خوزستان؛ شاهراه تجارت ایران در منطقه

 خوزستان از ظرفیت مرزهای آبی، خاکی و هوایی برخوردار است و این فرصت را به سرمایه‌گذاران می‌دهد که از طریق انواع روش‌های حمل‌ونقل با کشورهای مختلف تجارت و مبادله کنند.

خوزستان از امتیازهای زیادی، از جمله دارا بودن ۲ مرز خاکی چذابه و شلمچه در همسایگی کشور عراق، بنادر متعدد، دسترسی به آب‌های خلیج فارس، امکان صادرات هوایی از فرودگاه‌های بین‌المللی استان و عضویت در کنوانسیون کارنه تیر (ترانزیت بین‌المللی) برخوردار است.

موقعیت اقتصادی خوزستان می‌تواند راه‌گشای عبور از محاصره دریایی و محدودیت‌های تجاری ایجادشده از سوی دشمن و همدستانش باشد و با سرمایه‌گذاری و نگاهی عمیق‌تر به موقعیت مهم مرزی و تجاری این استان، می‌توان خوزستان را یکی از هاب‌های تجاری کشور محسوب کرد.

روابط بسیار خوب و نزدیک خوزستان با کشورهای همسایه، از جمله عراق و عمان، و همچنین کشورهای آفریقایی، می‌تواند مسیر تجارت با کشورهای منطقه را برای کشور هموار کند.

خوزستان جایگاه دوم واردات و سوم صادرات کشور را دارد و در تولید ناخالص ملی، از استان‌های بسیار مهم و راهبردی محسوب می‌شود.

خوزستان یکی از دروازه‌های واردات و صادرات کالا به کشور از طریق بندر امام خمینی (ره) است و بسیاری از اقلام مهم و حیاتی کشور از این بندر تامین می‌شود.

این استان یکی از درگاه‌های بسیار مهم و راهبردی کشور در حوزه مبادلات تجاری است که با سرمایه‌گذاری بیشتر در زیرساخت‌های تجاری آن، می‌توان زمینه ورود سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی را برای تقویت هرچه بیشتر مبادلات تجاری کشور فراهم کرد.

خوزستان تنها استان کشور با سه اتاق بازرگانی است که این موضوع نشان‌دهنده اهمیت تجارت و فعالیت‌های اقتصادی در این استان مرزی و ثروت‌ساز است.

بر اساس اعلام گمرکات استان، سال گذشته پنج میلیارد دلار صادرات از مرزهای خوزستان انجام شده است.

جاده‌های خوزستان؛ مهم‌ترین مسیر ترانزیت کشور

جاده‌های خوزستان از محورهای مهم ترانزیت داخلی و خارجی کشور محسوب می‌شوند و با عضویت استان در قرارداد کارنه تیر طی سال‌های اخیر، امکان ترانزیت یکسره کالا از خوزستان به کشورهای مختلف فراهم شده است.

خوزستان با این ظرفیت، به یکی از کریدورهای تجاری کشور تبدیل شده و برای سرعت‌بخشیدن به مبادلات تجاری و تشویق سرمایه‌گذاران به استفاده از ظرفیت‌های استان در حوزه تجارت، ضروری است زیرساخت‌های حمل‌ونقل و انتقال کالا بیش از پیش توسعه یابد.

آسمان خوزستان؛ ظرفیت طلایی صادرات کشور

خوزستان با دارا بودن پنج فرودگاه که ۲ فرودگاه آن بین‌المللی است، می‌تواند نقش بسیار مهمی در حوزه صادرات ایفا کند. فرودگاه‌های استان شامل فرودگاه‌های بین‌المللی شهید سلیمانی اهواز و آبادان، همچنین فرودگاه‌های دزفول، ماهشهر و آغاجاری هستند.

زیرساخت‌ها و مجوزهای لازم برای صادرات کالا از فرودگاه‌های اهواز و دزفول اخذ شده و فعالان اقتصادی امکان صادرات از مرز هوایی استان به سایر کشورها را دارند.

این امتیاز، به‌ویژه برای صادرات محصولات کشاورزی که بیشترین میزان فسادپذیری را دارند، از اهمیت بالایی برخوردار است. خوزستان با برخورداری از ظرفیت صادرات از مرز هوایی، می‌تواند بخش زیادی از نیازها و انتظارات سرمایه‌گذاران و فعالان اقتصادی را برآورده کند.

فرصت تجاری هم مرزی خوزستان با کشور عراق

هم‌مرزی خوزستان با کشور عراق، به‌عنوان یکی از اهداف تجاری مهم ایران، اهمیت این استان را در حوزه صادرات دوچندان کرده است. خوزستان با دارا بودن مرزهای خاکی مهم چذابه و شلمچه و همچنین چندین مرز آبی با عراق، جایگاه ویژه‌ای در تجارت با این کشور دارد.

عراق به‌عنوان یکی از کشورهای دوست و همسایه ایران، نقش بسیار مهمی در صادرات خوزستان و کشور ایفا می‌کند. مسئولان استان با برگزاری نشست‌های مختلف با مسئولان عراقی، موفق شده‌اند زمینه مبادلات تجاری با این کشور را گسترش دهند.

استاندار خوزستان با بیان اینکه در استان‌های میسان، ذیقار و بصره عراق ظرفیت بسیار خوبی برای تبادل تجاری وجود دارد، گفت: ۲۲۱ هزار تن کالا در فروردین‌ماه سال جاری از مرزهای خوزستان به استان‌های جنوبی عراق صادر شده است.

سید محمدرضا موالی‌زاده در این خصوص افزود: می‌توانیم کانون‌های مناسبی برای مبادلات مرزی با سه استان بصره، میسان و ذیقار عراق را تقویت کنیم.

وی اظهار کرد: در فروردین‌ماه سال جاری، از طریق گمرکات خوزستان، حجم قابل توجهی کالا به میزان ۲۲۱ هزار تن و به ارزش بیش از ۶۰ میلیون دلار به کشور عراق صادر شده است.

مسئولان خوزستان و عراق همواره تلاش داشته‌اند بستر لازم برای فعالیت اقتصادی و مبادلات تجاری را فراهم کنند.

در همین رابطه، استاندار خوزستان گفت: صدور پروانه واردات PC با سازمان توسعه تجارت تصویب شده است؛ همچنین درخواست داریم تبادل محصولات دارویی و پتروشیمی با رویه پیله‌وری انجام شود.

موالی‌زاده ادامه داد: درخواست کد وارداتی برای مرز چذابه، پیگیری تفاهم‌نامه کتبی با حکومت مرکزی عراق و رفع جرایم رشد ترازنامه بانکی، از دیگر مواردی است که اجرای آن، شرایط تجارت با عراق را برای ما تسهیل می‌کند.

وی افزود: در همین راستا، تفاهم‌نامه‌ای با عراق برای احداث بازارچه مرزی مشترک منعقد کرده‌ایم تا بتوانیم بخشی از تجارت را از امارات به عراق منتقل کنیم.

ظرفیت‌های همکاری برای توسعه روابط تجاری و اقتصادی با عراق

معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری خوزستان درباره ظرفیت‌های همکاری برای توسعه روابط تجاری و اقتصادی استان با کشور عراق بیان کرد: ظرفیت‌های ویژه اقتصادی خوزستان، از جمله عبور حدود ۳۰ درصد از آب‌های کشور از این جلگه، وجود دشت‌های مستعد کشاورزی و فعالیت‌های منظم کشت و صنعت، از مهم‌ترین مزیت‌های استان به شمار می‌رود.

جواد کاظم‌نسب الباجی افزود: همچنین قرار گرفتن بخش عمده ذخایر نفت کشور، وجود مرز هوایی و فرودگاه‌های بین‌المللی، صنایع پتروشیمی مستقر در منطقه، صنایع دریایی و صنعت فولاد در استان، ظرفیت‌های مهمی را برای تعامل با کشورهای همسایه حوزه خلیج فارس و توسعه تجارت خارجی فراهم کرده است.

ظرفیت صنایع و محصولات صادراتی استان خوزستان

وی گفت: خوزستان با دارا بودن صنایع بزرگ و کوچک و نیز ظرفیت‌های کشاورزی، دارای توانمندی‌های صادراتی در حوزه محصولات فولادی، سیمان و کلینکر، محصولات پتروشیمی و مشتقات نفتی، محصولات کشاورزی به‌ویژه سبزی و صیفی‌جات و همچنین محصولات آبزی‌پروری شامل ماهی و میگو است.

الباجی با اشاره به برقراری پیوند میان شرکت‌های بخش خصوصی استان‌های مرزی کشور با استان‌های همجوار خارجی ادامه داد: این ارتباط می‌تواند از طریق تبادل هیات‌های تجاری میان اتاق‌های بازرگانی شهرهای مختلف خوزستان و اتاق‌های بازرگانی عراق تقویت شود.

معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری خوزستان با تاکید بر تقویت روابط اقتصادی خوزستان با استان‌های میسان و بصره عراق بیان کرد: برای توسعه روابط استانی، ابتدا باید زمینه تبادل هیات‌های عالی‌رتبه به سرپرستی استاندار خوزستان با استان‌های همجوار عراق فراهم شود.

وی گفت: در این چارچوب، لازم است برای دریافت دعوت‌نامه از استانداری‌های میسان و بصره عراق به‌منظور اعزام هیات عالی‌رتبه استانداری خوزستان، اقدامات لازم انجام شود.

معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری خوزستان ادامه داد: ضروری است دفاتر تجاری و مراکز فروش کالای ایرانی در عراق راه‌اندازی و بازارچه‌های مرزی و نقاط مبادلات تجاری تقویت شوند. همچنین می‌توان طرح‌های اقتصادی کوچک‌مقیاس با رویکرد منطقه‌ای میان خوزستان و استان‌های میسان و بصره تعریف کرد.

مرزهای آبی خوزستان؛ مسیری برای تجارت بین‌الملل

استان خوزستان با دارا بودن یک‌هزار و ۱۸۶ کیلومتر ساحل، دارای هفت شهر ساحلی و بندری است و ۳۵ درصد حمل‌ونقل دریایی کشور را به خود اختصاص داده است. بندر امام خمینی(ره) یکی از مهم‌ترین بنادر کشور در خوزستان است که به‌عنوان مرز آبی مهم صادرات و واردات ملی شناخته می‌شود.

بندر امام خمینی(ره) به‌عنوان بزرگ‌ترین بندر ویژه اقتصادی کشور، با وسعت ۱۱ هزار هکتار و ۴۰ پست اسکله، نقش قابل‌توجهی در تجارت دریایی ایران ایفا می‌کند. این بندر با ظرفیت تخلیه و بارگیری سالانه ۶۰ میلیون تن کالا، از اصلی‌ترین مراکز تامین کالاهای اساسی کشور به شمار می‌رود.

این بندر توانایی پذیرش انواع کالاهای اساسی، نفتی، کانتینری، معدنی، شیمیایی و متفرقه را دارد. موقعیت راهبردی بندر امام خمینی(ره) در شمال غرب خلیج فارس و آبراه خورموسی، امکان پهلوگیری کشتی‌های اقیانوس‌پیما را فراهم کرده و این بندر را به یکی از مهم‌ترین مراکز تجاری کشور تبدیل کرده است.

بنادر شادگان، ماهشهر، هندیجان، آبادان و خرمشهر نیز از بنادر مهم مبادلات تجاری خوزستان و کشور محسوب می‌شوند و این موقعیت مهم آبی، خوزستان را به یکی از قطب‌های تجارت بین‌المللی تبدیل کرده است.

ظرفیت‌های طبیعی خوزستان موجب شده این استان در خط مقدم صادرات و تجارت کشور قرار گیرد، هرچند برای تسهیل هرچه بیشتر این روند، لازم است بسترها و زیرساخت‌های لازم برای فعالیت اقتصادی و حضور سرمایه‌گذاران بیش از پیش فراهم شود.

برای بهره‌گیری حداکثری از این موقعیت مهم اقتصادی، ضروری است نگاه مسئولان و سرمایه‌گذاران بیش از گذشته به خوزستان معطوف شود و مسیر تجارت کشور از طریق این استان هموارتر گردد.

لزوم تسهیل قوانین تجارت در خوزستان

ناظر گمرکات استان خوزستان در این خصوص گفت: در صورتی که رویه‌های ایجادشده برای تسهیل امور به مقررات دائمی تبدیل شوند، زمینه چابکی و بهره‌وری بیشتر در فضای تجارت خارجی کشور فراهم خواهد شد.

بهروز قره‌بیگی عنوان کرد: با وجود اصابت مستقیم پرتابه‌های دشمن در دوران جنگ تحمیلی سوم به زیرساخت‌های بندری و گمرکی استان، جریان صادرات و واردات حتی برای یک روز نیز متوقف نشد و این موضوع نشان‌دهنده روحیه مقاومت و تجربه ارزشمند خوزستان در مواجهه با چالش‌های بزرگ است.

تبدیل ظرفیت‌های استثنایی دوران جنگ به قوانین پایدار

ناظر گمرکات استان خوزستان با اشاره به پیشنهادهای گمرک ایران و تصویب ۱۱ مصوبه راهگشا طی ماه‌های اخیر از زمان جنگ توسط مراجع قانونی ذی‌ربط، خاطرنشان کرد: این مصوبات در شرایطی ابلاغ شد که پیش از این، دستگاه‌های اجرایی با محدودیت‌های قانونی روبه‌رو بودند و این گشایش‌ها بسیاری از بن‌بست‌های چندساله را که همواره از مطالبات بخش خصوصی بود، برطرف کرد.

قره‌بیگی تاکید کرد: این رویه‌های تسهیل‌گر نباید محدود به زمان جنگ باشد، بلکه باید با کارشناسی دقیق، در قوانین جاری کشور نهادینه شود تا فعالان اقتصادی در شرایط عادی نیز با سهولت بیشتری به فعالیت خود ادامه دهند.

وی در تشریح یکی از مهم‌ترین این گشایش‌ها، به اصلاح تبصره ذیل ماده ۷ قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز اشاره کرد و افزود: در گذشته، الزام ارائه کد ساتا و کد منشا ارز پیش از ترخیص کالا، به مانعی بزرگ برای واردکنندگان کالاهای اساسی و مواد اولیه تبدیل شده بود.

ناظر گمرکات خوزستان ادامه داد: با پیگیری‌های انجام‌شده و مصوبات اخیر، اکنون همه فعالان اقتصادی و تولیدی می‌توانند با ارائه فرم تعهد و اعلام عدم درخواست ارز از سیستم بانکی، کالاهای خود را بدون نیاز به کد ساتا ترخیص کنند. این موضوع تحول بزرگی در سرعت‌بخشی به تامین نیاز خطوط تولید به شمار می‌رود که باید تداوم یابد.

رفع گره‌های اداری در ثبت سفارش و اختلافات تعرفه‌ای

قره‌بیگی همچنین به تسهیلات ایجادشده در حوزه ثبت سفارش و اختلافات گمرکی پرداخت و یادآور شد: پیش از این، ویرایش ثبت سفارش یا تطابق دقیق نظر استنباطی گمرک با اسناد ثبت سفارش، زمان زیادی از تجار و تولیدکنندگان می‌گرفت. بر اساس رویه‌های جدید، در خصوص کالاهای غیرممنوعه، به گمرک اجازه داده شده است با نگاهی تسهیل‌گرایانه، این اختلافات را مدیریت کند تا کالا در انبارها رسوب نکند.

وی افزود: علاوه بر این، موضوع تقدم ثبت سفارش بر قبض انبار که پیش از این یک مانع قانونی تلقی می‌شد، اکنون تعدیل شده و به تجار اجازه می‌دهد فرآیندهای خود را با انعطاف بیشتری دنبال کنند.

ناظر گمرکات خوزستان به موضوع انتقال و ترانزیت کالا به انبارهای اختصاصی نیز اشاره کرد و گفت: پیش از این، الزامات سخت‌گیرانه‌ای برای ضمانت‌نامه‌های بانکی در این بخش وجود داشت که با مصوبات جدید، این فرآیندها تسهیل شده است.

قره‌بیگی یادآور شد: هدف و رویکرد گمرک این است که تولیدکننده بتواند مواد اولیه مورد نیاز خود را در کوتاه‌ترین زمان ممکن و با کمترین هزینه مالی به محل خط تولید منتقل کند که با اصلاح قوانین، مقررات و دستورالعمل‌های ابلاغی، همانند موارد اعلام‌شده، این هدف در بسیاری از موارد محقق شده است.

استان خوزستان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین استان‌های کشور، نقشی راهبردی در ساختار اقتصادی و تجاری ایران ایفا می‌کند. این استان به دلیل برخورداری از منابع عظیم نفت و گاز، زمین‌های حاصلخیز کشاورزی، دسترسی به آب‌های آزاد و موقعیت ممتاز جغرافیایی، همواره یکی از قطب‌های اصلی تولید، صادرات و تبادلات اقتصادی کشور به شمار می‌آید.

خوزستان با در اختیار داشتن بخش قابل‌توجهی از ذخایر نفت و گاز ایران، سهمی تعیین‌کننده در تامین انرژی، ارزآوری و پشتیبانی از صنایع بزرگ کشور دارد. فعالیت گسترده پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها و صنایع وابسته در این استان، خوزستان را به یکی از پایه‌های اصلی اقتصاد ملی تبدیل کرده است.

علاوه بر ظرفیت‌های انرژی، خوزستان در حوزه کشاورزی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. تولید محصولاتی همچون گندم، نیشکر، خرما و انواع صیفی‌جات، این استان را به یکی از مراکز مهم تامین امنیت غذایی کشور تبدیل کرده است.

وجود شرکت‌های بزرگ کشت و صنعت و همچنین اراضی مستعد، زمینه را برای توسعه بیشتر سرمایه‌گذاری در این بخش فراهم کرده است. از سوی دیگر، موقعیت مرزی خوزستان و همجواری آن با کشور عراق، فرصت کم‌نظیری برای توسعه تجارت خارجی و صادرات غیرنفتی ایجاد کرده است.

پایانه‌های مرزی، بنادر فعال و دسترسی به خلیج فارس، ظرفیت بالایی برای گسترش مبادلات بازرگانی، ترانزیت کالا و تقویت نقش ایران در تجارت منطقه‌ای فراهم آورده‌اند.

کارشناسان اقتصادی معتقدند تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل، توسعه بنادر، حمایت از تولید و رفع موانع سرمایه‌گذاری در خوزستان می‌تواند نقش این استان را در رشد اقتصادی کشور پررنگ‌تر از گذشته کند. به باور آنان، خوزستان نه‌تنها استانی برخوردار از منابع غنی، بلکه یکی از موتورهای محرک اقتصاد ایران است که توسعه آن می‌تواند آثار مثبتی در سطح ملی به همراه داشته باشد.

این امتیازات اقتصادی و بسیاری ظرفیت‌های دیگر، خوزستان را به نگین اقتصاد کشور تبدیل کرده است؛ استانی که با نگاهی ویژه‌تر می‌تواند نقش و اثرگذاری بیشتری در توسعه اقتصاد و تجارت ایران داشته باشد. از این‌رو ضروری است مدیران و مسئولان با نگاهی دقیق‌تر و حساس‌تر به موقعیت اقتصادی خوزستان، زمینه تقویت هرچه بیشتر تجارت کشور را فراهم کنند.