فاجعه زیست محیطی کهور تنها نسخه اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خوزستان برای مهار کانون گرد و خاک اهواز
کهور درختچه یا درختی به ارتفاع 8 تا 10 متر و گاهی 15 متر ، با تاج بزرگ همیشه سبز یا نیمه سبز همراه با خارگوشواره ای زوج، برگ های متناوب دوبار شانه ای ، برگچه های به تعداد 10 تا 20 و گاهی 25 جفت مستطیلی، گل اذین خوشه ای شبه سنبله استوانه ای به طول 7 تا 12 سانتی متر ، گل های آن ابتدا سبز رنگ و در هنگام رسیدن سبز روشن و نیام آن نیز راست تا اندکی خمیده است. این گونه در سال سوم تا پنجم گل می دهد و دوره گلدهی آن دو بار در سال گزارش شده است. گیاه کهور دارای دو ریشه است 1- ریشه های جانبی که با گسترش عمودی حداکثر تا نیم متری خاک پیش می روند 2- ریشه های اصلی که با گسترش عمودی حداکثر 35 متر در عمق خاک می کنند.
تاریخچه کشت گیاه کهور در ایران به دوران حضور انگلیسی ها در آبادان در دهه 20 شمسی برمی گردد. در دهه 40 هم توسط مسافران از پاکستان بذر آن به بلوچستان وارد شد ، ضمن این که هم زمان در سال 1338 توسط سازمان جنگل ها مقداری بذر از کشور پرو و هم چمیم هندوستان وارد و بین استان های جنوبی کشور توزیع گردید. تا سال 1362 مجموع کشت گیاه کهور توسط شرکت نفت و دفتر پارک های سازمان جنگل بانی وقت از مرز 3000 هکتار فراتر نرفته بود. در طول سال های 1363 تا 1373 اوج جنگل کاری دولتی توسط دفتر جنگل کاری و پارک ها بوده و بیش از 4000 هکتار جنگل کاری با گونه کهور پاکستانی و با هدف تولید چوب و بذر در استان های جنوبی صورت گرفت. از سال 1374 تاکنون با فعال شدن بخش خصوصی و الزام به احداث فضای سبز در محیط کارخانجات و متعاقب آن اجرای طرح ملی نهضت سبز حدود 5000 هکتار به مساحت جنگا های دست کاشت موجود افزوده شده است. در این سال ها طرح های ثتبیت شن و بیابان زدایی نیز با رویکرد تنوع گونه بیش از 12000 هکتار به مجموعه جنگل های دست کاشت کهور اضافه نمود.
از طرفی پیرو گسترش و هجوم گیاه کهور در مناطق مختلف جهان سازمان جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN ) در سال 2004 گیاه کهور را جز 100 گونه خارجی مهاجمف ناخواسته تعریف کرده است. بر طبق تعاریف علمی، گونه های مهاجم به گونه های وارد شده و یا غیر بومی که خارج از رویش گاههای طبیعی سازگار شده و پتانسیل پراکنش وسیع دارند اطلاق می گردد. برخی از اثرات گونه هی مهاجم در کاهش تنوع زیستی و تغییر عملکرد هیدرولوژی و اکوسیستم، تغییر ساختمان خاک و پروفیل خاک، تجزیه مواد غذایی، تغییر و تهدید تنوع زیستی بومی، تغییر در روابط اکولوژیک گونه های بومی، تهدید بر علیه حیواناتی که با گیاهان بومی هماهنگی دارند، تغییر در شبکه غذایی، پاشیده شدن شیرازه اکوسیستم و جوامع محلی و ... خلاصه می گردد.
خصلت تهاجمی گیاه کهور در داخل کشور باعث آن شده است که برخی از مناطق توسط این گونه، بطور کامل اشغال شود. به عنوان مثال از چابهار تا کهیر و یا برخی از مناطق جزیره ابوموسی و تنب بزرگ موجب مسدود نمودن مسیل رودخانه ها در منطقه کهیر باعث عدم عبور سیلاب و خسارات متعدد شده است. در بندرعباس، میناب و رودان هجوم به زمین های کشاورزی، نخیلات و مناطق مسکونی شکایات گسترده ای را به اداره کل منابع طبیعی استان گسل نموده و به دنبال راهکار های برای استفاده از قطع گسترده گیاه کهور در منطقه و تولید ورمی کمپوست بوده و هستند.
قابلیت رشد و تکثیر فراروان این گیاه از طریق بذر و پاجوش ، حرکت ریشه های رونده آن به سمت آب های زیرزمینی و شور بودن این آبها در جلگه خوزستان تبعات سهمگینی را برای فرادی این جلگه از جمله نابودی گیاهان بومی و مرتعی ، شور شدت اراضی تحت کشت و هجوم گسترده به اراضی مجارو و از بین بردن هر گونه فعالیت کشاورزی را در پی خواهد داشت.
گزاش های مختلفی از کشورهای مانند آمریکا (ایالت تگزاس)، استرالیا( قانون منع ورود گیاه کهور به این کشور به دلیل آفت اقیانوسی خواندنش)، کینا ( به دلیل نابودی تالاب های این کشور توسط گیاه کهور )، هندوستان –کجرات (تهاجم گسترده کهور در منطقه )، اتیوپی ( بدلیل گسترش بیماری مالاریا در اثر بیشه های متراکم ایجاد شده توسط گیاه کهور )، پاکستان ( تهاجم و تخریب مراتع در استان سند توسط گیاه کهور )،عربستان(جنوب جده به دلیل افزایش الرژی و بیماری های تنفسی مانند آسم )،عمان( نابودی آب های زیرزمینی ، سد شدن راه مزارع به دلیل تهاجم کهور) و ... به انضمام این که اگر دام ها به طور مداوم از نیام کهور به طور دائم تغذیه کنند دچار عفونت در دندان و لرزش فک می شوند . در مجموع نیام گیاه کهور به علت کلسیم زیاد مناسب تغذیه گاوها نمی باشد و گاها موجب بیماری و مرگ آن ها می شود. لذا حتما می بایست نیام کهور قبل از مصرف دام فرآوری گردد.
البته گیاه کهور فرصت ها و ارزش های چون استفاده از چوب، گل، میوه، شیره گیاهی و ... نیز می تواند داشته باشد که در جای خود قابل توجه می باشد .
اما آن چه به عنوان یک سیاست کلی در خصوص این گیاه باید متذکر شد به طور خلاصه عبارتند از :
1- از کاشت گونه های گیاه کهور در مناطق جنگلی و مرتعی با هر کیفیتی اکیدا خودداری گردد.
2- تا زمانی که می توان از گیاهان مانند گز شور که از درختچه های مناطق بیابانی و شور است و خصلت تهاجمی ندارد و بعضا در سیستان آن را نماد استقامت، جاودانگی ، اقتدار و باروری می دانند استفاده گردد.
3- تکثیر( بذر، پاجوش ، قلمه) راحت و دسترس بودن گیاه کهوراستدلال مناسبی از طرف مسولان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خوزستان برای استفاده از گیاه نبوده و نیست. با سهل انگاری پروژه کلان احیا زیست بوم ،تثبیت گرد و خاک را با حضور گیاه کهور به فاجعه زیست محیطی و تخریب اکوسیستم تبدیل نکنیم.
4- اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان خوزستان وظیفه داشته و دارد با استفاده از مستندات علمی 60 ساله بیابان زادیی در خصوص مهار کانون گرد و غبار ( کانون های فرسایش بادی) برنامه مدون و علمی با معرفی گونه های سازگار با زیست بوم برای حداقل پنجاه سال آینده ارائه نمائید نه این خود به روزمرگی و تحت شرایط بحرانی تصمیم های بحران ساز در آینده را اجرا نماید . امید است در این خصوص شاهد اقدام اصلاحی از طرف این اداره کل باشیم .
5- در کنار کشت گیاه کهور که متاسفانه در فاز اول در سطح 4200 هکتار صورت گرفته لازم است آموزش لازم به عموم کشاورزان منطقه و بهره برداران منابع طبیعی در خصوص چگونگی استفاده و ممانعت از گسترش ناخواسته این گیاه را کاربردی ارائه نمود.
6- ایجاد تمهیدات لازم به منظور جمع آوری بذور کهور و بعضا فراوری آن ها برای مصرف دام الزامی است.
