سوزاندن بقایای مزارع در خوزستان؛ دود و خاکستر بر فراز خوزستان/ چرا کشاورزان به جای حفظ زمین، آن را به آتش می‌کشند؟
خوزنیوز- یونس آبادی -با پایان فصل برداشت محصولات کشاورزی در استان خوزستان، به جای جادوی سبزِ آماده‌سازی زمین برای فصل جدید، صحنه سویای سیاه شعله‌های آتش بر فراز مزارع است. هر ساله با اتمام فصل برداشت، دود غلیظ حاصل از سوزاندن بقایای گیاهی، آسمان استان را تیره و تار می‌کند؛ پدیده‌ای که نه تنها سلامت ساکنان را به خطر می‌اندازد، بلکه لایه‌های حاصل‌خیز خاک را نیز نابود می‌کند.
اما پرسش اصلی اینجاست: چرا در حالی که سازمان‌های محیط‌زیستی و کارشناسان مدام بر خطرات این کار تأکید دارند، کشاورزان همچنان به این روش سنتی و مخرب روی آورده‌اند؟
ریشه‌های مشکل: میان ضرورت اقتصادی و محدودیت‌های فنی
بررسی‌ها نشان می‌دهد که این پدیده برخلاف تصور عموم، صرفاً ناشی از بی‌اطلاعی نیست، بلکه ریشه‌های عمیقی در ساختار کشاورزی منطقه دارد:
۱. هزینه‌های بالای مدیریت پسماند: برای کشاورزان، جمع‌آوری، حمل و نقل و مدیریت بقایای محصول (مانند ساقه برنج یا کاه) نیازمند هزینه، ماشین‌آلات خاص و نیروی کار است. در شرایطی که سود خالص محصولات کشاورزی به دلیل تورم و هزینه‌های نهاده‌ها کاهش یافته، سوزاندن سریع‌ترین و ارزان‌ترین راه برای "پاکسازی" مزارع تلقی می‌شود.
۲. فشار برای کاشت مجدد سریع: چرخه کشت در بسیاری از مناطق خوزستان بسیار فشرده است. کشاورزان برای اینکه زمان کافی برای آماده‌سازی زمین جهت کشت محصول بعدی داشته باشند، از آتش برای حذف سریع پوشش گیاهی قدیمی استفاده می‌کنند.
۳. کمبود تکنولوژی و زیرساخت: در بسیاری از نقاط استان، دسترسی به دستگاه‌های مدرن «کمپاست‌سازی» یا دستگاه‌هایی که بقایای گیاهی را به کود یا خوراک دام تبدیل کنند، بسیار محدود و گران‌قیمت است.
پیامدهای ویرانگر: وقتی خاک می‌سوزد
کارشناسان محیط‌زیست هشدار می‌دهند که این اقدام، یک «خودکشی تدریجی» برای کشاورزی خوزستان است. آتش، میکروارگانیسم‌های مفید خاک را از بین می‌برد، باعث تخریب ساختار فیزیکی خاک و از دست رفتن مواد مغذی (مانند نیتروژن) می‌شود و در نهایت، منجر به کاهش عملکرد محصول در سال‌های آینده می‌گردد. علاوه بر این، ذرات معلق حاصل از این آتش‌سوزی‌ها، باعث تشدید بحران گرد و غبار در استان می‌شوند.
راهکار چیست؟
برای عبور از این بحران، تنها شعار دادن کافی نیست. نیاز به یک رویکرد جامع داریم:
- حمایت دولتی: ایجاد مشوق‌های مالی برای کشاورزانی که از روش‌های اصولی استفاده می‌کنند.
- توسعه صنایع جانبی: تبدیل بقایای گیاهی به کاغذ، خوراک دام یا انرژی (بیوماس) باید به یک صنعت سودآور در استان تبدیل شود تا کشاورز به جای آتش، به دنبال فروش این پسماند باشد.
- آموزش عملی: برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای نمایش مستقیم اثرات تخریبی آتش بر کیفیت خاک در همان مزارع.
اگر امروز راهی برای تبدیل "زباله کشاورزی" به "ثروت" پیدا نشود، خاک خوزستان روز به روز ضعیف‌تر شده و آینده امنیت غذایی این منطقه در هاله‌ای از دود و خاکستر باقی خواهد
