خوزنیوز- سمیه بخشی/ بیست‌وهشتمین سمپوزیوم پژوهشگران صنعت فولاد کشور، از پنجم تا هفتم آبان‌ماه ۱۴۰۵ در اصفهان، با محوریت «هم‌افزایی اکوسیستم علمی ـ صنعتی برای شتاب‌دهی تولید فولاد سبز» برگزار شد. شرکت فولاد خوزستان در این رویداد، علاوه بر معرفی دستاوردهای فناورانه و پژوهشی، به تشریح برنامه‌های خود در حوزه مدیریت انرژی، اقتصاد چرخشی، هوش مصنوعی و بازسازی ظرفیت‌های تولید پرداخت.

مرور اخبار منتشرشده در خوزنیوز و دیگر رسانه‌ها نشان می‌دهد که حضور فولاد خوزستان در این رویداد را می‌توان از سه منظر بررسی کرد: بازسازی و تاب‌آوری صنعتی، حرکت به سمت تولید کم‌کربن و تبدیل دانش فنی به ارزش اقتصادی.

بازسازی تولید؛ آزمون توان مهندسی و تاب‌آوری صنعتی

یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در نشست خبری فولاد خوزستان، روند بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده این شرکت پس از حملات هفتم فروردین‌ماه ۱۴۰۵ بود.

بر اساس اظهارات محمد نیکوکار، قائم‌مقام مدیرعامل در امور بهره‌برداری و توسعه، ظرفیت فولادسازی شرکت به سطح چهار میلیون تن در سال بازگشته و بیش از ۸۸ درصد ظرفیت آسیب‌دیده تولید آهن اسفنجی نیز احیا شده است. به گفته وی، بازسازی بخش باقی‌مانده برای نیمه نخست آذرماه برنامه‌ریزی شده است.

این بازگشت سریع، از منظر صنعتی اهمیت قابل توجهی دارد؛ زیرا بازسازی تجهیزات سنگین فولادسازی، به‌ویژه در شرایط محدودیت‌های تأمین قطعه و انرژی، نیازمند دانش فنی، توان ساخت داخل و هماهنگی عملیاتی گسترده است.

با این حال، باید میان بازگشت ظرفیت اسمی و تحقق تولید واقعی تمایز قائل شد. تحقق تولید در سطح چهار میلیون تن در سال همچنان به تأمین پایدار انرژی، تکمیل بازسازی واحدهای احیا و رفع محدودیت‌های عملیاتی وابسته است.

مدیریت انرژی؛ ضرورت اقتصادی و زیست‌محیطی

مدیریت انرژی یکی از محورهای اصلی سخنان مدیرعامل فولاد خوزستان در سمپوزیوم بود. امین ابراهیمی، با تأکید بر ضرورت ثبات سیاست‌گذاری انرژی، هوش مصنوعی، تحلیل داده‌ها، پایش هوشمند خطوط تولید و بهینه‌سازی فرآیندها را از ابزارهای مؤثر در کاهش مصرف انرژی و آلایندگی معرفی کرد.

این رویکرد از دو جهت اهمیت دارد:

• رقابت‌پذیری اقتصادی: کاهش مصرف انرژی به ازای هر تن محصول می‌تواند هزینه تولید را کاهش دهد و در شرایط محدودیت برق و گاز، بهره‌وری دارایی‌های موجود را افزایش دهد.

• رقابت‌پذیری صادراتی: کاهش شدت انتشار کربن و بهبود عملکرد زیست‌محیطی می‌تواند در مواجهه با الزامات تجاری و مقررات کربنی بازارهای بین‌المللی اهمیت فزاینده‌ای پیدا کند.

نکته کلیدی آن است که فناوری‌های هوشمند زمانی به دستاورد واقعی تبدیل می‌شوند که آثار آنها در شاخص‌هایی مانند مصرف برق و گاز به ازای هر تن فولاد، میزان توقف تولید و شدت انتشار کربن قابل اندازه‌گیری باشد.

اقتصاد چرخشی؛ تبدیل پسماند به محصول ارزش‌آفرین

یکی از برجسته‌ترین دستاوردهای معرفی‌شده در سمپوزیوم، محصول فناورانه «فدنس» (FeDense) بود؛ پودر وزن‌افزای سیمان حفاری چاه‌های نفت که با استفاده از پسماندهای فولادی و دانش فنی متخصصان فولاد خوزستان توسعه یافته است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این محصول از مرحله آزمایشگاهی به تولید نیمه‌صنعتی حدود ۱۵۰ تن رسیده و در تعدادی از چاه‌های نفت در شرایط عملیاتی ارزیابی شده است. همچنین تأییدیه‌هایی از شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب دریافت کرده است.

انتخاب فدنس به‌عنوان طرح برتر سمپوزیوم، از منظر راهبردی قابل توجه است؛ زیرا نمونه‌ای از پیوند سه هدف مهم به شمار می‌رود:

۱. کاهش اتلاف مواد و استفاده مجدد از پسماندهای صنعتی؛
۲. توسعه محصولی با ارزش افزوده بیشتر نسبت به مواد اولیه و پسماند؛
۳. ایجاد ارتباط فناورانه میان صنعت فولاد و صنعت نفت.

با این حال، موفقیت اقتصادی این طرح در بلندمدت به میزان تولید تجاری، پایداری کیفیت، تقاضای بازار و صرفه اقتصادی آن در مقایسه با محصولات جایگزین وابسته خواهد بود.

پژوهش و هوش مصنوعی؛ از مقاله علمی تا کاربرد صنعتی

حضور پژوهشگران گروه فولاد خوزستان در سمپوزیوم، ابعاد دیگری از فعالیت‌های فناورانه این مجموعه را نمایان کرد.

بر اساس گزارش اقتصادرسا، چهار مطالعه تخصصی این گروه موضوعاتی از جمله مهندسی ارزش، تحلیل اثر سازوکار تعدیل کربن مرزی اتحادیه اروپا بر صادرات بیلت فولادی، کاربرد نانوذرات در پوشش‌های صنعتی و الگوریتم‌های هوشمند مدیریت انرژی کوره قوس الکتریکی را پوشش داده‌اند.

این موضوعات نشان می‌دهد که پژوهش‌های صنعتی فولاد خوزستان صرفاً به بهبود فرآیندهای تولید محدود نیست و مسائل اقتصادی، زیست‌محیطی و تجاری صنعت را نیز در بر می‌گیرد.

در این میان، توسعه ابزارهای هوش مصنوعی برای مدیریت انرژی می‌تواند از جمله مسیرهای عملیاتی‌تر برای کاهش هزینه و آلایندگی باشد؛ به شرط آنکه نتایج پژوهش‌ها به‌صورت مستمر در خطوط تولید پیاده‌سازی و ارزیابی شوند.

همکاری‌های فناورانه؛ حلقه اتصال پژوهش و بازار

در سومین روز سمپوزیوم، شرکت صنعت فولاد شادگان و شرکت توسعه اقتصادی پایدار فراگیر (تافکو)، از شرکت‌های زیرمجموعه گروه فولاد خوزستان، تفاهم‌نامه همکاری پژوهشی و تجاری امضا کردند.

این تفاهم‌نامه سه‌ساله، زمینه همکاری در پروژه‌های تحقیق و توسعه، ساخت نمونه‌های اولیه، ارزیابی محصولات، توسعه دانش فنی و تجاری‌سازی دستاوردهای فناورانه را فراهم می‌کند.

اهمیت این همکاری در آن است که یکی از چالش‌های همیشگی پژوهش صنعتی، فاصله میان تولید دانش و ورود محصول به بازار است. موفقیت چنین توافق‌هایی را باید نه صرفاً با تعداد تفاهم‌نامه‌ها، بلکه با تعداد پروژه‌های اجرایی، محصولات تجاری‌شده و منافع اقتصادی حاصل از آنها سنجید.

جمع‌بندی؛ دستاوردها زمانی ماندگارند که به شاخص‌های قابل سنجش تبدیل شوند

حضور فولاد خوزستان در بیست‌وهشتمین سمپوزیوم فولاد ایران، تصویری از شرکتی ارائه می‌دهد که هم‌زمان با بازسازی ظرفیت‌های تولید، به دنبال توسعه فناوری، مدیریت انرژی و بهره‌گیری اقتصادی از پسماندهای صنعتی است.

با این حال، ارزیابی نهایی این مسیر به انتشار اطلاعاتی فراتر از اخبار رویداد نیاز دارد؛ از جمله میزان کاهش مصرف انرژی، کاهش انتشار کربن، حجم محصولات حاصل از اقتصاد چرخشی، درآمد حاصل از تجاری‌سازی فناوری‌ها و میزان تحقق ظرفیت تولید پس از بازسازی.

در نهایت، معیار اصلی موفقیت فولاد خوزستان در مسیر توسعه پایدار، نه صرفاً حضور در رویدادهای علمی یا معرفی فناوری‌های جدید، بلکه تبدیل این دستاوردها به تولید پایدارتر، بهره‌وری بالاتر، ارزش افزوده بیشتر و کاهش آثار زیست‌محیطی خواهد بود.