر صنایع پایین‌دستی*
اهمیت بازگشت پتروشیمی بندرامام به چرخه تولید را نمی‌توان صرفاً در عملکرد مالی و تولیدی خود شرکت خلاصه کرد. این مجتمع به دلیل تنوع محصولات و جایگاه آن در زنجیره تأمین صنعت پتروشیمی، یکی از تأمین‌کنندگان مواد اولیه برای بخش‌های مختلف صنایع پایین‌دستی محسوب می‌شود.
از این منظر، احیای ظرفیت‌های تولیدی بندرامام می‌تواند به تدریج بر روند تأمین مواد اولیه، فعالیت واحدهای پایین‌دستی و استمرار تولید در بخش‌های وابسته نیز اثر بگذارد. به بیان دیگر، بازگشت یک مجتمع بزرگ به مدار تولید، تنها به معنای احیای فعالیت یک شرکت نیست؛ بلکه می‌تواند بخشی از زنجیره تولید کشور را نیز به حرکت بازگرداند.
در شرایطی که صنعت پتروشیمی کشور همچنان با چالش بازسازی بخشی از ظرفیت‌های آسیب‌دیده روبه‌روست، عملکرد مجتمع‌هایی مانند بندرامام می‌تواند معیاری برای ارزیابی توان بازیابی تولید و استمرار فعالیت زنجیره‌های صنعتی باشد. با این حال، تحقق کامل ظرفیت‌های پیشین و اهداف توسعه‌ای این مجتمع، به تکمیل بازسازی زیرساخت‌ها، پایداری تأمین خوراک و انرژی و بازگشت تدریجی واحدهای تولیدی وابسته خواهد بود.
