تاریخ انتشار: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۰:۳۸
کد خبر: ۳۲۶۴۸۰
نسخه چاپی ارسال به دوستان ذخیره
محمدامین حیات مقدم:

دانستنی های حقوقی/ اکراه و حدود تأثیر آن در مسئولیت کیفری با تأکید بر قتل

دانستنی های حقوقی/ اکراه و حدود تأثیر آن در مسئولیت کیفری با تأکید بر قتل
در نظام حقوق کیفری، اصل بر آن است که تحقق مسئولیت کیفری مستلزم وجود اراده‌ی آزاد در ارتکاب رفتار مجرمانه است. هرگاه این اراده به‌واسطه‌ی فشار خارجی و تهدید مؤثر سلب شود، قانون‌گذار نهاد «اکراه» را به‌عنوان یکی از عوامل زایل‌کننده‌ی مسئولیت کیفری شناسایی کرده است. با این حال، این قاعده عام، استثنایی مهم و بنیادین دارد که آن هم جرم قتل عمدی است.

دانستنی های حقوقی/ اکراه و حدود تأثیر آن در مسئولیت کیفری با تأکید بر قتل 

محمدامین حیات مقدم:
در نظام حقوق کیفری، اصل بر آن است که تحقق مسئولیت کیفری مستلزم وجود اراده‌ی آزاد در ارتکاب رفتار مجرمانه است. هرگاه این اراده به‌واسطه‌ی فشار خارجی و تهدید مؤثر سلب شود، قانون‌گذار نهاد «اکراه» را به‌عنوان یکی از عوامل زایل‌کننده‌ی مسئولیت کیفری شناسایی کرده است. با این حال، این قاعده عام، استثنایی مهم و بنیادین دارد که آن هم جرم قتل عمدی است.
در اغلب جرایم، شخصی که تحت اجبار مؤثر مرتکب رفتار مجرمانه می‌شود، به دلیل فقدان اختیار واقعی، فاقد مسئولیت کیفری تلقی می‌گردد. اما در خصوص سلب عمدی حیات انسان، قانون‌گذار رویکردی کاملاً متفاوت اتخاذ کرده و اکراه را مجوز ارتکاب قتل ندانسته است. به بیان دیگر، حتی اگر فردی با تهدید شدید و جدی وادار به ارتکاب قتل شود، اصل حرمت جان انسان مانع از آن می‌شود که اکراه بتواند به‌طور کامل مسئولیت کیفری مباشر را زایل کند.
در این وضعیت، مسئولیت کیفری میان مباشر و اکراه‌کننده تفکیک می‌شود. مباشر قتل، علی‌رغم اکراه، از حیث جنبه‌ی خصوصی جرم مسئول شناخته می‌شود؛ اما نقش اکراه‌کننده نیز نادیده گرفته نشده و قانون برای وی ضمانت اجرای مستقلی در نظر گرفته است. مطابق مقررات، اکراه‌کننده در صورت تحقق شرایط قانونی، به مجازات حبس ابد محکوم می‌شود؛ مجازاتی که ماهیت آن متکی بر حق اولیای دم بوده و امکان گذشت و مصالحه در آن پیش‌بینی شده است.
بر اساس حکم مقرر در ماده ۳۷۶ قانون مجازات اسلامی، اعمال مجازات حبس ابد برای اکراه‌کننده منوط به وجود شرایط عمومی قصاص در شخص اوست. بدین معنا که اکراه‌کننده باید از اهلیت کیفری کامل برخوردار باشد و موانع قانونی قصاص در مورد وی وجود نداشته باشد. افزون بر این، اعمال این مجازات منوط به مطالبه‌ی اولیای دم است و در صورت گذشت آنان، حکم حبس ابد قابلیت اجرا نخواهد داشت.
نکته‌ی قابل توجه آن است که در فرض عدم امکان محکومیت اکراه‌کننده به حبس ابد ـ خواه به علت فقدان شرایط مقرر و خواه به سبب گذشت اولیای دم ـ قانون‌گذار وی را بدون پاسخ کیفری رها نکرده است. در چنین حالتی، اکراه‌کننده به‌عنوان معاون در قتل تحت تعقیب قرار گرفته و مطابق مقررات مربوط به معاونت در جرم، مجازات می‌شود. این راهکار نشان‌دهنده‌ی تلاش قانون برای ایجاد تعادل میان رعایت اصول انسانی، حفظ حرمت جان و تأمین عدالت کیفری است.
در مجموع، می‌توان گفت که اکراه در حقوق کیفری ایران نهادی استثنایی با آثار محدود است؛ نهادی که اگرچه در بسیاری از جرایم موجب رفع مسئولیت می‌شود، اما در برابر جرم قتل عمدی عقب‌نشینی نمی‌کند. این رویکرد بیانگر جایگاه ویژه‌ی حق حیات در نظام کیفری و تقدم آن بر ملاحظات فردی ناشی از اجبار و تهدید است.

برچسب ها: دادگاه ، قانون ، محمدامین حیات مقدم ، حیات مقدم ، محمد امین حیات مقدم ، محمد امین ، آیین دادرسی ، قانون مدنی ، دانستنی های تاریخی ، محمدامین ، دانستنی های حقوقی ، محمدامین حیات مقدم پژوهشگر سیاسی ، محمدامین حیات مقدم تحلیلگر سیاسی ، اساسنامه ، صلاحیت ، دادگاه کیفری ، دادگاه‌ ، دیوان عالی کشور ، محمد امین حیات مقدم ، محمد امین حیات مقدم تحلیلگرسیاسی ، محمد امین حیات مقدم تحلیلگر سیاسی ،  محمدامین حیات مقدم تحلیلگرسیاسی ، محمدامین حیات مقدم تحلیلگرسیاسی ، دادرسی ، حکم قطعی ، آیین دادرسی کیفری ، دیوان کیفری بین‌المللی ، صلاحیت تکمیلی ، نگارش ، جرایم خاص ، مراحل دادرسی ، دادگاه ملی ، جانبداری ، توانایی ، طرح دعوی ، بازپرس ، رای دادگاه ، دادستان ، دستگاه قضایی ، جرم ، جرم عمد ، قتل عمد ، قتل عمدی ، شهادت ، قانون مجازات اسلامی ، قاضی ، سوگند دروغ ، عدم اهلیت ، ارتکاب جرم ، اهلیت ، مشروط ، سوگند ، اثبات جرم ، سیری در حقوق ، پژوهشگر سیاسی ، پژوهشگر تاریخ ، شلاق ، محکومیت ، آزادی مشروط ، حبس تعزیری ، حکم رفع اثر ، حبس ابد ، حقوق اجتماعی ، کارل استوس ، تحلیلگر سیاسی ، محروم ، تبصره ، عنصر روانی جرم ، قانون‌گذار ، قوانین کیفری ، تحلیل ، تحلیل گر سیاسی ، دولتی ، قانونگذاری ، تعزیرات ، سوءنیت ، معاونت در جرم ، اولیای دم ، ضمانت ، سلب عمدی حیات ، مجرمانه ، مسئولیت کیفری ، تعقیب کیفری ، حقوق کیفری ، قتل
captcha
آخرین اخبار