مسجدسليمان شهری كه نفسش هم بوی نفت مي‌دهد

نخستين خط آهن خاورميانه، نخستين كارخانه برق خاورميانه، نخستين بيمارستان و مسكن مدرن خاورميانه، فوران چاه شماره يك خاورميانه و..... مسجدسليمان با نفت متولد شد.

به گزارش فارس، آنچه كه بيش از همه اين‌ها در ورودي شهر به استقبال تازه واردان مي‌آيد، بوي گازهاي سمي نشت شده از زمين است كه تنفس هميشه غير ارادي را به اضطرابي از مسموميت بدل مي‌كند. خبرهاي گاه و بيگاه حاكي از انفجار و صدمات جاني شهرونداني است كه امانت داران سرمايه ملي ايرانند و توجه به پيامدهاي آلودگي طلاي سياه جاري در شهر و نشت گازهاي سمي در برخي از مناطق مسكوني مسجدسليمان، مسئولان امر را بر آن داشت كه بر سياست نظام مبني بر خدمت رساني به اقشار محروم جامعه، جامه عمل بپوشانند.
مسجد سليمان به عنوان نخستين شهر نفتي ايران در حالي با مشكلات ريز و درشت دست و پنجه نرم مي‌كند كه اين شهر به واسطه كشف نفت در آن، در پنجم خرداد ماه سال 1287 شهر اول مدرن كشور به شمار مي‌رود.اما بعد از استخراج بي محاباي نفت از ميادين نفتي آن و كاهش حجم آن، اين شهر به شدت روند نزولي خود را طي كرد به گونه‌اي كه امروز اين شهر با روند نزولي جمعيت و بيكاري بسيار بالا مواجه است.

*جابه‌جايي منازل آلوده؛ چرا، چگونه؟
از سال‌هاي پيش وجود گاز در منطقه‌هاي مختلف شهري مسجد سليمان باعث شد تا پاي كارشناسان محيط‌ زيست به اين موضوع باز شود و اين مشكل روز به روز نگراني مردم و كارشناسان را از سلامت محيط افزايش داد تا حدي كه مردم را وحشت‌زده و نگران كرده است.
در برهه‌هايي از زمان، شائبه نياز به جابه‌جايي تمام شهر مسجدسليمان موجب توقف و ترمز حركت توسعه در اين شهرستان شد و نهايتاً عقب‌ماندگي بيش از پيش شهر را رقم زد.
فرماندار مسجد سليمان در اين باره مي‌گويد: از چند سال گذشته پس از بررسي‌هاي كارشناسانه اين نتيجه حاصل شد كه جابه‌جايي منازل مسجد سليمان بهترين گزينه و تلاش براي جابه‌جايي كل شهر، اشتباه است.
محمد خانچي با اشاره به اينكه قرار بود يك هزار و 200 واحد از ساختمان‌هاي هوانيروز به خانواده‌هاي ساكن در مناطق آلوده اختصاص يابد، مي‌افزايد: در شهرستان مسجد سليمان سايتي به نام منازل هوانيروز وجود داشت كه اين ساختمان‌ها با تغييراتي ساده به يك هزار و 350 واحد افزايش يافتند و تا پايان سال جاري بخشي از اين واحدها كه در منطقه بي‌خطر و بدون گاز واقع هستند، با عنوان شهرك مسكوني «شيرين بهار» براي استفاده عموم آماده مي‌شوند.
خانچي با تاكيد بر اينكه يك هزار و 350 واحد مسكوني مصوب، فاز نخست طرح جابه‌جايي مناطق آلوده است، مي‌افزايد: بايد به مسئولان استان به ياد داشته باشند كه اين طرح جابه‌جايي 5 هزار واحد را شامل مي‌شود و بايد بر اين اساس برنامه‌ريزي كنند.

*زيرساخت‌هايي با طراحي بسيار مدرن
مدير طرح جابه‌جايي منازل مناطق آلوده به نفت و گاز مسجدسليمان نيز در اين باره مي‌گويد: در اين پروژه تلاش شده است كه همه نيازهاي سايت مسكوني به صورت مدرن طراحي شود. براي مثال همه شبكه انتقال برق در اين پروژه زيرزميني است و اين سايت براي نخستين بار در كشور داراي برق زيرزميني خواهد بود.
رسولي زاده با اشاره به اينكه در حال حاضر زيرساخت‌‌هاي مورد نياز براي اين شهرك در حال طراحي است، مي‌افزايد: زير ساخت‌هاي مورد نياز براي اين پروژه به طور كامل طراحي شده است و به اين دليل بايد دستگاه‌‌هاي اجرايي در استان براي اجرايي شدن طرح‌هاي ارائه شده تأمين اعتبار كنند.
وي با اشاره به اينكه شهرك در نظر گرفته شده در مسجدسليمان با از نظر معماري بسيار پيشرفته و همخوان با معماري ايراني است، مي‌افزايد: تلاش شده است كه هويت معماري ايران در اين شهرك حفظ شود و سرعت عمل در اين باره بسيار مدنظر دست اندركاران بوده است.
رسولي زاده با اشاره به شايعاتي كه درباره مقاومت ساختمان‌هاي اين شهرك مطرح شده است، خاطر نشان مي‌كند: ساختمان‌هاي اين شهرك شايد قدمتي30 ساله داشته باشد ولي با مقاوم‌سازي و تغييرات مهندسي كه در اسكله آن‌ها به وجود مي‌آيد مقاومت آن‌ها همچون ساختمان‌هاي تازه احداث شده مي‌شود.
وي مي‌گويد: استقرار مردم در اين سايت نيازهاي ديگري مانند مسجد، مدرسه، كتابخانه و... را دارد كه زمين‌هايي در سايت در نظر گرفته شده است كه به ادارات كل مربوطه تحويل داده مي‌شود تا در ساخت اماكن مورد نياز اقدام شود.
مسئول اجرايي در سايت يك هزار و 350 واحدي شهرستان مسجد سليمان اظهار مي‌دارد: قرار است كه 850 واحد در سه فاز تحويل داده شود و برنامه‌ريزي‌ها بر اين اساس انجام شده است.
وي با اشاره به اينكه مقاوم‌سازي به كار رفته شده در اين فاز بسيار پيشرفته است، مي‌گويد: نحوه مقاوم‌سازي در اين شهرك از پيشرفته‌ترين روشي است كه در شرايط كنوني در جهان در حال استفاده است و در اين روش از كامپوزيتي به نام frp استفاده مي‌شود. در اين روش در طبقه همكف ساختمان گودالي به عمق كمتر از يك متر حفر مي‌شود و با تزريق frp مقاومت اسكله در نظر گرفته شده براي 50 سال عمر تازه مي‌يابد.
رسولي زاده با اشاره به اينكه frp مورد نياز براي اين سايت بايد از خارج از كشور وارد شود، مي‌گويد: بايد تلاش كرد تا مقاوم‌سازي ساختمان‌ها با جديت و در كم‌ترين زمان انجام شود، زيرا امكان تحريم در اين باره براي ايران وجود دارد. به گفته وي، در شرايط كنوني بيش از 95 درصد از اسكلت‌هاي در نظر گرفته شده و 50 درصد از واحدهاي در نظر گرفته شده مقاوم‌سازي شده‌اند و تنها دو يا سه مجتمع باقي مانده‌اند.

*آب؛ روياي برباد رفته مسجدسليماني‌ها
از بالا كه نگاه مي‌كني، بر همه پشت‌بام‌ها و بيشتر حياط خانه‌ها منابع فايبرگلاسي سفيد يا فلزي قديمي خودنمايي مي‌كند. چرا كه همه خانه‌هاي مسجد سليمان مجبور به ذخيره آب هستند.
شرايط زادگاه نفت خاورميانه به گونه‌اي بود كه به همان ميزان كه از وجود نفت سيراب بود در تشنگي داشتن آب مي‌سوخت و اين مشكل تا به امروز تأمين آب براي اين شهر نفتي را با مشكل مواجه كرده است به گونه‌اي كه به گفته فرماندار شهرستان مسجدسليمان به جرات مي‌توان گفت منطقه‌اي در اين شهرستان وجود ندارد كه در 24 ساعت شبانه‌روز به طور كامل آب داشته باشد.
از همان روزي كه پيدايش نفت باعث شد پايه‌هاي تاسيس نخستين شهر مدرن ايران در منطقه‌اي به نام مسجدسليمان فعلي بنا شود يكي از دغدغه‌هاي برنارد رينولدز رئيس گروه كاوشگران نفت اين بود كه چگونه آب را به اين شهر برساند چراكه نزديك‌ترين راه براي تأمين آب به اين شهر كه از نداشتن آب‌هاي زيرزميني به شدت رنج مي‌برد رودخانه كارون بود آن هم در حدود 18 كيلومتر آن طرف‌تر.
با اين وجود نفتي‌ها آب را با كشاندن لوله‌هاي مختلف به شهر رساندند ولي با افزايش روزافزون جمعيت اين شهر، تأمين آب براي اين شهر با مشكل مواجه شد و اين معضل تا به امروز ادامه دارد و زندگي مردم را با مشكل مواجه كرده است.
وعده‌هاي اخير حاكي از آن است كه به زودي با بهره‌برداري از طرح جامع آب‌رساني مسجدسليمان مشكل كمبود آب تمام مناطق اين شهر برطرف مي‌شود ولي مشكل اساسي اين است كه درصد بالايي از آب شرب نخستين شهر نفتي خاورميانه به علت فرسودگي لوله‌ها هدر مي‌رود.
محمد خانچي فرماندار مسجدسليمان مي‌گويد: مشكل آب در اين شهرستان هم‌زمان با كشف نفت آغاز شد و امروز شرايط به گونه‌اي است كه تمام مناطق اين شهر در طول شبانه‌روز تنها چند ساعت آب آشاميدني دارند.
وي مي‌افزايد: در دولت نهم بحث تأمين آب شرب براي مسجد سليمان به صورت جدي در دستور كار قرار گرفت و امروز در وضعيتي قرار داريم كه طرح جامع آب‌رساني به زودي افتتاح و مردم از آب پايدار برخوردار خواهند بود.
به گفته وي، مسجدسليمان به عنوان زادگاه نفت در خاورميانه از نظر بافت شهري در كشور بي نظير است. در اين شهر برخي مناطق مسكوني روي تپه قرار دارند و برخي ديگر در دره ساخته شده‌اند به همين دليل خدمات رساني به اين شهر با اين شرايط محيطي فوق‌العاده سخت است. يكي از اين سختي‌ها هم رساندن آب با شرايط مناسب در اين شرايط با نقاط مختلف شهر است به همين دليل در سال‌هاي قبل به علت بي توجهي يا كم توجهي به اين معضل، مشكلات فراواني براي مردم اين شهر به وجود آمده است.
فرماندار مسجد سليمان تصريح ‌ميكند: با اين وجود در چند مدت اخير دولت به خوبي به اين مشكل واقف بوده و درصدد حل آن برآمده به همين دليل طرح جامع آب‌رساني به اين شهر در دستور كار قرار گرفت و مراحل اجراي آن با سرعت در حال پيگيري است.
وي با اشاره به اينكه آب شهر مسجد سليمان از پشت سد گدار تأمين خواهد شد، يادآور مي‌شود: اغلب بخش‌هاي اين طرح هم اينك تكميل شده‌اند در عين حال كه آبي كه به دست مردم مي‌رسد فوق‌العاده با كيفيت خواهد بود.
خانچي از مديران شركت آب و فاضلاب استان خوزستان نيز درخواست مي‌كند هم‌زمان با اجراي طرح جامع آب‌رساني به مسجدسليمان توسط سازمان آب و برق خوزستان، اقدام به اصلاح شبكه فرسوده آب‌رساني اين شهر كنند تا در صورت افتتاح طرح، مردم از اين بابت با مشكل مواجه نشوند.

*فاضلاب‌هاي جاري در نخستين شهر نفتي ايران
مسجدسليمان به عنوان نخستين شهر نفتي ايران 102 سال بعد از كشف طلاي سياه از داشتن شبكه فاضلاب شهري بي‌بهره است.
فرماندار مسجدسليمان در اين باره مي‌گويد: مسجدسليمان، نخستين شهر ايران است كه به واسطه كشف نفت و پيامد آن توسعه شهري از داشتن شبكه فاضلاب شهري برخوردار بود ولي بعدها به دليل رشد بي رويه شهر و عدم نظارت كافي، اين شبكه فاضلاب از بين رفت.
خانچي مي‌گويد: به دنبال رشد بي رويه شهر و ساخت و سازهاي غير مجاز، وضعيت به گونه‌اي شد كه حتي برخي خانه‌ها بر روي شبكه فاضلاب شهري ساخته شدند و عملاً امكان اصلاح، نوسازي و يا بازسازي آن از بين رفت به همين دليل شبكه فاضلاب شهري به عنوان يك معضل اصلي سال‌هاست كه مردم شهر مسجد سليمان را آزار مي‌دهد.
وي مي‌افزايد: با اين وجود، خوشبختانه با همكاري نماينده شهر مسجدسليمان در مجلس شوراي اسلامي موفق شديم طرح جامع فاضلاب اين شهر را در آخرين دقايق بستن بودجه سال 89 وارد رديف‌هاي اعتباري كنيم كه خوشبختانه 600 ميليون تومان براي امسال به اين طرح اختصاص يافت.اين طرح در كميسيون ماده 32 كشور تصويب شده و به زودي مراحل اجرايي آن در مسجد سليمان آغاز مي‌شود تا مردم اين شهر پس از سال‌ها از دست يكي از مشكلات اساسي شهري خود رها شوند و ديگر شاهد نباشند فاضلاب شهري وارد خيابان‌ها شود.
فرماندار مسجد سليمان با اشاره به اينكه مطالعات اين طرح انجام شده است، مي‌گويد: قرار است در مرحله نخست 50 نقطه بحراني فاضلاب در اين شهر شناسايي و نسبت به برطرف كردن مشكل آن‌ها به صورت ضربتي اقدام شود.
خانچي مي‌گويد: همچنين دره‌اي در شهر مسجد سليمان وجود دارد كه در گذشته يكي از نقاط ديدني شهر بود ولي در سال‌هاي اخير به دليل سرازير شدن فاضلاب به آن به مكاني تعفن آور تبديل شده كه در طرحي به نام دره سبز كه با همكاري شركت بهره برداري نفت و گاز مسجد سليمان به زودي آغاز مي‌شود اين دره با احداث چند كانال دفع فاضلاب، به مكاني تفريحي و سرسبز تبديل شود.
وي با اشاره به اينكه روند اجراي اين طرح به سرعت در حال اجراست، مي‌افزايد: در مدت شش ماه گذشته، مطالعات، تأمين اعتبار و فر آينده انتخاب پيمانكار آن به پايان رسيده است.

* به كجا ميرويم...
يكبار ديگر جغرافياى منطقه را توى ذهنمان مرور كرديم: ...راستى كجا بوديم؟ از خودمان پرسيديم. و حالا ما آمده بوديم كه چكار كنيم؟ بپرسيم جمعيتتان چقدر است، چه داريد و چه مى‏خواهيد؟ اقتصادتان چگونه مى‏چرخد، درآمدتان از كجاست و...؟ خوب جوابش معلوم است.
ساعت پنج بامداد روز پنجم خردادماه سال 1287 كاوشگران نفت در عمق 360 متري زمين پس از سال‌ها كاوش در مناطق غربي مثل چياسرخ و جنوبي ايران مثل دشت شيمبار و مسجد سليمان به نفت رسيدند و فواره‌هاي نفت براي نخستين بار در منطقه‌اي از خاورميانه تا ارتفاع 15 متر چنين جوشان از دل زمين جهيدن گرفت.
پس از آن مسجدسليمان به سرعت به شهري پيشرفته و مدرن با داشتن ده‌ها منطقه تفريحي و رفاهي همچنين كانوني براي اشتغال و درآمدزايي براي كشور ايران تبديل شد و افراد فراواني از نقاط مختلف ايران و حتي هندي‌ها و پاكستان‌ها براي اشتغال به اين شهر سرازير شدند.
شايد به مخيله هيچ‌كس خطور نمي‌كرد كه اين شهر ثروتمند نفتي تا سال 1390به شهري با مشكلات عديده براي زندگي عادي تبديل شده باشد و شايد بسياري از كساني كه براي كسب شغلي پردرآمد به اين شهر مهاجرت كردند فكر روزي را نمي‌كردند كه فرزندان و نوادگان آنان با اشتياق كامل مهاجرت از اين شهر را به سكونت در آن ترجيح دهند و مسجدسليمان به روزي برسد كه با كاهش جمعيت مواجه شود. اما اين واقعيت است؛ واقعيتي كه مسجد سليمان امروز به چنين وضعي دچار شده است.
اكنون مسجدسليمان كه روزگاري نخستين نشانه‌هاي شهرنشيني در كشور در آن ظهور يافت از در اختيار داشتن كم‌ترين امكانات يك زندگي ساده شهري بي نصيب است و بسياري از ساكنان آن در آرزوي مهاجرت از اين شهر رويايي هستند.