تنها بازمانده نسل نمدمالی شوشتر همچنان منتظر بیمه تامین اجتماعی

آخرین بازمانده نسل نمدمالی شوشتر، درخواست و خواسته زیادی ندارد، نداشتن بیمه را مهم ترین مشکل خود می داند و می گوید:از مسئولان انتظار دارم از نمدمال ها حمایت بیشتری کنند.

'روزی روزگاری در بیابان های خیلی سرد، دیوی زندگی می کرد که از شدت سرما به خود می لرزید، دیو سرمازده به فکر چاره افتاد تا خود را از سرما نجات دهد، ناگهان به این فکر افتاد که از پشم قوچ و میش های روستای اطرف برای خود لباس گرمی درست کند.

دیو می رود و می رود تا به روستایی در آن نزدیکی ها می رسد و قوچ شکار می کند و پشم های آن را جدا می کند سپس پشم ها را به خانه می آورد و آن ها را آن قدر می کوبد تا بهم بچسبند اما هرکاری می کند انگار نه انگار.

دیو که از این وضعیت ناراحت و خشمگین می شود دست از کار می کشد و با عصبانیت آب دهانش را بر پشم های کوبیده شده می اندازد و فریاد می زند لعنت بر این کار، مدتی بعد دوبار برمی گردد اما وقتی نگاه می کند متوجه می شود آن قسمتی که خیس شده است و خودش را گرفته و به نمد تبدیل شده است.'

داستان نمد از این افسانه شروع می شود، این را 'محمود قناد' آخرین نمدمال شوشتری روایت می کند.

قناد متولد 1340 در شوشتر است و از 10 سالگی عمر خود را صرف نمد و نمدمالی کرده است و این هنر از آبا و اجدادش به او رسیده است. دلش می خواهد این زنجیره همچنان ادامه پیدا کند و فرزندانش هم نمدمالی یاد بگیرند اما سختی شغل نمدمالی آن ها را از ورود به این هنر بازمی دارد.

ولی حال و روز صنعتگران این عرصه را می توان این گونه بیان کرد:'روز به روز بر تعداد هنرهای دستی فراموش شده کشور اضافه می شود و به نظر می رسد ثبت آن در فهرست میراث معنوی نیز که اخیرأ بازار پررونقی یافته، دردی دوا نکرده و هنرهای دستی به درد آثار تاریخی دچار می شود.

حدیث نمدمالی و فعالان این هنر و صنعت در هنر صنعت نمدمالی نیز رنگ و بویی این چنین دارد.'

رد پای نمد در تاریخ بشر

از شواهد تاریخی چنین برمی آید که انسان ها از گذشته های دور به خاصیت تراکم پذیری نمد پی برده بودند و از آن استفاده می کردند، برای نمونه می توان به سربازان کنده کاری شده روی ستون ها و دیوارهای تخت جمشید اشاره کرد.

باستانشناسان معتقدند این سربازها با کلاهی نمدی در حجاری های تخت جمشید جاویدان شده اند، یعنی کلاهی که بر سر آنها است از جنس نمد ساخته شده است.

همچنین در منابع تاریخی آمده است که سربازان دوره پیشدادیان در جنگ میان ایران و توران به سم اسب های سپاه خود نمد پیچیدند و در میانه های شب به لشکر دشمن شبیخون زدند.

نمد سبب شد که سپاه توران صدای سم اسب های سربازان ایرانی را نشنیده و در جنگ با آنها شکست بخورد. همچنین خواجه نظام الملک طوسی وزیر دانای سلسله سلجوقیان با پیچیدن لایه های ضخیم نمد به دور پادشاه متجاوز عثمانی٬ بدون خون و خونریزی موفق به هلاکتش شد.

در دوره ای از تاریخ کلاه های نمدی اهمیت ویژهای داشت، اندازه کلاه٬ رنگ و فرم آن نشانگر درجه اقتصادی و موقعیت اجتماعی افراد بود و مردان هیچ گاه بدون کلاه در انظار عمومی ظاهر نمی شدند و بی کلاهی برای مردمان گذشته عار و ننگ به شمار می رفت.

خواص نمد از نگاه عضو بانک صنایع دستی غرب کشور

نمد که در فرانسه «فوتر» نامیده می شود٬ محصولی است که از درهم تنیدن الیاف طبیعی پشم به دست می آید.

تا چند سال گذشته از نمد فقط برای زیرانداز و کلاه استفاده می شد، ولی امروزه با توجه به ویژگی های جادویی این کالای نساجی٬ استفاده از آن در محصولات پزشکی و تجهیزات سفر نیز رایج شده و با توجه به استقبال مردم از این محصولات٬ چنین به نظر میرسد که محصولات نمدی به زودی جای رقبای خود را گرفته و بازار را به تصرف خود در می آورند.

انواع جلیقه کوهنوری٬ شکمبندها و کلیه بندهای طبی٬ کیسه خواب های سفر و کفه های طبی کفش از جمله محصولات مدرن نمدی هستند که به ارتقای سطح سلامتی بدن کمک می کنند.

نمد٬ طبیعتی آرامشبخش دارد؛ یعنی روی قطب های مغناطیسی مثبت و منفی بدن انسان تاثیر می گذارد و آن را در حالت تعادل نگاه می دارد.

ساختار مولکولی قشای الیاف نمدی دارای حفره هایی است که تمایل دارند رطوبت را به خود جذب کنند، این ویژگی مولکول های الیاف پشم٬ آن را در درمان بعضی بیماری ها مفید قرار می دهد.

بیماری هایی که در اثر رطوبت بالای محیط به وجود می آیند و با افزایش رطوبت تشدید می شوند را می توان با استفاده از نمد درمان کرد یا اثرات منفی آن روی بدن را کاهش داد.

بیماری های استخوانی و آرتروز از جمله مشکلاتی هستند که با تجهیزات پزشکی نمدی تا اندازه زیادی می توان آنها را مهار کرد.

نمد مالی مقرون به صرفه نیست

اما محمود قناد صنعتگر و هنرمند نمدمال شوشتری از مشکلات خود می گوید:از 10 سالگی تاکنون شغل من نمدمالی است و از اجدادم به من رسیده است هر کسی بخواهد نمدمالی را انجام دهد حتما باید به آن علاقه داشته باشد، به دلیل زنده نگهداشتن این هنردستی و علاقه ای که به آن دارم نمد مالی می کنم در حالی که از نظر مالی اصلا مقرون به صرفه نیست.

وی افزود:این روزها استفاده از آن به ویژه در خوزستان خیلی کم شده است چراکه در مناطق سردسیر استفاده از آن بیشتراست.

خواص نمد

قناد در حالی که مشغول درست کردن یک نمد کوچک قرمز است، اظهار می کند:نمد خواص بسیاری دارد؛ اگر از نمد به عنوان زیر انداز استفاده شود عقرب و مار به سمت آن زیر انداز نمی آید چراکه آن ها از بوی پشم فرار می کنند همچنین نمد ضد روماتیسم است زیرا طبع گرمی دارد.

او اضافه می کند:از زمانی که خواص آن مشخص شده است برای مصارف طبی خریدار دارد و به صورت کالاهایی مانند زانوبند و کمربندهای طبی مورد استفاده قرار می گیرد.

این نمدمال بیان کرد:البته کیف های نمدی که درست کردیم هم کاربری جالبی داشت و مورد پسند بعضی ها قرار گرفت.

وی تصریح کرد: یکی از ویژگی های جالب نمد مالی این است که نیاز به نیروی زیاد دارد و موجب می شود تا کسانی که نمدمالی می کنند بدنشان ورزیده شود.

پسرم نیز علاقه ای به ادامه نمد مالی ندارد

این نمدمال با بیان این که باید روی مصارف طبی نمد تبلیغات شود اظهار داشت:این روزها دیگر کسی سراغ نمد نمی آید چراکه کار با آن سخت است و هنگام ساختن نمد کار با آن بو می دهد به همین خاطر جوانان رغبتی برای کار با نمد ندارند.

وی بیان کرد: چندین بار برای یادگیری نمد به پسرم پیشنهاد دادم اما او هم علاقه ای به یادگرفتن نمد ندارد نه فقط به خاطر سختی کار با نمد بلکه از لحاظ مالی برای شان به صرفه نیست.

دلم می خواهد آن را به فرزندانم آموزش دهم تا آنها نیز این شیوه کار با نمد را به خاطر داشته باشند و فراموش نشود شاید آن ها نیز به فرزندانش آموزش دهند البته شاید!

 اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به فکر بیمه نمدمالان باشد

قناد با اشاره به وضعیت کار و هنر نمدمالی می گوید:دو سال است که هنوز میراث فرهنگی نتوانسته من را بیمه کند البته بانک صندوق کار آفرینی تسهیلات خوبی تاکنون به ما ارائه کرده است.

وی افزود: اگر دولت از این هنر حمایت کند و تسهیلات مناسب به همراه بیمه به فعالان این هنر صنعت بدهد، شاید کسی رغبت کند و به سمت این کار بیایید چراکه بالاخره نمدمالی از بیکاری بهتر است و از میراث فرهنگی انتظار می رود بیشتر از این هنر حمایت کند.

این نمدمال گفت: فروش ما فقط به نمایشگاه ها محدود می شود یعنی از یک نمایشگاه تا نمایشگاه بعد باید صبر کنیم که قطعا موجب می شود ما نتوانیم از این راه درآمدی داشته باشیم، برای همین باید فکری برای این مساله بشود.

وی ادامه داد: چندیدن بار پیشنهاد بردن ما را به نمایشگاه های خارج از کشور مثل کویت و روسیه داده اند اما هنوز مهیا نشده است.

محمود قناد در ادامه سخنانش توضیح داد:نمد مالی در شهرهایی مثل شوشتر، دزفول و بهبهان ثبت شده است و هم اکنون تنها من در شوشتر فعال هستم و نمدمالی می کنم.

بازریابی و برندسازی، حلقه مفقوده تولیدات صنایع دستی

پژوهشگر بخش صنایع دستی کشور با تاکید بر لزوم تجاری سازی تولیدات هنرمندان صنایع دستی می گوید:بازاریابی و برندسازی، تولیدات صنایع دستی را امروزی ، درآمدزا و مشتری پسند می کند.

'سید رضا غضنفری'در نظر گرفتن ویژگی های زیبایی شناسی، رعایت مسائل زیست محیطی، توجه به نحوه چاپ،تبلیغات و بازرایابی و نیاز مشتریان را از عوامل مهم فروش محصول در دنیای رقابتی خواند.

این پژوهشگر صنایع دستی گفت:تولیدات صنایع دستی کشور به دلیل نبود فرهنگ سازی مناسب و قیمت بالای بعضی از آنها به سبد خرید خانوار ایرانی راه نیافته و با همه تلاش صورت گرفته، در این عرصه کم کاری شده است.

غضنفری، نبود همخوانی در محصولات تولیدی، ضعف در تبلیغات و بازاریابی، نبود طرح مشخص برای ارتقاء سطح کیفی و کمی صنایع دستی، استفاده نکردن از دانش و فناوری در تجارت صنایع دستی و نبود طرح جامع مدیریت صنایع دستی را از مشکلات فروش تولیدات صنایع دستی عنوان کرد.

این پژوهشگر بخش صنایع دستی،تنوع محصول، کیفیت مناسب، طرح، مشخصات و نام تجاری و قیمت مناسب محصول را از عومل موثر در بازاریابی و فروش محصولات صنایع دستی برشمرد.

وی گفت: بارکد دار کردن و شناسنامه دار شدن تولیدات، ورود تولیدات به شبکه اینترنتی و تجارت الکترونیک، شناسایی بازارهای جدید برای افزایش تقاضا، ایجاد بازارچه های دائمی فروش و استفاده از فناوری نوین در تولیدات صنایع دستی از راهکارهای بهبود تولید و فروش صنایع دستی کشور است.

و در پایان، به قول باباطاهر:

گر تاج نمد کلاه ایشان باشد/ ما نیز از این نمد کلاهی داریم
همه دارند لباس کدخدایی/ نمدپوش قلندروار ماییم
یک مو نمدم به کل عالم نَمُدم/ بهتر ز هزار صوف و اطلس نمدم
روزی که حساب کل عالم گیرند/ من جز نمدم٬ حساب دیگر نمدم