گذری بر آداب و رسوم خوزستانی‌ها در ماه رمضان
عاطفه اسماعیلی منش، امسال همنشینی بهار و رمضان خانه‌تکانی‌ها را تا مساجد و حسینیه‌ها کشاند و گردوغبار را از دلهایمان زدود، و چقدر بهار امسال دلچسب است، گویا خدا تمام خستگی‌ها و کلافه‌گی یکسال گذشته را می‌خواهد یکجا حساب کند! برای همین هنوز از سفره هفت‌سین و دعای یا محول القلوب و الابصار فارق نشده بودیم که به دعوت باری‌تعالی بر سر خوان رمضان نشستیم.
خوزستانی‌ها خیلی خاص و ویژه ماه مبارک رمضان را گرامی می‌دارند، درست است وضعیت اقتصادی و سختی معیشت صدای همه را درآورده اما هنوز بر سر افطاری دادن روزه‌دار رقابت می‌کنند.
آن‌ها معتقدند: هنگام افطار باید مهمانی داشته باشند به همین دلیل صله رحم و دید و بازدید در این ماه به اوج خود می‌رسد.
مهمانان ام حسن
ام حسن از شهرستان میهمان دارد، برای 10 روز اقامت زدن مهمان و افطاری‌های آن‌ها کلی تدارک دیده، از خرید خرما و نبات و مواد درست کردن مسقطی و شیرینی و دونات گرفته تا فرنی و شربت‌های طبیعی که پای ثابت سفره افطاری است.
البته خوزستانی‌ها غذاهای مخصوصی مانند «سمبوسه»، «هریس»، «تشریبه»، «قلقل»، «لگیمات» و «ماقوده» را هم در ماه رمضان تهیه می‌کنند.
ام حسن یخچال و فریزر خود را کلی از مواد غذایی پر کرده است، تا وسط هوای گرم با زبان روزه مجبور نشود بازار برود، سبزی‌های خورشی و پلویی خود را از یک ماه پیش هم خریده، اینجا ماه رمضان که می‌شود اغلب مردم تا نماز صبح بیدارند، شاغلین گاهی تا پاسی از شب، مساجد و حسینیه‌ها هر شب برنامه دعا، زیارت، و خطابه دارند و هر کس به فراخور شرایط خود در این جلسات شرکت می‌کند.
آداب و رسوم خوزستانی‌ها در ماه رمضان
در ماه رمضان برگزاری مراسم روضه‌خوانی به مدت 30 شب در خانه بسیاری از مردم عرب خوزستان رایج است، علاوه بر این مراسم شب‌های نوزدهم، بیست و یکم و همچنین لیالی القدر(23 و 27 ماه رمضان) را با عزاداری و خواندن قرآن و ادعیه می‌گذرانند.
زنان خانه‌دار بعد از اذان صبح تا اذان ظهر گاهی هم دیرتر می‌خوابند، بعد از آن برای تدارک افطار تا اذان مغرب با اجاق گاز در آشپزخانه هم صحبت می‌شوند، روزه‌دار نوجوان هم که داشته باشی مجبوری افطاری را با چند ذائقه آماده کنی تا روزه بر آن سخت نگذرد.
خوزستانی‌ها در خرماپزان‌ترین و گرم‌ترین روزهای سال روزه را گرفته‌اند، سفره‌های افطار معمولاً 10 دقیقه قبل از اذان مغرب آماده می‌شوند، اینجا مانند شهرهای سردسیر نیست که روزه‌ات را با نان و پنیر و سبزی، یا آش و حلیم و ... باز کنی و بعد از یکی دو ساعت غذای اصلی را بخوری، به ندرت این روتین رعایت می‌شود.
دعای«اَللّهُمَّ لَکَ صُمْنا وَ عَلى رِزْقِکَ اَفْطَرْنا فَتَقَبَّلْ مِنّا اِنَّکَ اَنْتَ السَّمیعُ الْعَلیمُ» را می‌خوانیم و روزه خودمان را با آب گرم و نبات، خرما یا شیر گرم باز می‌کنیم.
در ماه مبارک غذاهای خورشی مخصوصاً تلیت آبگوشت طرفداران زیادی دارد، مادر خانواده قبل از افطار نان را تیکه تیکه می‌کنند و به تعداد افراد خانواده در کاسه‌ها می‌گذارد تا موقع افطار آبگوشت را روی نان بریزد، اغلب ترجیح می‌دهند تلیت را با دست بخورند تا قاشق!
ام حسن می‌گوید: در گذشته از اولین روز ماه رمضان تا آخرین روز جوانان محله به نوبت با دمام زنی مردم را برای سحر بیدار می‌کنند، آنقدر پشت سرهم دمام می‌زنند که تو نمی‌توانی خواب بمانی، اما الان تکنولوژی و آپارتمان نشینی این رسم و رسومات را از بین برد، زندگی‌ها با آلارم گوشی کوک می‌شود! البته جوان‌های این دوره زمونه نیازی به آلارم ندارند تا دیر موقع با گوشی‌های خود وَر می‌روند.
مسجد چند قدمی خانه ما است صبح‌ها اغلب با صدای اذان مسجد بیدار می‌شوم اما منتظر می‌مانم اذان باد صبا تمام شود تا نمازم را بخوانم .
آئین گرگیعان یاقرقیعان در نیمه رمضان
گرگیعان یکی دیگر از آئین‌های ماه رمضان است که از گذشته‌های دور، سالانه در 15 ماه مبارک رمضان و مصادف با ولادت امام حسن مجتبی (ع) در میان عرب‌های خوزستان برپا می‌شود.
برخی مورخان معتقدند: وجه تسمیه قرقیعان از «قرع الباب» به معنای در زدن گرفته شده است، چرا که در این شب کودکان در خانه‌های محله را برای گرفتن شیرینی و عیدی می‌کوبند.
اما برخی می‌گویند: قرقیعان از کلمه «قرّة العین» (نور چشم) مشتق شده است، به این دلیل که مربوط به خوشحالی پیامبر اکرم (ص) برای تولد اولین نوه‌اش اما حسن مجتبی است.
در واقع نام اصلی این مراسم «قرقیعان» بوده اما از آنجایی که عرب‌های خوزستان حرف «قاف» را در بیشتر کلمات «گاف» تلفظ می‌کنند لذا به آن گرگیعان می‌گویند.
برگزاری آئین گرگیعان به این صورت است که در هر منطقه کودکان پعد از افطار با در دست داشتن کیسه‌ای کوچک و پوشیدن لباس‌های محلی و خواندن اشعار مخصوص همین مراسم در خیابان‌های محله خود راه می‌افتتند و در خانه اهالی را می‌زنند.
اهالی محل و بزرگترها هم با روی خوش از کودکان استقبال می‌کنند و به آن‌ها شیرینی، آجیل، تنقلاب و انواع خوراکی‌ها مخصوص ماه رمضان را می‌دهند.
بازی امحیبس
بازی «اِمحیبس» یک بازی سرگرمی و تفریحی مخصوص مردان در شب‌های ماه مبارک رمضان است که طرفداران زیادی دارد.
اِمحبیس یعنی «انگشتر» و بازی آن یه چیزی تو مایه‌های بازی گل یا پوچ است و با پنهان کردن انگشتر در میان مشت‌های گره خورده بازی بین دو گروه شروع می‌شود و گروه بازنده باید به همه حاضرین شیرینی بدهند.
اُم الحلس یا روز پاکیزگی
عرب‌های خوزستان به یک الی دو روز قبل از عید فطر «ام الحلس» یا «ام الوسخ» (به معنی روز پاکیزگی و پیرایش) می‌گویند، عربها در این دو روز به خانه‌تکانی و مرتب کردن خانه جهت دید و بازید عید می‌پردازند، گاهی هم بسته به وسع صاحب خانه وسایل جدید را جایگزین وسایل قدیمی می‌کنند.
نماز عید فطر
بعد از یک ماه ضیافت برای تناول از مائده تقوا در پایان این مهمانیِ خدایی، صدای اَللّهُمَّ اَهْلَ الْکِبْرِیاَّءِ وَالْعَظَمَةِ وَاَهْلَ الْجُودِ وَالْجَبَرُوتِ وَاَهْلَ الْعَفْوِ از گلدسته مساجد هر گناه کبیره و صغیره‌ای را نا امید می‌کند.
برای همین شرکت در نماز عید فطر نزد خوزستانی‌ها از اهمیت خاصی برخوردار است و مردان عرب با پوشیدن دشداشه در این مناسک بزرگ شرکت می‌کنند.
عید فطر
قدمت عید فطر در خوزستان بالای یک هزار سال است، در صبح روز عید فطر جوانان و بزرگان هر محله‌ای با لباس عربی دشداشه، چفیه و عگال جمع می‌شوند و با «هوسه» دسته‌جمعی(پایکوبی همراه با شعرخوانی) به دید و بازدید از دوستان، آشنایان و همسایگان می‌روند، عربها در روز عید فطر درهای خانه خود را نیمه باز نگاه می‌دارند و این یعنی منتظر حضور مهمان هستند و با شیرینی و آجیل و قهوه از مهمانان استقبال می‌کند.
سفره عید فطر
عید فطر نیز مانند عید نوروز دارد اما عربها به جای چیدن هفت سین در آن انواع و اقسام کلوچه‌های محلی که زنان از شب گذشته آماده کرده‌اند، همچنین شیرینی، شربت، آجیل، و... می‌گذارند.
به گزارش خبرگزاری فارس، پس از گذشت سی سال ایرانیان شاهد تقارن نوروز باستانی و بهار طبیعت با ماه مبارک رمضان و بهار دلها بودند
بعد از پیروزی انقلاب برای اولین بار در سال هفتاد شمسی این رویداد رخ داد اما امسال این ملاقات در روزهای ابتدایی تعطیلات نوروز اتفاق افتاد و این دیدار و همنشینی شیرین تا چند سال ادامه خواهد داشت تا با آمیختن آئین‌های دینی و اسلامیان مانند شیر و شکر حلاوتی دو چندان را تجربه کنیم.
