شناسایی ترکیبات جدید در درمان سرطان و ام‌اس توسط محققان دانشگاه شهید چمران

اولین پایان‌نامه دکترای ژنتیک مولکولی دانشگاه شهید چمران اهواز با عنوان "غربالگری و آنالیز ژن‌های کد‌کننده غده سمی عقرب ایرانی ادونتوبوتوس دوریه از طریق ساخت کتابخانه "cDNA با ثبت 52 ژن جدید در بانک داده‌های ژنتیکی عقرب‌های جهان و شناسایی ترکیبات جدید در درمان بیماری‌هایی مانند سرطان و ام‌اس، دفاع شد.

مریم نادری سورکی اولین دانش‌آموخته دکتری ژنتیک مولکولی دانشگاه شهید چمران اهواز، در خصوص نتایج این طرح با بیان این‌که راهنمایی این پایان‌نامه را دکتر حمید گله‌داری و دکتر امیر جلالی بر عهده داشتند، اظهار کرد: زهر عقرب‌ها مخلوطی از مولکول‌های زیستی ازجمله سموم اختصاصی است که کاربردهای پزشکی و فیزیولوژیکی در زمینه درمان بیماری‌ها و طراحی بیومارکرهای زیستی دارند.

وی افزود: ادونتوبوتوس دوریه از خانواده بوتیده، یکی از خطرناک‌ترین عقرب‌های ایران است که از سال 2005 مورد توجه قرارگرفته است؛ در این پایان‌نامه برای اولین‌بار کتابخانه cDNA را از غده زهری این عقرب ایرانی با هدف شناسایی انواع رونوشت‌های آن ساختیم، سپس هر کدام از توالی‌های بیانی کتابخانه را برای شناسایی ماهیت پپتید تولیدی توسط آن‌ها، مورد ارزیابی‌های بیوانفورماتیک قراردادیم.

این دکترای ژنتیک دانشگاه شهید چمران اهواز با اشاره به نتایج بررسی‌ها تصریح کرد: مشخص شد که سموم بیش‌ترین رونوشت‌های بیانی (42 درصد) را نسبت به دیگر ترکیبات زهری دارند؛ با استفاده از این روش ترکیبات عمده غده زهری شناسایی و پپتیدهای جدیدی کشف شد که برخی از این پپتیدها کاندیدی برای داروهای درمانی هستند.

نادری سورکی هدف از اجرای این طرح را شناسایی ژن‌های کدکننده برخی ترکیبات غده زهری عقرب و در وهله دوم فراهم کردن یک چارچوب برای تولید انبوه بعضی از پپتیدهای غده زهری عنوان کرد و ادامه داد: در واقع در این طرح با بیان این ژن‌ها به‌دنبال این بودیم که بتوانیم آن‌ها را به تولید انبوه برسانیم. در این پروژه 6 ترکیب آنتی‌میکروبی جدید نیز شناسایی شد که کاندیدهای مناسبی در صنعت تولید داروهای ضدمیکروبی برای جایگزینی با آنتی‌بیوتیک‌های فعالی هستند.

وی خاطرنشان کرد: در این پروژه برای اولین‌بار گزارشی کامل به همراه یافته‌های جدید از یک عقرب ایرانی ارائه دادیم و یک سم مؤثر بر کانال‌های سدیمی و همچنین یک پپتید سلولی دخیل در نقل و انتقالات آهن را در عقرب کشف کردیم؛ در نهایت ترکیب مولکولی زهر عقرب ادونتوبوتوس دوریه با ساخت کتابخانه cDNA از غده زهری آن شناسایی و با فراهم کردن چارچوبی برای بیان پپتیدهای زهری شناسایی‌شده، زمینه‌ای مهم برای پژوهش‌های آتی به‌خصوص تحقیقات هدفمند بالینی فراهم شد.

این دانش‌آموخته دکتری ژنتیک دانشگاه شهید چمران اهواز با اشاره به دیگر دستاوردهای این پایان‌نامه، تصریح کرد: موفق شدیم 52 ژن جدید را در بانک داده‌های ژنتیکی جهان در رده عقرب‌ها به نام دانشگاه شهید چمران اهواز به ثبت برسانیم؛ همچنین بسیاری از ترکیبات مؤثر در درمان بیماری‌هایی مانند سرطان، بیماری‌های نورولوژیک و ام‌اس را نیز توانستیم شناسایی کنیم.

این محقق ژنتیک با بیان اینکه این نتایج باید هم در حوزه بالینی و هم تحقیقات بیولوژیک آزمایش شود و بررسی‌ها ادامه یابد، تصریح کرد: ما فقط شناسایی این ژن‌ها را انجام دادیم اما گستره وسیعی برای ادامه کار و مشخص‌شدن اثر این ترکیبات در حوزه‌های مختلف درمانی وجود دارد.

نادری سورکی افزود: همچنین در این پایان‌نامه موفق شدیم دو ترکیب جدید در دنیا در میان تمام گونه‌های عقرب شناسایی کنیم که تاکنون در هیچ‌کدام از عقرب‌های دنیا شناسایی نشده بود.

نتایج این تحقیقات در شماره 120 مجله Toxicon صفحات 66 تا 79 با عنوانFirst venom gland transcriptomic analysis of Iranian yellow scorpion "Odonthubuthus doriae" with some new findings به چاپ رسیده است؛ همچنین از این تحقیقات تاکنون پنج مقاله در کنفرانس‌های بین‌المللی ارائه شده و چهار مقاله نیز در ژورنال‌های بین‌المللی پذیرفته شده و در دست چاپ است. سه مقاله دیگر از نتایج تحقیقات این پروژه نیز در مرحله داوری برای چاپ در مجلات بین‌المللی قرار دارد.

دکتر علی‌محمد فروغ‌مند و دکتر محمد شفیعی داوری اول و دوم این پایان‌نامه را بر عهده داشتند؛ این پایان‌نامه با نمره 20 در دانشگاه شهید چمران اهواز دفاع شد.