اعطا: ملت ما می خواهد هویت امروز خود را بر مبنای تمدن اصیل خود بنا کند

دومین نشست شهر، میراث، آینده با موضوع "هویت شهری اهواز" از سوی کانون معماران و شهرسازان جوان ایران برگزار شد.

در این نشست مهندس علی اعطا، مشاور رسانه ای معاون وزیر راه و شهرسازی، دکتر ایمان رییسی، استادیار گروه معماری دانشگاه آزاد قزوین، و مهندس نادر چادرباف، عضو هیات مدیره انجمن صنفی معماران خوزستان، به بیان نقطه نظرات خود پرداختند.

این نشست در محل پایگاه خبری همای خوزستان و با حضور خبرنگاران برگزار گردید و پس از میزگرد تخصصی، مهمانان برنامه به پرسش های خبرنگاران پاسخ دادند.

در ابتدای این نشست، حمیدرضا خادم، مسوول شعبه ی خوزستان کانون معماران و شهرسازان جوان ایران، ضمن خوشامد گویی به حضار هدف این سلسله جلسات را طرح مباحث تخصصی و نقد وضعیت شهر اهواز در حوزه ی معماری و شهرسازی دانست و گفت: این نشست با همت کانون معماران و شهرسازان جوان استان خوزستان که به تازگی در خوزستان تاسیس شده است برگزار شده است.

وی ادامه داد: این کانون در نظر دارد نشست ها و همایش هایی در سطح استان با عنوان " شهر، میراث و آینده" برگزار کند، پیش از این اولین نشست از سلسله نشست های "شهر، میراث، آینده" با سخنرانی دکتر رضا بهبهانی، مهندس علی اعطا و دکتر مهیار حدیقی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز برگزار شده بود.

خادم موضوع نشست را "هویت شهری" بیان کرد و با طرح این سوال که تعریف هویت چیست جلسه را ادامه داد.

ایمان رییسی در پاسخ به این سوال اظهار کرد: هویت واژه ای عربی است و بیشتر به معنی مجموعه آیتم هایی است که تعریف یک مساله و یاانسان را می تواند روشن کند، یعنی انسان به مثابه انسان بودن دارای چه ویژگی هایی است، مثلا هویت انسان با یک ویژگی هایی مانند صحبت کردن و تفکر کردن تعریف می شود و این ویژگی ها قابل ترسیم است.

وی با بیان اینکه هویت هرچیز، ماهیت و آیتم های تشکیل دهنده آن را شامل می شود عنوان کرد: از زوایای مختلف می توان به مفهوم هویت پرداخت، به عنوان مثال در معماری مجموعه آیتم هایی هست که آن مساله را تعریف می کند و یا شکل میدهد که دیدگاه های مختلفی نسبت به آن وجود دارد به این ترتیب که این آیتم ها را مرتبط با وضع موجود شی یا وضع گذشته آن بدانیم.

نادر چادرباف در ادامه این بحث در رابطه با مفهوم هویت گفت: مشکلی که در بسیاری از مسائل امروزه با آن دست به گریبان هستیم از همین تعریف ها منشا می گیرد.

وی با اشاره به اینکه از نظر بنده مباحثی مانند هویت شاید اصلا قابل تعریف نباشند خاطر نشان کرد: وقتی که ما برخورد پارامتریک و تجربی با مباحثی مانند هویت داشته ایم مسائلی مانند ناکامی هایی که در شهرهای جدید و طرح های جامع داشتیم اتفاق افتاده است.

نادر چادرباف ادامه داد: در تعریف مباحثی مانند هویت باید از دور به موضوع نگاه کرد تا بتوانیم مثل یک موجود زنده، نرم و با احتیاط از آن بهره ببریم ولی در مجموع، مجموعه ای از پارامترهای فیزیکی و غیرفیزیکی است که شناخت ما را نسبت به یک پدیده تکمیل می کند، چیزی که باعث تمایز آن از سایر پدیده ها می شود.

علی اعطا نیز در این رابطه اظهار کرد: وقتی در مورد ویژگی های انسان صحبت می کنیم می گویند انسان حیوان ناطق است یعنی اول حیوان و دوم ناطق است و درباره دو وجه صحبت می کنیم یکی مشترک با بقیه اشیا و دومی وجه اختصاصی است.

مشاور رسانه ای معاون وزیر راه و شهرسازی ادامه داد: بنابراین باید موضوع را از این زاویه نگاه کنیم که هویت یک مجموعه ای از اشتراکات و اختصاصات است.

علی اعطا گفت: بر همین اساس ما هویت را باید زمینه مشترکی تعریف کنیم که وجوه اختصاصی بر آن سوار شده و تبدیل شده به ویژگی هایی که بر یک زمینه مشترک نشسته است و زمانی که از هویت معماری اهواز صحبت می کنیم، از مجموعه ای از ویژگی های مشترک با معماری سایر نقاط و ویژگی های اختصاصی معماری اهواز صحبت می کنیم و برای هویت مند شدن، باید همه ی ویژگی ها، با هم تحقق پیدا کنند که بخشی از آنها جهانی، بخشی از آنها ملی و بخشی از آنها بومی است.

علی اعطا در پاسخ به این سوال که اساسا چرا پرسش از هویت مطرح می شود گفت: دنیای مدرن و صنعتی تلاش کرده است همه ی فرهنگ ها را به سمت یکسان سازی پیش ببرد و این موضوع با عکس العمل ملت هایی مواجه شده است که پیشینه ی درخشان تمدنی دارند.

این کارشناس ارشد معماری ادامه داد ملت هایی مانند ما تمایل دارند بر ویژگی های اصیل تمدنی خود تکیه کنند که برگرفته از تاریخ، جغرافیا، و فرهنگ ایرانی اسلامی است که عناصر مشترکی با دیگر تمدن ها نیز دارد.

رییسی دلیل اصلی مطرح شدن بحث هویت را اینگونه توضیح داد: وقتی که احساس می کنیم در آن جایگاهی که باید باشیم قرار نداریم، یک حس نوستالوژیک پیدا می کنیم و با پرداختن به گذشته باشکوه فکر می کنیم که می توانیم آنچه را داشتیم به اسم هویت ادامه دهیم.

وی ادامه داد: به تعبیر منتقدان و تاریخ نویسان 150 سال است که در این روند موازی که با غرب داشتیم اوج و شتابی گرفت و ما نتوانستیم به سمتی حرکت کنیم که نگاه خود را نسبت به جهان هستی متحول کنیم و همیشه با این مساله درگیر هستیم که چرا معماری و شهرسازی ما رشد مناسبی نداشته است و با بحث های هویتی به عقب ماندگی خود تسکین می بخشیم که اگر الان از نظر معماری و شهرسازی عقب افتاده ایم چند صد سال پیش پیشرفته بوده ایم وقتی در شرایط فعلی از وضع موجود احساس رضایت نداشته باشیم با چنگ زدن به گذشته این حس عقب ماندگی فعلی در حوزه ی معماری و شهرسازی را جبران می کنیم.

در ادامه خادم با این سوال که یک اتفاق جدید، یک کشور جدید مانند کشورهای همسایه که قدمت زیادی ندارند نمی توانند هویت داشته باشند این نشست را ادامه داد.

رییسی در جواب گفت: این رویکردی که در ایران نسبت به هویت مطرح می شود که چرا این مساله هویت دارد یا ندارد بیشتر نگاه تاریخی به هویت است ولی در واقع از دیدگاه دیگر همه کارهایی که انجام می دهیم هویت ما را می سازد.

وی بیان کرد: هویت ژاپن دستاوردهایی است که دارد و حال اگر قرار است به گذشته ارتباط داشته باشد در راستای پیشرفت امروز است و باید به روز و به سمت آینده باشد و نگاه صرف به گذشته باعث پسرفت می شود.

چادرباف نیز اظهار کرد: بیشتر حساسیت ها وقتی در این مقوله برانگیخته می شود که ما احساس آسیب و عقب ماندن داشته باشیم و یک بحث انفعالی است منتها مشکل از آنجا ناشی می شود که ما فقط به گذشته رجوع می کنیم و قدم های اندکی در این زمینه برمیداریم.

علی اعطا در پاسخ به این سوال که بحث هویت از چه زمانی به وجود آمد و شکل گرفت اظهار کرد: شروع این بحث از زمانی است که ما وارد دورانی می شویم و شرایط به سمتی پیش می رود که انقطاع معنا داری با میراث ایجاد شده است.

وی افزود: اعتقاد دارم در حال حاضر بحث هویت وارد یک فاز جدیدی می شود و آن هم این است که چه نسبتی می تواند با توسعه پایدار پیدا کند.

مشاور رسانه ای معاون وزیر راه و شهرسازی خاطر نشان کرد: زمانی که درباره توسعه پایدار صحبت می کنیم فرض بر این که ما باید براساس مزیت های نسبی که در فرهنگ، طبیعت، اقلیم و.. آن سرزمین وجود دارد توسعه را پایه گذاری کنیم و این یک نگاه هویت گراست.

رییسی در ادامه این نشست در رابطه با چرایی طرح شدن پرسش هویت بیان کرد: در زمانی که ارتباطات زیاد نبود در کره زمین فرهنگ ها و تمدن های مختلفی وجود داشتند که هرکدام ویژگی خاص خود را داشتند اما چون با هم در ارتباط نبودند بحث هویت مطرح نبود و هرکس با هویت خودش زندگی می کرد.

وی ادامه داد:  با جهشی که توسط غرب صورت گرفت و انقلاب صنعتی به وجود آمد بحث جهانی شدن مطرح شد و تمدن پیشرفته غرب تصمیم گرفت دستاوردها را به تمام دنیا صادر کند و این دستاوردها آنقدر جذاب بودند که همه را دچار تزلزل کرد و همچنان شاهد بحث جهانی شدن هستیم ولی جوامعی که گذشته باشکوهی داشتند بعد از مدتی این سوال برایشان پیش امد که موج جهانی شدن، دستاوردهای چندین هزارساله را از بین می برد و در مرز خطر و انقراض در همه حوزه ها قرار گرفته اند.  در این جا مساله هویت خواهی مطرح شد و از حدود 50 سال پیش در نگاه نسبت به جهانی شدن تجدید نظر شد.

رییسی اظهار کرد:  ما دچار دورانی با سرعت بالا هستیم و باید خود را وفق دهیم، دنیا به سمتی می رود که باید براساس شناخت ویژگی ها و پتانسیل های هر شهر سرمایه گذاری شود.

وی ادامه داد: بحث هویت شهری در جهان با سرعت زیاد در حال حرکت است و باید به این توجه شود که آن شهر چه ویژگی هایی دارد و براساس آن سرمایه گذاری شود کاری که در تهران انجام می دهیم اشتباه است و بسیاری از کشورها پایتخت اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و.. دارند.

اعطا در این باره گفت: عناصری که هویت شهر را می سازد ویژگی های اصیل هر شهر است، اگر بخواهیم در دنیای تغییر و تحول از هویت شهر صحبت کنیم باید بر پتانسیل ها و ویژگی های اصیل شهر سرمایه گذاری کنیم.

وی با طرح این پرسش که ویژگی های اصیل اهواز چیست؟ اضافه کرد: اهواز از اقوام مختلف تشکیل شده و این برای شهر اهواز یک مزیت است که شهری است که در آن تنوع فرهنگی و قومیتی وجود دارد. رودخانه کارون هم یک پتانسیل است که با آن می توان هویت شهر اهواز را ساخت.

اعطا خاطر نشان کرد: شهرهای ایران که بافت قدیمی شهری داشتند به الگوهای شهرهای  اروپایی نزدیکتر است تا امریکا، تجربه ای که در توسعه شهری اروپا می شود آنجا محله ها را نمی شکافند که اتوبان بسازند اما در امریکا این اتفاق می افتد  ویژگی که شهرهای ما دارند بافت های فشرده است که براساس آن شکل گرفته که با شکافتن آن و ساخت اتوبان از شرایط ان فاصله می گیریم. 

وی افزود: اینکه ما چطور می توانیم در دنیای درحال تغییر از هویت شهر سخن بگوییم این است که پتانسیل ها و مزیت های نسبی را بشناسیم و به مزیت های رقابتی تبدیل کنیم و براساس آن هر شهر با ویژگی های خاص خود شناخته می شود.

مشاور رسانه ای معاون وزیر راه و شهرسازی در رابطه با هویت شهرهای جدید گفت: شهرهای جدید با مطالعاتی صورت می گیرد که براساس ویژگی های و پتانسیل های یک منطقه دیده شده و براساس آن پتانسیل ها شهر، هویت خود را پیدا می کنند.

رییسی در ادامه این بحث عنوان کرد:  من با این حرف مهندس اعطا موافقم که برای هویت دادن به شهرهای جدید باید در راستای شناخت ویژگی های آن منطقه پیش برویم.

وی با بیان اینکه شهرهای جدید تبدیل به خوابگاه شده اند و مجموعه آیتم های فرهنگی اجتماعی و.. صورت نمی گیرد تصریح کرد: دلیل این مشاله این است که مطالعات دقیق و لازم صورت نگرفته که آیا پتانسیل لازم را دارد و البته یک شهر برای اینکه همه ویژگی های را داشته باشد به هزینه بالایی نیاز دارد، با یک بنا و شهر جدید هم می توان هویت ایجاد کرد به شرط آنکه زیرساخت ها فراهم شود.

چادرباف  بیان کرد:  وقتی از هویت سخن می گوییم یک بار مثبت روی آن می گذاریم در حالی که ممکن است هردو بار مثبت یا منفی را داشته باشد.

وی ادامه داد: چه عناصری باعث می شود شهرهای جدید ما شخصیت و خوانایی خود را از دست داده اند و  ما نمی توانیم با نگاه کردن متوجه شویم در کدام شهر هستیم.

چادرباف اذعان کرد: معماری با هویت حاصل خرد مردمانی است که شخصیت و هویت دارند وقتی به آحاد جامعه هویت داده می شود این شخص می تواند یک معماری با هویت تولید کند و معماری که هویت داشته باشد آثار خود را می گذارد.

رییسی با اشاره به اینکه بسیار مهم است نگاه ما به هویت گذشته گرا و آینده گرا باشد اظهار کرد:  دو دیدگاه در رابطه با ساخت هویت وجود دارد و آن اینکه هویت را باید ببخشیم و دیدگاه دیگری است که می گوید هویت ساختنی است.

وی اضافه کرد:  لزوما نباید از گذشته چیزی آورد و هویت تولیدکردنی مهم تر از هویت پیدا کردنی است پتانسیل شهر اهواز برای تولید هویت صنایع فولاد و رودخانه کارون است که در جهت هویت بخشی به این شهر می توان از این پتانسیل ها استفاده کرد.

اعطا در این رابطه گفت: در گذشته در شهرهای کشورهای توسعه یافته حاشیه رودخانه ها را مسیر اتومبیل می کشیدند که الان به این نتیجه رسیده اند که کار اشتباهی بوده و درصدد جبران آن هستند در حالی که در شهر اهواز این اشتباه در حال تکرار است.

وی ادامه داد: این هویت شهر اهواز را زیر سوال می برد که یک اقدام اشتباه از طرف مدیریت شهری است. مساله حمل و نقل را می شود بدون لطمه زدن به هویت شهری حل کرد و متاسفانه اینها اقدامات زودگذر و عجولانه ای هستند که هویت شهری را با چالش مواجه می کنند.