هند و پاکستان به دنبال ثبت جهاني هنر ۲ هزار ساله ايراني در يونسکو

«زري بافي و مخمل بافي» از صنايع دستي و هنرهاي اصيل ايراني است. حدود ۲ سال پيش پرونده اين ۲ هنر اصيل ايراني براي ثبت در فهرست ميراث معنوي جهان به يونسکو ارسال شد، با آن که هنوز پرونده زري بافي و مخمل بافي روي ميز يونسکو جا خوش کرده، باخبر شديم هند و پاکستان هم در پي ثبت اين ۲ هنر به نام خود هستند. در حالي که قدمت اين ۲ هنر اصيل ايراني به بيش از ۲ هزار سال پيش مي رسد.

به گزارش جهان به نقل از روزنامه خراسان، زري بافي و مخمل بافي از صنايع دستي و هنرهاي ظريف کشورمان است که از ديرباز در ايران رواج داشته، به طوري که حدود ۲ هزار سال قبل محصولات ابريشمي و پارچه بافي ايران در آسيا و اروپا اعتبار خاصي داشته و بهترين پارچه هاي زري و مخمل به دست هنرمندان ايراني بافته شده است.

زري پارچه کاملا ابريشمي و داراي نقوش بسيار متنوع و ظريف است که به لحاظ وجود نوعي نخ معروف به «گلابتون» در تمام پارچه به آن «زري» يا «زربفت» اطلاق مي شود.

تاريخ اين ۲ هنر اصيل ايراني به دوره ساسانيان برمي گردد، آن زمان بيشتر براي لباس پادشاهان و اشراف از آن استفاده مي شد. کاشان، اصفهان و يزد از جمله شهرهايي به شمار مي رود که هنوز هم داراي کارگاه هاي زري بافي و مخمل بافي هستند.

کاري سخت و هزينه بر

يک هنرمند پيشکسوت مخمل باف در مورد اين هنر اصيل ايراني به ما مي گويد: صنايع دستي ما بخشي از ميراث فرهنگي ايران است و مخمل بافي هم جزو صنايع دستي با قدمت بالا است.

اين هنرمند تاکيد مي کند: در حال حاضر هنرمنداني در شهرهاي تهران، کاشان، اصفهان و يزد در اين هنر اصيل ايراني مشغول به کار هستند.

وي که چند سال است در اين هنر تجربه دارد مي گويد: مخمل بافي به علت سختي کار و استفاده از مواد اوليه گران از رونق افتاده و نيازمند حمايت و کمک دولت است تا اين هنر سنتي براي آيندگان هم حفظ شود.

«محمود انتاجي» پيشکسوت در زري بافي که هم اکنون در کارگاهي در کاشان مشغول به کار است به خراسان مي گويد: زري بافي هنر سنتي و پرهزينه است.

وي اظهار مي دارد: براي بافت حدود ۱.۵ تا ۲ متر زربفت حدود يک ماه وقت صرف مي شود و ابريشم مورد نياز اين متراژ زربفت حدود ۴۵۰ هزار تومان هزينه دارد و اگر بخواهيم در اين متراژ گلابتون نخي که تلفيق ابريشم، طلا و نقره است (حدود ۸تا۹ درصد گلابتون طلا و نقره مي باشد) به کار گيريم بايد ۶۰۰هزار تومان هزينه کنيم و از طرفي چون بافت زري سخت است بايد توسط ۲نفر بافته شود که اگر ميانگين دستمزد آن ها را يک ميليون تومان محاسبه کنيم مي بينيم که براي بافت اين متراژ بيش از ۲ ميليون تومان هزينه نياز است.

هنري منسوخ شده

«انتاجي» زري باف کاشاني حمايت از اين هنر را بسيار با اهميت مي داند و مي گويد: بايد از هنرمندان صنايع دستي کشورمان حمايت شود و به اين هنرمندان براي تداوم کارشان وام بدهند، همچنين مواد اوليه آن را با قيمت کمتر در اختيار زري بافان و مخمل بافان قرار دهند تا از نابودي اين ۲ هنر اصيل ايراني جلوگيري شود.

«محمد بهشتي» معاون صنايع دستي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان يزد به فرهنگ سازي در اين باره اشاره مي کند و به گزارشگر ما مي گويد: عواملي که موجب شد اين صنايع دستي به فراموشي سپرده شود ماشيني شدن اقلام مشابه آن و همچنين واردات برخي منسوجات مشابه آن از کشور چين است.

وي همچنين به قيمت تمام شده پارچه هاي زري و مخمل اشاره مي کند و مي گويد: مواد اوليه در بافت چنين پارچه هايي گران است از اين رو استقبالي براي خريد آن ها نمي شود.

معاون صنايع دستي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري يزد مهم ترين راه رونق اين ۲ هنر را فرهنگ سازي در بين جوانان و علاقه مندان مي داند و مي گويد: اين سازمان براي جلوگيري از نابودي آن کلاس هاي آموزشي را برپا کرد، اما از اين کلاس ها چندان استقبال نشد، پس بايد با فرهنگ سازي و حمايت علاقه مندان را به اين سمت هدايت کرد.

ثبت جهاني

ايران در حالي پرونده زري بافي و مخمل بافي را راهي اندونزي مي کند تا در فهرست ميراث معنوي جهان ثبت شود که شنيده ها حاکي است هند و پاکستان هم خيال ثبت اين ۲ پرونده به نام خود را دارند.

«محمود انتاجي» زري باف کاشاني با شنيدن اين خبر مي گويد: هند و پاکستان نمي توانند اين کار را بکنند زيرا ايران در بافت پارچه هاي مخمل و زري قدمت ۲۰۰۰ ساله دارد و آن ها نمي توانند اثبات کنند که اين ۲ هنر متعلق به آنهاست. وي مي افزايد: ايران با ارائه مدارک و شواهد مي تواند اصالت خود را در اين باره به اثبات برساند.

«محمد بهشتي» معاون صنايع دستي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان يزد هم اعتقاد به ارائه مدارک براي اثبات قدمت هنر زري بافي و مخمل بافي در ايران دارد و مي گويد: اصالت اين ۲هنر به ايرانيان بر مي گردد و ما بايد با ارائه مدارک موجود اجازه ندهيم صنايع دستي کشورمان به نام ديگر کشورها در آثار ميراث معنوي جهان به ثبت برسد و وجود استادان پيشکسوت مي تواند اثبات کننده اين موضوع باشد.

با آن که تلاش کرديم که با مسئولان صنايع دستي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري کشور در مورد اين خبر که هند و پاکستان هم خيال ثبت دو پرونده زري بافي و مخمل بافي را به نام خود دارند گفت و گويي داشته باشيم تلاش ما بي نتيجه ماند اما مسعود علويان صدر معاون ميراث فرهنگي اين سازمان به خبرگزاري ميراث فرهنگي در اين باره گفته بود: هيچ اشکالي ندارد که کشورهايي مانند هند و پاکستان پرونده اي مشترک با ايران داشته باشند. هر کشوري مي تواند هر هنري که دارد متناسب با فرهنگ آن کشور به يونسکو ارسال کند. وظيفه ما نيز معرفي هنر اصيل ايراني است که از ۲ سال پيش پرونده ها را آماده و به يونسکو ارسال کرده ايم.

«علويان صدر» متذکر شد: اين پرونده ها به حدي کامل و غني است که يونسکو حتما آن را ثبت خواهد کرد.

وي تأکيد کرد: تنها مشکل ما سهميه محدود در انتخاب پرونده هاست و بايد ديد با توجه به کمبود سهميه کدام پرونده ها در اولويت قرار مي گيرند. به عنوان مثال زري بافي پرونده بسيار کامل است و نمي تواند به دليل نقص در پرونده ثبت نشود چرا که فرهنگ و ريشه هاي آن در ايران به حدي غني است که به هيچ وجه قابل چشم پوشي نيست.

علويان درباره مداخله هند و پاکستان در پرونده هاي ياد شده گفت: هنوز گزارشي در اين باره دريافت نشده و خبرهاي ارسال پرونده ميراث معنوي توسط ديگر کشورها از طريق سازمان ميراث فرهنگي رصد مي شود.

اما «آرين منش» عضو کميسيون فرهنگي مجلس در اين باره مي گويد: گر چه در سال هاي اخير سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري کشور کاستي ها و ضعف هايي در حوزه هاي مختلف داشته و هنوز هم دارد با برخي اقدامات نسنجيده نظير انتقال بخش هايي از اين سازمان به ساير شهرها مشکلاتي براي اين سازمان به وجود آمده است.

اما از نظر پي گيري مواردي که به باز پس گيري ميراث فرهنگي به يغما رفته کشورمان انجاميد خوب تلاش کرده است و همچنين به لحاظ ثبت ميراث معنوي آثار ايران در سال هاي اخير گام هاي مثبتي برداشته اند.

آرين منش متذکر مي شود: حوزه حقوق بين الملل اين سازمان در اين زمينه بسيار منسجم و کارشناسانه اقدام مي کند لذا چون کار در اين حوزه است و پي گيري هاي آن ها و حمايت دولت در اين زمينه وجود دارد قطعا به ثبت جهاني اين دو پرونده کمک مي کند.

وي يادآور مي شود: انتظار مي رود وزارت امور خارجه و ديگر نهادهاي بين المللي فرهنگي کشورمان سازمان ميراث فرهنگي را در ثبت اين دو پرونده هنر اصيل ايراني ياري کنند تا اين سازمان مانند ديگر مواردي که آثار مفاخر ايرانيان را به ثبت رسانده آن ها را هم به ثبت جهاني آثار معنوي برساند.


اهتمام به ميراث معنوي ايران

ثبت آثار معنوي کشورمان قطعا مي تواند معرف تاريخ کهن ايران باشد به طوري که دکتر محمد ضميران استاد فلسفه هنر دانشگاه هنر با اشاره به ضرورت ثبت آثار معنوي ايران در جهان، به مهر مي گويد: دستاوردهاي معنوي در تاريخ کشورمان و جهان بسيار زياد است و سهم ايران در فرهنگ معنوي قابل انکار نيست.

وي به ضعف و کاستي هايي که در اين باره وجود دارد اشاره مي کند و اظهار مي دارد: در حال حاضر ضعف اين حوزه ممکن است در برخورد و مواجهه اي که با مدرنيته در دنياي امروز پيش آمده احساس شود و تا حدودي در اين مورد مشکل به وجود آمده است اما بايد ميراثي که ايران به جهانيان عرضه کرده بازبيني و مورد ارزيابي قرار گيرد.

دکتر ضميران يادآور مي شود: سهم ايران از دستاوردهاي فرهنگي جهاني کم نيست و اگر احساس ضعف و کمبودي در اين مورد مي شود به خاطر شرايط و اوضاع و احوال جهاني شدن و شرايط بحراني است که مدرنيته در دنياي امروز به وجود آورده است.

اين محقق و پژوهشگر حوزه فلسفه هنر در مورد اين که ثبت آثار معنوي در ميراث جهاني چه تاثيري در معرفي فرهنگ هويت ايران زمين به جهانيان دارد، نيز اظهار مي دارد: ثبت آثار معنوي ايران زمين يکي از اقدامات عملي، لازم و مهم است که مي شود از اين طريق آن اثر را به جهانيان معرفي کرد.

اين استاد دانشگاه معتقد است: رسانه ها مي توانند در زمينه معرفي ميراث معنوي ايران زمين به جهانيان نقش کليدي ايفا کنند.

به هر حال ثبت آثار معنوي کشورمان در فهرست ميراث جهاني از اهميت بالايي برخوردار است زيرا با معرفي اين آثار مي توانيم اصالت ايران زمين و قدمت هنر ايراني را به جهانيان به اثبات برسانيم و ديگر اجازه ندهيم هر کشوري آثار و مفاخر ما را با ثبت به نام خود به يغما ببرد پس پي گيري ثبت صنايع دستي کشورمان از وظايف مهم سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري مي باشد.