از توسعه آبزی‌پروری تا اقتصاد دریا پایه؛ کارنامه شیلات خوزستان در دولت چهاردهم
این استان با برخورداری از حدود ۵۰ درصد مساحت آب‌های طبیعی و نیمه‌طبیعی کشور، پنج رودخانه دائمی و پرآب و بیش از ۲۲۰ کیلومتر مرز آبی در سواحل خلیج فارس، از ظرفیت کم‌نظیری برای توسعه فعالیت‌های شیلاتی برخوردار است.
وجود بستر مناسب برای تکثیر و پرورش ماهیان گرمابی، سردابی، خاویاری، میگو و ماهیان دریایی نیز موجب شده است این استان جایگاه ویژه‌ای در تولید آبزیان کشور داشته باشد.
وجود پنج مجتمع فعال آبزی‌پروری در خوزستان، در کنار ظرفیت‌های طبیعی استان، زمینه‌ای فراهم کرده است تا این بخش به یکی از محورهای مهم تولید و اشتغال تبدیل شود.
در همین چارچوب، مجموع تولیدات آبزی‌پروری استان در سال ۱۴۰۴ با رشد ۱۶ درصدی به بیش از ۱۱۱ هزار تن رسید؛ عملکردی که به گفته مسئولان شیلات، با وجود شرایط دشوار و چالش‌های ناشی از تغییرات اقلیمی و شرایط جنگی کشور، بیانگر تداوم فعالیت جامعه آبزی‌پرور استان است.
بر اساس آمار ارائه شده از سوی اداره‌کل شیلات خوزستان، این میزان تولید شامل ۸۸ هزار و ۱۴۸ تن ماهیان گرمابی، یک هزار و ۸۳۳ تن ماهیان سردابی، ۱۴۳ تن گوشت ماهیان خاویاری، ۲ هزار و ۵۸۰ تن میگوی دریایی پرورشی و ۱۸ هزار و ۳۳۵ تن تولیدات حاصل از منابع آب‌های طبیعی و نیمه‌طبیعی بوده است.
آبزی‌پروری؛ محور اشتغال و امنیت غذایی
مدیرکل شیلات خوزستان با تاکید بر نقش آبزی‌پروری در تامین پروتئین و ایجاد اشتغال، توسعه این بخش را یکی از محورهای مهم فعالیت شیلات استان عنوان می‌کند.
سیدشریف موسوی با اشاره به تولید بیش از ۱۱۱ هزار تن آبزی در سال گذشته، این میزان تولید را حاصل ظرفیت‌های طبیعی استان و تلاش جامعه آبزی‌پرور خوزستان دانست و بر تداوم برنامه‌های توسعه‌ای برای افزایش تولید تاکید دارد.
در سال ۱۴۰۴، تولید آبزیان پرورشی در استان در سطحی بیش از ۱۵ هزار هکتار انجام شد و بیش از ۱۰ هزار نفر نیز به صورت مستقیم در زیربخش آبزی‌پروری خوزستان اشتغال داشتند؛ موضوعی که نشان می‌دهد فعالیت‌های شیلاتی علاوه بر تامین نیاز غذایی، سهم قابل توجهی در ایجاد و حفظ اشتغال در مناطق مختلف استان دارد.
یکی دیگر از بخش‌های رو به رشد شیلات خوزستان، تولید ماهیان زینتی است که در سال گذشته با رشد پنج درصدی به ۲ میلیون و ۳۱۶ هزار قطعه رسید.
در حوزه تکثیر نیز ۲۴ میلیون و ۲۰۰ هزار قطعه لارو میگو و ۶۲ میلیون و ۱۴۵ هزار قطعه بچه‌ماهی کپورماهیان گرمابی در مراکز تکثیر استان تولید شد که نسبت به سال پیش از آن، رشد ۲۰ درصدی را نشان می‌دهد.
حفاظت از ذخایر آبزیان و حمایت از جوامع صیادی محلی نیز بخش دیگری از ماموریت‌های شیلات خوزستان است.
در سال گذشته ۶ میلیون و ۴۴۰ هزار قطعه بچه‌ماهی بومی از سوی اداره‌کل شیلات استان در منابع آبی و آب‌های داخلی خوزستان رهاسازی شد.
این اقدام با هدف تثبیت و حمایت از جوامع صیادی محلی و همچنین حفاظت از ذخایر ژنتیکی آبزیان با ارزش انجام شده است.
برنامه رهاسازی در سال جاری نیز ادامه یافته و نخستین مرحله رهاسازی بچه‌ماهیان بومی در منابع آبی و تالاب‌های استان انجام شده است. پیش‌بینی می‌شود امسال بیش از ۱۰ میلیون قطعه بچه‌ماهی بومی در منابع آبی خوزستان رهاسازی شود.
توسعه آبزی‌پروری در روستاها
شیلات خوزستان در کنار توسعه واحدهای بزرگ آبزی‌پروری، توسعه مشاغل خرد و روستایی را نیز دنبال کرده است. راه‌اندازی و ترویج مخازن دومنظوره و متراکم پرورش ماهی از جمله برنامه‌هایی است که در این زمینه اجرا شده و اکنون حدود ۴۰۰ واحد از این نوع فعالیت‌ها در استان فعال هستند.
این واحدها با تولید حدود یک هزار تن آبزی، علاوه بر کمک به افزایش تولید، نقش موثری در توسعه اشتغال و درآمد در جوامع روستایی داشته‌اند.
توسعه تولید آبزیان بدون تقویت زیرساخت‌ها امکان‌پذیر نیست؛ از این رو تکمیل و ترمیم زیرساخت‌های مجتمع‌های آبزی‌پروری در زمره برنامه‌های مهم شیلات خوزستان قرار گرفته است.
تکمیل و ترمیم جاده دسترسی و لایروبی کانال آبرسان مراکز تکثیر میگوی چوئبده از جمله پروژه‌های زیرساختی این بخش است که با هدف پشتیبانی از فعالیت تولیدکنندگان و بهبود شرایط فعالیت واحدهای آبزی‌پروری در حال اجراست.
خوزستان در مسیر اقتصاد دریاپایه
توسعه اقتصاد دریاپایه یکی از محورهای مهم برنامه‌های شیلات خوزستان است. در همین راستا، ساماندهی اراضی مربوط به طرح‌های ۱۴۰۰ هکتاری شهید هاشمی، ۶۳۰ هکتاری پویا بحرکان و طرح بزرگ هندیجان جنوبی انجام و متقاضیان برای تخصیص زمین به اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان معرفی شده‌اند.
در این میان، طرح ۴ هزار و ۲۰۰ هکتاری بوطاهری در شهرستان هندیجان از مهم‌ترین طرح‌های توسعه آبزی‌پروری دریایی استان به شمار می‌رود. بر اساس برآوردهای انجام شده، اجرای این طرح می‌تواند زمینه اشتغال مستقیم حدود ۶ هزار و ۵۰۰ نفر و تولید حدود ۱۲۰ هزار تن آبزیان دریایی را فراهم کند؛ ظرفیتی که می‌تواند سهم قابل توجهی در تامین پروتئین و توسعه اقتصاد دریاپایه استان داشته باشد.
همچنین طرح مجتمع پرورش ماهیان خاویاری سوسن در شهرستان ایذه با پیشرفت ۹۵ درصدی مطالعات در حال پیگیری است و سرمایه‌گذار آن نیز انتخاب شده و مراحل دریافت مجوزهای لازم در حال انجام است.
پیگیری تکمیل فازهای دوم و سوم مجتمع پرورش ماهیان سردابی سربازار در شهرستان اندیکا نیز از دیگر برنامه‌های شیلات خوزستان در حوزه توسعه آبزی‌پروری است.
صیادی؛ اشتغال ۴۰ هزار نفر در سواحل خوزستان
بخش صید و صیادی نیز یکی از ارکان مهم اقتصاد ساحلی خوزستان است. بیش از یک هزار و ۷۰۰ فروند شناور صیادی در پنج شهر ساحلی استان فعالیت دارند و سالانه بیش از ۵۰ هزار تن انواع آبزیان صید می‌کنند.
بر اساس آمار اداره‌کل شیلات خوزستان، فعالیت این صنعت در سال ۱۴۰۴ زمینه اشتغال حدود ۴۰ هزار نفر از ساکنان مناطق ساحلی استان را فراهم کرده است.
با وجود شرایط دشوار ناشی از جنگ، شیلات خوزستان با برگزاری جلسات اضطراری و برنامه‌ریزی برای حفاظت از شناورهای صیادی، نسبت به پراکندگی شناورها در خارج از اسکله‌ها اقدام کرد که این تدبیر موجب شد میزان آسیب به شناورها به حداقل برسد.
همچنین صدور برنامه‌ریزی‌شده مجوزهای صید، زمینه تداوم فعالیت ناوگان صیادی و افزایش ایمنی صیادان را فراهم کرد؛ اقدامی که در کنار حفظ اشتغال جامعه صیادی، به تداوم تولید و تامین بخشی از نیاز غذایی کشور کمک کرد.
تقویت زیرساخت‌های بنادر صیادی
در حوزه زیرساخت‌های صیادی نیز افتتاح بندر صیادی ابوخضیر شادگان با حضور رئیس سازمان شیلات ایران و مسئولان استانی از اقدامات مهم انجام شده در سال گذشته بود.
برق‌رسانی و رفع مشکل روشنایی بندر صیادی خور دورق شادگان، لنگرگاه صیادی بندر سجافی و لایروبی نهرهای منطقه آبادان و بندر صیادی اروندکنار از دیگر اقدامات انجام شده برای بهبود شرایط فعالیت جامعه صیادی استان است.
توسعه صنایع مرتبط با شیلات از دیگر محورهای فعالیت این بخش در خوزستان است. در حال حاضر ۲۶ واحد صنایع شیلاتی در استان فعالیت دارند که ظرفیت مناسبی برای تکمیل زنجیره تولید، فرآوری و عرضه محصولات آبزی فراهم کرده‌اند.
اداره‌کل شیلات خوزستان همچنین با هدف معرفی ظرفیت‌های استان و توسعه بازار محصولات شیلاتی، چهاردهمین نمایشگاه تخصصی شیلات، آبزیان، دام و طیور را با حضور مسئولان ملی و استانی برگزار کرد.
حضور و راه‌اندازی غرفه در نمایشگاه اکسپو ۲۰۲۵ و نهمین نمایشگاه بین‌المللی شیلات، آبزیان، ماهیگیری و صنایع وابسته با محوریت سبک زندگی اقوام استان نیز از دیگر اقدامات انجام شده برای معرفی ظرفیت‌های شیلاتی خوزستان بوده است.
توسعه علمی و فناورانه فعالیت‌های شیلاتی نیز در برنامه‌های اداره‌کل شیلات خوزستان مورد توجه قرار گرفته است. در همین راستا تفاهم‌نامه‌ای با دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز با هدف ایجاد مدرسه عالی مهارت، تعریف رشته‌های مورد نیاز صنعت و تعیین اولویت‌های طرح‌های پژوهشی شیلات منعقد شده است.
این همکاری می‌تواند زمینه استفاده بیشتر از ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز علمی برای حل مسائل بخش شیلات، ارتقای بهره‌وری و حرکت به سمت تولید دانش‌بنیان را فراهم کند.
تداوم تولید؛ اولویت شیلات خوزستان
مجموع اقدامات انجام شده نشان می‌دهد شیلات خوزستان در سال گذشته و ماه‌های سپری‌شده از سال جاری، توسعه آبزی‌پروری، حمایت از جوامع صیادی، تقویت زیرساخت‌ها، حفاظت از ذخایر آبزیان و توسعه اقتصاد دریاپایه را به صورت همزمان دنبال کرده است.
مدیرکل شیلات خوزستان با تاکید بر ضرورت تداوم این روند، امنیت غذایی را یکی از مهم‌ترین اولویت‌های فعالیت‌های شیلاتی استان می‌داند و بر استمرار چرخه تولید آبزیان با همکاری بهره‌برداران، سازمان شیلات ایران و دستگاه‌های اجرایی استان تاکید دارد.
اکنون خوزستان با تکیه بر ظرفیت گسترده منابع آبی، سواحل خلیج فارس، نیروی انسانی فعال و سرمایه‌گذاری‌های در حال انجام، چشم‌انداز تازه‌ای برای افزایش تولید آبزیان و توسعه اشتغال پیش رو دارد؛ مسیری که در صورت تکمیل زیرساخت‌ها و به سرانجام رسیدن طرح‌های بزرگ آبزی‌پروری دریایی، می‌تواند جایگاه استان را در تولید آبزیان کشور بیش از پیش تقویت کند.
