قاسم آهنین‌جان؛شاعری که یک مجموعه شعر برای ماندگاریش کافی است

مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان گفت: مسیر توسعه استان از حوزه فرهنگ و هنر می‌گذرد و هیچ اتفاقی در هیچ جامعه‌ای نمی‌افتد مگر این که از حوزه فرهنگ عبور کند چون توسعه اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و... بدون فرهنگ بی‌سر انجام است.


همایون قنواتی در آیین نکوداشت قاسم‌ آهنین‌جان (شاعر پیشکسوت) که روز گذشته با همکاری انجمن مفاخر فرهنگی استان خوزستان و با حضور جمع زیادی از شاعران استان خوزستان در خانه هنر اهواز برگزار شد خاطرنشان کرد: حوزه فرهنگ فضا را برای تعامل و فهم مسایل مختلف و هم زیستی بیشتر بین اقوام فراهم می‌کند. همچنین فرهنگ هر ملت، قوم و جامعه‌ای با هم تفاوت دارد و ما بر اساس این تفاوت‌ها جایگاه، منش، شخصیت و رفتارمان را ارزیابی و شناسایی می‌کنیم.

او ادامه داد: در حوزه فرهنگی جایی برای ایستادن و توقف نیست. فرهنگ سقف ندارد چراکه مانند زندگی جریان دارد و پر از فراز و فرود است.

قنواتی گفت: قاسم آهنین‌جان شخصیت بسیار منحصر به فردی دارد و از سلوک، رفتار، منش و گفتارش پی به شخصیت وجودی او می‌بریم و همین مساله را در آثارش نیز نشان می‌دهد.

مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان بیان کرد: یکی از عمده‌ترین مسایلی که در حوزه آثار یا خلق اثر اتفاق می‌افتد تاثیر شخصیت در آن است. در یک هنر فقط تسلط بر ابزار کلام، زبان و تکنیک وجه هنری خاصی را تعیین نمی‌کند بلکه شانیت و شخصیت است که تاثیر به سزایی در آن دارد.

وی با بیان این که شعرهای آهنین‌جان از نهاد او برمی‌آیند و این یکی از ویژگی‌های او است که هر هنرمندی باید داشته باشد اظهار داشت: فرهنگ مانند درختی است که در خاک ریشه دارد و از جایی بهره می‌گیرد و تغذیه می‌شود. آهنین‌جان نشان داد که فردی هنری و فرهنگی است که ریشه او در این آب و خاک است.

قنواتی افزود: تصویرپردازی یکی مشخصه‌های شعر آهنین‌جان است. کلامی که او در شعر و تصاویر شعری‌اش به کار می‌برد بسیار زیبا است و براهنی و آتشی در نقد شعر او به این نکته بسیار توجه کرده‌اند.

مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان ابراز امیدواری کرد: جریانات فرهنگی همیشه ادامه پیدا کند و فضایی برای گفت‌وگو، تعامل و دوستی را ایجاد کند چراکه هر رفتاری غیر از این مفاهیم ما را به سمتی خواهد برد که عایدی برای ما نخواهد داشت.

در ادامه بهنود بهادری، شاعر و نویسنده، گفت: دیگرنویسی در شعر معاصر پارسی را اگر هوشنگ ایرانی با منبع قرار دادن اوراد مذهبی، فرقه‌ای و اعتقادی آغاز کرد بعدتر کسانی دیگرنویسی را در سرشاخه‌های تفکرات هوشنگ ایرانی دنبال کردند. این کسان دگرنویسی را نه از هوشنگ ایرانی بلکه از نیما و هستی‌نویسی‌اش از دادائیسم به سمبولیسم و سورئالییم تغییر دادند.

وی بیان کرد: هوشنگ ایرانی با کاراکتر قرار دادن رنگ‌ها و اصوات سعی در خلق کردن موقعیت داشت و به کمک این عناصر می‌خواست شعر را خالی از کاراکترهای عینی کند و پرداخت به معرفت رنگ‌ها و اصوات مُعرف معرفتی است که او در شعر معاصر وارد کرده بود.

بهادری گفت: ایرانی در ترجمه کتاب "چهارشنبه خاکستر" می‌خواست نشان دهد که نگاهی لطیف به مراسم آیینی و ایجاد دیدی بینامتنی با کتب مقدس جوهره اصلی شعر است. شاعران شعر دیگر همچون هوشنگ ایرانی با دیدی معرفتی و با برجسته کردن اعتقادات دینی و آیینی سعی در حرکت دادن چشم و رسیدن به خیال را داشتند.

این شاعر ادامه داد: قاسم آهنین‌جان و اندیشه او از دو تفکر تغذیه می‌کند؛ بُن‌مایه فکری او قرآنی است و اجراکننده دقیق تفکر نیما که شعر باید از اُبژه به سوژه برسد است.

وی توضیح داد: استفاده از رنگ‌های گرم یا خلق و تداعی فضاهایی که دمای حرارت به واسطه حضور نور بالا است در اشعار آهنین‌جان به کرات دیده می‌شود. او با دل سپردن به گرم‌ترین ارض اعتقادی ایرانی‌ها و شیعیان در سینه‌های سرخ مشتاقان کربلا و سالار شهیدان دست به انعکاس و خلق زیبایی می‌زند.

این نویسنده خاطرنشان کرد: چشم آهنین‌جان مدام در کشف اُبژه‌ها و در همسویی اعتقاداتش تیزتر و دقیق‌تر می‌شود و نوشتن شعر برای مدافعان حرم و شهیدان غواص دست بسته این مرز و بوم فاش کننده ریشه شاخک‌های حساس این شاعر است.

بهادری یادآوری کرد: آهنین‌جان با چاپ سه دفتر شعر سپید و سوژه قرار دادن کربلا، یادآور محتشم کاشانی در عصر حاضر است. این شعرها در بهترین و شکیل‌ترین فرم و زبان به لحاظ زیبایی‌شناسی ادبی اتفاق افتاده‌اند.

او بیان کرد: از اواخر دهه ۳۰ شمسی به بعد تبلیغات رسانه‌های مکتوب ایران به سمتی رفت که هنرمند یا باید روشنفکری برخواسته از تفکرات چپ نباشد یا سنتی معرفی شود و یا پس زده شود. آهنین‌جان اما پشتوانه شعر دهه 40 خود را از کسانی می‌گیرد که بدون ترس از فضای سیاسی‌زده  و چپ‌زده جدا کرده و خلق زیبایی کردند.

وی گفت: آهنین‌جان با تکرار سوژه‌هایش در فرم‌های مختلف همیشه بکر و تازه بوده و هست و باید به آهنین‌جان که بی‌شک یکی از مدرن‌ترین شاعران ۲ یا سه دهه اخیر است تبریک گفت چراکه با به جان خریدن هزینه‌های احتمالی این تفکر بازمانده از دهه ۳۰ تا به اکنون راه خود را می‌رود.


همچنین علی یاری، شاعر و منتقد ادبی، در این آیین گفت: قاسم آهنین‌جان به جز هرمز علی‌پور هم نسل دیگر شاعران هسته نخستین موج ناب مانند آریا آریاپور، سیدعلی صالحی، یارمحمد اسدپور و زنده یاد سیروس رادمنش است.

او ادامه داد: شعرهای آهنین‌جان با سرمشق‌های ناب‌گویان گره خورده است. قاسم آهنین‌جان کمی دیر و در میانه دهه 60 خورشیدی دل‌بسته شعر شد و در آغاز از دل باختن به جذبات موج ناب برکنار نبود؛ هرچند که همواره به افق شعر دیگری‌ها و شاعران حجم نظر داشت.

این شاعر اظهار کرد: بهترین مجموعه شعر او همان دفتر نخست است و اگر او همین یک دفتر را منتشر کرده بود برای ماندگاری نامش در دفتر شعر معاصر ایران بسنده بود.

یاری گفت: او در معماری کلام نگاهی ژرف به شعر شاعران شعر دیگر و تاثیرپذیری از تجربه بهرام اردبیلی و به ویژه بیژن الهی داشته است. شاید از همین چشم‌انداز است که گفته‌اند آهنین‌جان در سروده‌های خود به پیچیده‌نویسی چشم دارد.

مدرس ادبیات در دانشگاه‌های اهواز خاطرنشان کرد: اسطوره‌گرایی به ویژه اسطوره‌های ایرانی و مذهبی، از دیگر ویژگی‌های شعر آهنین‌جان است. او به تصویر هم گرایش بسیاری دارد و از مهمترین تصویرهای شعرش همین تصویرگرایی است؛ تصویرهایی که در بیشتر موارد تازه و ناگهانی‌اند.

وی بیان کرد: دایره واژگانی او شعرش را با فضای شعر شاعران موج ناب هم آهنگ می‌کند. از مهمترین ویژگی‌های شعر آهنین‌جان تقطیع و سطربندی شعرهای او است که گاه سطربندی‌های بهرام اردبیلی و تا حدودی بیژن الهی را به یاد می‌آورد.

این منتقد ادبی اضافه کرد: شعر قاسم آهنین‌جان شعر کشف و شهود در عالم جان است و بیشتر به انفس نظر دارد تا آفاق و اگر هم از جهان ماده سخن می‌گوید به عینیت آفاق گوشه چشمی ندارد و محیط زیست شعر او بیشتر ذهنیت است تا عینیت.

به باور یاری: قاسم آهنین‌جان اکنون پس از سه دهه سرایش و تجربه‌اندوزی سبک و سیاق ویژه خودش را یافته است و این بخت را دارد که شعرش با سروده کسی دیگر از معاصران هم رنگ پنداشته نشود.

وی تصریح کرد: او راه ناهموار تشخص یافتن در لحن و زبان و بیان و محتوا را با مرارت و رنج بسیار آمده است و زندگی را در تنهایی جانکاه خویش دوام آورده است اما سربلند است که در این سیر و سلوک سبک ویژه خودش را پیدا کرده است.  

در این آیین همچنین از مجموعه شعر "شاخه‌های یاس به شام خرابات" تازه‌ترین کتاب منتشر شده آهنین‌جان با حضور فرماندار اهواز رونمایی شد.