فجر ۴۴؛ عرصه‌ای برای ظهور استعدادهای جوان و آینده‌ساز
با اکران ۹۵ درصد فیلم‌های شاخص جشنواره در سه شهر اهواز، آبادان و خرمشهر، نه‌تنها دسترسی علاقه‌مندان به سینمای روز ایران تسهیل شده بلکه جوانان خوزستانی این فرصت را یافته‌اند تا با آثار فیلمسازان هم‌نسل خود ارتباطی مستقیم برقرار کنند.
این تعامل زنده، سرمایه ارزشمندی برای الهام‌بخشی و مهارت‌آموزی نسل جدید هنرمندان استان و گامی مؤثر در مسیر ساختن فردای سینمای ایران محسوب می‌شود.
گفت‌وگوهای پیشکسوتان هنری خوزستان در حاشیه این رویداد بر نقش جشنواره به عنوان ویترین اصلی سینمای کشور و نیز موتور محرک امید تاکید دارد.
هنرمندان با درک ضرورت تداوم چنین برنامه‌هایی بر ظرفیت جشنواره در ایجاد پل میان تجربه‌های دیروز و ایده‌های نو تاکید کرده‌اند این نگاه، آینده‌نگرانه و سازنده است و جشنواره را به کارگاهی زنده برای تمرین خلاقیت و پرورش نگاه‌های تازه بدل می‌کند.
بی‌تردید، جشنواره فیلم فجر در خوزستان تنها به نمایش فیلم خلاصه نمی‌شود این رویداد بستری برای جریان‌سازی فرهنگی، تقویت سواد سینمایی و زمینه‌سازی برای تولد آثار آینده است حرکتی که اگر با حمایت پایدار و برنامه‌ریزی مداوم همراه شود می‌تواند خوزستان را نه فقط به عنوان میزبان، بلکه به کانون تأثیرگذار خلق روایت‌های نو در سینمای ایران تبدیل کند.
جشنواره فجر ویترین اصلی سینمای ایران
یوسف قناتی، فیلمساز خوزستانی، با اشاره به نقش جشنواره فیلم فجر در مسیر رشد سینمای ایران، این رویداد را ویترین اصلی سینمای کشور توصیف کرد و گفت با وجود رسیدن جشنواره به گام چهل‌وچهارم، همچنان می‌تواند در پرورش فیلمسازان جوان و ارتقای کیفیت آثار نقش‌آفرین باشد.
قناتی افزود: جشنواره فجر تنها جشنواره‌ای است که کارنامه یک‌ساله فیلمسازان را رصد می‌کند اضافه شدن بخش فیلمسازان اول طی سال‌های اخیر نیز فرصت ارزشمندی برای دیده شدن استعدادهای تازه فراهم کرده است.
این فیلمساز با اشاره به شرایط سیاسی و اجتماعی سال‌های اخیر تاکید کرد که نمی‌توان اهمیت جشنواره را نادیده گرفت: با وجود همه اتفاقات، جشنواره فجر همچنان جایگاه خود را دارد و برای بسیاری از فیلمسازان، نخستین نمایش اثرشان در این جشنواره یک رویداد مهم محسوب می‌شود.
قناتی درباره فیلم‌هایی که در این دوره دیده است، به فیلم «آن دو» به کارگردانی مرتضی رحیمی فیلمساز خوزستانی اشاره کرد و آن را اثری قابل قبول دانست: فیلم تلاش کرده بود با امکانات محدود، نتیجه‌ای آبرومند ارائه دهد و من از تماشای آن لذت بردم.
وی همچنین نبود نشست‌های تخصصی در حاشیه جشنواره را یک خلا دانست و گفت: برگزاری چنین نشست‌هایی می‌تواند برای نسل جوان فیلمسازان بسیار اثرگذار باشد نقد و بررسی آثار، چه برای سازندگان و چه برای علاقه‌مندان، یک فرصت آموزشی مهم است.
قناتی با اشاره به برگزاری همزمان جشنواره فجر در استان‌ها، این روند را اتفاقی مثبت توصیف کرد و افزود: نمایش آثار جشنواره در خوزستان طی چند سال اخیر باعث ایجاد اشتیاق و انگیزه در میان جوانان علاقه‌مند به سینما شده است.
جای خالی مسائل اجتماعی در جشنواره
سیروس داودی، از فعالان حوزه اجتماعی با انتقاد از کم‌رنگ بودن حضور موضوعات اجتماعی در آثار راه‌یافته به چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر تاکید کرد: سینماگران باید بیش از گذشته به واقعیت‌های زندگی مردم و چالش‌های اجتماعی کشور توجه نشان دهند.
این استاد دانشگاه اظهار کرد: سال‌هاست جشنواره فیلم فجر را دنبال می‌کنم اما امسال کمتر فرصت داشتم با این حال از دور که نگاه می‌کنم، باز هم همان مشکل همیشگی دیده می‌شود فیلم‌هایی که قرار است نماینده جامعه باشند، کمتر به مسائل واقعی مردم می‌پردازند.
داودی با بیان اینکه فیلمسازان باید آینه جامعه باشند افزود: انتظار داشتم فیلمسازان، مستندسازان و کارگردانان به موضوعاتی بپردازند که مردم هر روز با آن درگیرند از کودک کار و بازماندگان از تحصیل گرفته تا بحران‌های محیط‌زیستی، آلودگی هوا، مشکلات خانواده‌های کم‌درآمد و معضل اشتغال اما در آثار جشنواره کمتر چنین نگاه‌هایی دیده می‌شود.
وی با اشاره به وجود حدود ۹۰ هزار بازمانده از تحصیل در خوزستان گفت: این رقم تکان‌دهنده است. آیا نباید فیلمی ساخته شود که ریشه این مشکل را بررسی کند؟ آیا نباید فیلمی روایت کند که چرا یک کودک از تحصیل بازمی‌ماند و چه راهکاری برای حل این معضل وجود دارد
داودی با یادآوری برخی فیلم‌های اجتماعی تأثیرگذار در سال‌های گذشته گفت: چند سال پیش فیلمی درباره کمبودهای یک محله ساخته شد که بسیار مورد توجه قرار گرفت یا فیلم‌هایی که درباره زندگی یک فروشنده ساده یا یک نوازنده خیابانی ساخته شد و توانستند با مردم ارتباط برقرار کنند این آثار به دلیل نزدیکی به زندگی واقعی مردم موفق شدند اما امروز کمتر شاهد چنین فیلم‌هایی هستیم بسیاری از فیلم‌ها به سمت موضوعات کلیشه‌ای یا چهره‌محور رفته‌اند و از پرداختن به دردهای واقعی جامعه فاصله گرفته‌اند.
این استاد دانشگاه با تاکید بر نقش مهم تشکل‌های مردم‌نهاد در شناخت مسائل اجتماعی گفت: در کشور انواع تشکل‌های اجتماعی فعال‌اند از محیط‌زیست و میراث فرهنگی گرفته تا حوزه‌های اجتماعی، فرهنگی و حمایتی. این تشکل‌ها غیرسیاسی، غیردولتی و غیرانتفاعی‌اند و به دلیل ارتباط مستقیم با مردم، بهترین منبع برای شناخت مشکلات جامعه هستند.
وی افزود: فیلمسازان می‌توانند با مراجعه به فعالان اجتماعی، روایت‌های واقعی و الهام‌بخشی پیدا کنند این افراد سال‌هاست در دل بحران‌ها فعالیت می‌کنند زندگی بسیاری از این افراد ظرفیت ساخت فیلم‌های جهانی دارد.
داودی با اشاره به اینکه فیلم‌ها تنها نباید روایتگر مشکلات باشند گفت: سینماگران باید علاوه بر نمایش معضلات، راهکار هم ارائه دهند اگر فیلمی درباره بیکاری ساخته می‌شود، باید نشان دهد که چگونه می‌توان این مشکل را حل کرد یا چه نهادی مسئول رسیدگی به آن است این نوع نگاه می‌تواند جشنواره را به رویدادی اثرگذارتر تبدیل کند.
وی با اشاره به برخی نارضایتی‌های اجتماعی در کشور گفت: این نارضایتی‌ها ریشه در مسائل معیشتی، اجتماعی، فرهنگی و حتی محیط‌زیستی دارند سینما باید این مسائل را ببیند، تحلیل کند و روایت کند البته منظور من ساخت فیلم سیاسی نیست؛ بلکه پرداختن به مشکلات اجتماعی است که اگر درست دیده نشوند، در نهایت به مسائل سیاسی تبدیل می‌شوند.
توان ملی جوانان خوزستانی در سینما
علی‌اصغر شادروان کارگردان باسابقه سینمای ایران که در دهه‌های گذشته با فیلم‌های تیرباران، بحران و پاتک در جشنواره فیلم فجر حضور داشته، در حاشیه جشنواره چهل‌وچهارم فیلم فجر در اهواز، از روند برگزاری جشنواره و ترکیب فیلم‌ها انتقاد کرد و بر ضرورت بازگشت فیلمسازان باتجربه و تقویت جریان نقد در استان خوزستان تاکید کرد.
شادروان با اشاره به فلسفه جهانی جشنواره‌های سینمایی گفت: هدف جشنواره‌ها نوآوری است جشنواره باید جایی باشد که مجموعه تولیدات یک کشور در یک زمان مشخص دیده شود و فرصتی برای نقد واقعی توسط افراد خبره فراهم کند فیلمساز باید بپذیرد که هم نقاط قوت و هم نقاط ضعف اثرش گفته شود؛ این سازندگی ایجاد می‌کند.
وی با انتقاد از ترکیب فیلم‌های امسال افزود: وقتی جدول جشنواره را نگاه کردم، دیدم تقریبا همه فیلم‌ها اول یا دوم فیلمسازان جوان است این از یک جهت خوب است، اما حذف فیلمسازان باتجربه ضربه بزرگی به جشنواره می‌زند جشنواره‌ای که ۴۰ سال از عمرش گذشته، توقع تماشاگر را بالا برده و نمی‌تواند فقط به آثار فیلم‌اولی‌ها تکیه کند در دهه ۶۰ فیلم‌ها قوی‌تر بودند این یعنی جشنواره نتوانسته نیاز مخاطب را برآورده کند.
شادروان تاکید کرد: بزرگان سینمای ایران باید در جشنواره حضور داشته باشند اگر فیلمسازان مطرح نمی‌آیند، باید دعوت شوند مسئولان نباید تصور کنند دعوت از پیشکسوتان کار سختی است کسی که یک عمر برای سینما زحمت کشیده، می‌تواند تجربه‌اش را در اختیار نسل جدید بگذارد.
این کارگردان درباره تاثیر این رویداد بر ارتقای سواد سینمایی جوانان استان گفت: جشنواره در اهواز به اندازه‌ای که باید، اثرگذار نبوده است زیرا بعد از نمایش فیلم‌ها جلسه نقد و بررسی نداریم این یکی از وظایف اداره کل ارشاد و استانداری است که هزینه کنند و افراد متخصص را دعوت کنند این روند باعث می‌شود هر سال افراد بیشتری به جمع سینماگران اضافه شوند.
شادروان با اشاره به ظرفیت‌های خوزستان افزود: استان‌های کوچکی مثل کهگیلویه و بویراحمد امسال ۲ فیلم در جشنواره دارند اما خوزستان با این همه استعداد هیچ فیلمی در بخش مسابقه ندارد فرهنگ سنتی و عامیانه ما ظرفیت قصه‌های فراوانی دارد اگر بودجه‌ای برای تولید فیلم در استان اختصاص یابد، می‌توانیم آثار ارزشمندی خلق کنیم.
وی یادآور شد که فیلم‌هایش از جمله تیرباران، بحران و پاتک در دوره‌های مختلف جشنواره فجر حضور داشته‌اند و امسال نیز فیلم مرغابی دشت سرخ به‌صورت خارج از مسابقه در جشنواره نمایش داده می‌شود.
فجر؛ گامی برای افزایش سواد سینمایی جوانان خوزستانی
غلامعلی طاهری پژوهشگر و مدرس باسابقه سینما، با انتقاد از ترکیب فیلم‌ها و نبود نشست‌های تخصصی، بر ضرورت تقویت سواد سینمایی جوانان خوزستانی تاکید کرد.
طاهری با اشاره به سال‌ها حضور و رصد دوره‌های مختلف جشنواره گفت: فیلم‌های امروز با آثار دهه ۶۰ تفاوت زیادی دارند وقتی برنامه جشنواره را نگاه کردم، دیدم حدود ۹۰ درصد فیلم‌ها متعلق به فیلم‌اولی‌هاست این ترکیب امکان مقایسه و ارزیابی جدی را سخت می‌کند معمولا نمی‌شود روی فیلم اول قضاوت قطعی داشت؛ تجربه لازم است.
وی افزود: حضور فیلمسازان باتجربه می‌توانست سطح رقابت را متعادل‌تر کند اگر فیلم دهم یا دوازدهم یک کارگردان مطرح در جشنواره بود، امکان تحلیل و مقایسه فراهم می‌شد. اما وقتی اغلب آثار اولین تجربه فیلم‌سازی هستند، نمی‌توان انتظار داشت جشنواره تصویر دقیقی از وضعیت سینمای ایران ارائه دهد.
این پژوهشگر سینما همچنین به وضعیت برگزاری جشنواره در خوزستان اشاره کرد و گفت: چند سالی است که جشنواره در استان برگزار می‌شود، اما سواد سینمایی جوانان ما نیازمند تقویت است خوزستان زمانی سرزمین سینما بود و باید در روند برگزاری جشنواره، نقش فعال‌تری برای سینماگران جوان تعریف شود.
طاهری که سابقه حضور در نشست‌های نقد و بررسی فیلم در خوزستان را دارد، از نبود چنین برنامه‌هایی در این دوره انتقاد کرد و گفت: برنامه جشنواره از نظر نشست‌های تخصصی بسیار خالی است وقتی فیلم اول یک کارگردان را می‌بینم، نمی‌توانم دقیق قضاوت کنم؛ اما اگر آثار فیلمسازان باتجربه مثل حاتمی‌کیا یا صدرعاملی حضور داشت، امکان تحلیل جدی‌تر فراهم می‌شد.
وی ضمن قدردانی از برگزارکنندگان جشنواره در اهواز، ابراز امیدواری کرد که توجه بیشتری به کیفیت برنامه‌ها و نقش‌آفرینی نیروهای جوان شود و گفت انتشار کتاب جدیدش نیز در دست پیگیری است.
جسارت فیلم‌های امسال فجر نشان‌دهنده موج تازه سینماست
سید حمید موسوی، فیلمساز و مستندساز، با اشاره به اهمیت جشنواره فیلم فجر اظهار کرد: بدون شک مهم‌ترین جشنواره کشور ما جشنواره فیلم فجر است که امسال چهل‌وچهارمین دوره خود را پشت سر می‌گذارد طی چند سال اخیر سینمای ایران پوست انداخته و نسل جدیدی را به جامعه علاقه‌مند به سینما معرفی کرده است.
وی با اشاره به تغییرات نسلی در سینما افزود: احساس می‌کنم زمان آن رسیده که سینما در اختیار نسل نو و کنشگر قرار بگیرد امروز فضای بیشتری برای این نسل باز شده و این اتفاق مبارکی است.
موسوی که عمدتا در حوزه سینمای مستند فعالیت دارد گفت: هیچ‌وقت به ساخت فیلم داستانی فکر نمی‌کردم اما امروز احساس می‌کنم سینما یعنی روایت و داستان. در اولین روز جشنواره فیلم بسیار خوبی دیدم؛ اثری روان‌شناختی و خاص که شاید مخاطب عام با آن ارتباط نگیرد اما با جسارت به مسائل انسان معاصر ورود کرده است.
این فیلمساز با تاکید بر ضرورت تداوم جشنواره فجر بیان کرد: جشنواره باید استمرار داشته باشد هنرمندان نباید با سینما قهر کنند سینماگر باید در هر شرایطی حرفش را بزند.
موسوی درباره تاثیر برگزاری جشنواره فیلم فجر در استان خوزستان گفت: قطعا بی‌تأثیر نیست اما اولین نکته ضعف شدید اطلاع‌رسانی است من تا ۲ روز قبل از آغاز جشنواره هیچ اطلاعی از برنامه اکران‌ها نداشتم در سطح شهر هیچ المانی از جشنواره دیده نمی‌شود و تلویزیون هم پیش‌نمایشی از این رویداد مهم پخش نمی‌کند.
وی افزود: سالن‌های سینمای اهواز طی سال‌های اخیر نوسازی شده‌اند و کیفیت تصویر و صدا بسیار خوب است این موضوع می‌تواند به جذب مخاطب کمک کند.
این فیلمساز وضعیت اقتصادی را مهم‌ترین مانع تولید فیلم در خوزستان دانست و گفت: در شرایط فعلی هیچ ارگان یا سرمایه‌گذاری جرات ورود به فیلم‌سازی ندارد. فیلم‌سازی یک صنعت است که متاسفانه در استان ما تقریبا از بین رفته. طی سال‌های اخیر فقط چند اثر با حمایت اداره کل ارشاد تولید شده و نه هنرمندان و نه متولیان فرهنگ اقدام جدی در این زمینه انجام نداده‌اند. این وضعیت واقعا رنج‌آور است.
هنرمندان خوزستانی ضمن استقبال از تداوم برگزاری جشنواره فجر در استان و تاثیر آن بر انگیزه جوانان، بر چند محور کلیدی شامل لزوم حضور پررنگ‌تر موضوعات اجتماعی و واقعی مردم در فیلم‌ها، ضرورت دعوت از فیلمسازان باتجربه برای تعادل بخشی به جشنواره، تقویت زیرساخت‌های نقد و بررسی پس از اکران و رفع موانع اقتصادی تولید فیلم در خوزستان تاکید دارند به نظر می‌رسد جشنواره فیلم فجر در خوزستان در مسیر درستی قرار دارد اما برای تبدیل شدن به رویدادی تاثیرگذار و پایدار، نیازمند توجه بیشتر به کیفیت محتوا، نقد سازنده و پشتیبانی از تولید محلی است.
