«شاد»؛ آموزش بی‌وقفه با چالش‌های ادامه‌دار
زینب‌فرحانی/ بستر «شاد» برای جلوگیری از توقف آموزش در روزهای حساس و در زمان تعطیلی مدارس طراحی شده، اما سختی فعالیت در این سامانه دانش‌آموزان را بیشتر سردرگم کرده و برای رفع این چالش‌ها می‌طلبد دستگاه‌های مربوطه به دنبال راه چاره باشند.
دم توقف آموزش در روزهایی که مدارس به هر دلیل تعطیل هستند، طرحی خوب و ارزنده است، اما این اقدام نیاز به زیرساختی قوی دارد که معلم و دانش‌آموز را از ادامه آموزش و تحصیل خسته نکند.
خوزستان از جمله استان‌هایی است که به دلایل مختلف از جمله گرما و آلودگی هوا در سال تحصیلی مجبور به تعطیلی مدارس است و از همین رو دانش‌آموزان و معلمان این استان بیشترین کاربران نرم‌افزار شاد هستند و با چالش‌های این پلتفرم دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
به گفته مدیرکل آموزش و پرورش خوزستان، در سال تحصیلی جاری ۵۰ درصد آموزش استان مجازی بوده و همین آمار میزان اهمیت استفاده از این نرم‌افزار را در سیستم آموزشی خوزستان نشان می‌دهد.
در ۲ ماه اخیر نیز به دلیل حمله تجاوزکارانه آمریکایی–صهیونیستی، با تعطیل شدن مدارس، آموزش بر بستر شاد ادامه دارد، اما مشکلات این نرم‌افزار به اندازه‌ای زیاد شده که گله‌مندی معلمان و دانش‌آموزان را به همراه داشته است و متاسفانه این نرم‌افزار از همان ابتدای کار زیرساخت قوی برای حضور دانش‌آموزان نداشته است.
ضعف در اجرای این پلتفرم حتی در بستر اینترنت ملی به حدی است که برخی مدارس برای آموزش به دانش‌آموزان ناچارند از سایر امکانات پیام‌رسان مانند اسکای‌روم و یا امکانات دیگر برای تبادل آموزش استفاده کنند.
با گذشت بیش از ۶ سال از راه‌اندازی این نرم‌افزار، باید تمام مشکلات و کاستی‌های آن شناسایی و برطرف شوند و از کارشناسان برای رفع مشکلات آن بهره گرفته شود.
برخی کارشناسان مخابرات، نرم‌افزار شاد را بسیار ضعیف می‌دانند که قادر به فعالیت مناسب و ارسال عکس و فیلم‌های آموزشی نیست و در بیشتر مواقع قطع است.
در سال‌های اخیر، نرم‌افزار «شاد» به‌عنوان بستر رسمی آموزش مجازی دانش‌آموزان مورد استفاده قرار گرفته است، اما همزمان با گسترش آن، کاربران از جمله معلمان، دانش‌آموزان و والدین با مجموعه‌ای از چالش‌های فنی و اجرایی روبه‌رو شده‌اند.
عدم امکان استفاده از بستر شاد در ساعات پرتردد
بر اساس گزارش‌ها، یکی از مهم‌ترین مشکلات، تداوم اختلال در سرعت و پایداری سیستم است. بسیاری از کاربران اعلام کرده‌اند که در ساعات پرتردد ورود به کلاس‌ها، بارگذاری محتوا و برقراری تماس تصویری با کُندی یا قطع و وصلی همراه است.
کارشناسان فنی این مشکل را ناشی از حجم بالای ترافیک و نیاز به توسعه زیرساخت‌های سرور می‌دانند.
کمبود امکانات کافی برای تدریس تعاملی نیز از دیگر موارد مطرح‌شده است. برخی معلمان اظهار کرده‌اند که ابزارهای ارائه درس مانند تخته مجازی، آزمون‌ساز یا سیستم مدیریت تکالیف در برخی شرایط به‌درستی عمل نمی‌کنند یا امکانات آن‌ها محدود است.
این موضوع گاهی باعث شده بخشی از فرآیند آموزش به پیام‌رسان‌های دیگر منتقل شود. از سوی دیگر، والدین و دانش‌آموزان به مشکلاتی مانند مصرف بالای اینترنت، نیاز به گوشی‌های نسبتا به‌روز و دشواری نصب نسخه‌های جدید اشاره کرده‌اند.
خانواده‌هایی که چند دانش‌آموز دارند، از فشار هزینه‌های تهیه دستگاه هوشمند برای هر فرزند سخن گفته‌اند. با وجود این چالش‌ها، توسعه‌دهندگان «شاد» اعلام کرده‌اند که نسخه‌های جدید این نرم‌افزار با هدف رفع اشکالات، افزایش سرعت و بهبود تجربه کاربری در حال ارائه است. هنوز برخی مشکلات پابرجاست و کاربران انتظار دارند سیستم پایدارتر و کاربرپسندتر شود.
چالش‌ها و سختی‌های نرم‌افزار آموزشی «شاد»
نرم‌افزار «شاد» از زمان آغاز پاندمی کرونا، به‌عنوان سامانه رسمی آموزش مجازی در میان میلیون‌ها دانش‌آموز ایرانی معرفی شد. وزارت آموزش‌وپرورش با هدف تداوم فرآیند تحصیل در شرایط تعطیلی مدارس و ارتقای یادگیری از راه دور، این بستر را طراحی و در اختیار فرهنگیان و دانش‌آموزان قرار داد.
با وجود نقش مثبت این پلتفرم در حفظ ارتباط آموزشی میان معلمان و دانش‌آموزان، طی سال‌های اخیر کاربران با دشواری‌ها و کاستی‌هایی روبه‌رو بوده‌اند که اجرای روان تدریس مجازی را تحت تاثیر قرار داده است.
مشکلات زیرساختی و فنی یکی از مهم‌ترین چالش‌های نرم‌افزار «شاد»
بهزاد رضایی، کارشناس حوزه فناوری، مشکلات زیرساختی این نرم‌افزار را مرتبط با زیرساخت و سرعت در ارتباط دانست.
وی گفت: بسیاری از کاربران، به‌ویژه در مناطق با پوشش اینترنت ضعیف، از کُندی عملکرد برنامه و قطعی مکرر کلاس‌ها شکایت دارند. در ساعات پرترافیک، ورود همزمان هزاران کاربر سبب افت کیفیت تماس صوتی و تصویری می‌شود و برخی معلمان ناچارند جلسات تدریس را به پیام‌رسان‌های دیگر منتقل کنند.
رضایی تاکید کرد برای بهبود این وضعیت، افزایش ظرفیت سرورها و استفاده از فناوری‌های ذخیره‌سازی ابری ضروری است.
این کارشناس حوزه فناوری عنوان کرد: مرور میان منوها، یافتن کلاس یا ارسال فایل در نسخه‌های اولیه «شاد» با دشواری همراه است. هرچند در به‌روزرسانی‌های اخیر تلاش شده ظاهر نرم‌افزار ساده‌تر شود، اما گزارش‌ها نشان می‌دهد که مشکلات فنی، از جمله نمایش ناقص فایل‌ها و تاخیر در باز شدن صفحات، همچنان وجود دارد.
محدودیت‌های آموزشی و تعاملی
معلمان اغلب از کمبود ابزارهای تعاملی در تدریس مجازی گلایه دارند. نبود تخته سفید هوشمند، قابلیت اشتراک‌گذاری صفحه یا ابزار طراحی تعاملی، موجب شده تدریس عملی و مشارکتی دشوارتر شود.
سارا عبیات، معلم اهوازی، از کُندی و نقص عملکرد این نرم‌افزار گلایه‌مند است.
به گفته این معلم، سیستم آزمون‌گیری و ارزیابی دانش‌آموز در «شاد» هنوز به سطح مورد انتظار نرسیده و امکاناتی مانند تصحیح خودکار پاسخ‌ها یا تحلیل نتایج به‌صورت آماری در بیشتر موارد در دسترس نیست.
عبیات استفاده از نرم‌افزار شاد را مستلزم دسترسی به اینترنت پایدار و دستگاه هوشمند دانست که در بسیاری از نقاط کشور، خانواده‌ها ناچارند برای هر فرزند گوشی یا تبلت جداگانه تهیه کنند و هزینه‌های اینترنت را نیز بپردازند.
به گفته این معلم، این موضوع به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار موجب نابرابری آموزشی شده و بخشی از دانش‌آموزان از فعالیت مجازی بازمانده‌اند.
این معلم اهوازی از وزارت آموزش و پرورش خواست تا برای دانش‌آموزان بسته‌های اینترنتی رایگان در نظر بگیرد تا همه دانش‌آموزان در هر سطحی امکان استفاده از این نرم‌افزار را داشته باشند.
گام‌های توسعه و آینده نرم‌افزار شاد
وزارت آموزش‌وپرورش اعلام کرده در مسیر توسعه «شاد»، نسخه‌های جدیدی با قابلیت‌های بیشتری مانند حضور هوشمند، کلاس‌های ترکیبی (حضوری–مجازی) و پشتیبانی از آموزش‌های مهارت‌محور در حال طراحی است.
با این حال، کارشناسان تاکید دارند که موفقیت نهایی این طرح منوط به سرمایه‌گذاری پیوسته در زیرساخت فناوری، آموزش دیجیتال معلمان و ارتقای توان فنی مناطق محروم است.
اگرچه نرم‌افزار «شاد» گامی مثبت در جهت دیجیتالی شدن آموزش محسوب می‌شود، اما مشکلات فنی، محدودیت‌های اقتصادی و چالش‌های تجربه کاربری نشان می‌دهد مسیر بهبود و تثبیت این سامانه همچنان ادامه دارد.
رفع این دشواری‌ها نیازمند همکاری نزدیک میان نهادهای آموزشی، شرکت‌های فناوری و جامعه فرهنگی کشور است تا آموزش مجازی نه‌تنها جایگزین اضطراری، بلکه ابزار موثری در نظام آموزشی آینده ایران شود.
