تحلیل همه گیری HIV و موج سوم ایدز

تحلیل همه گیری اچ آی وی در کشور ما نیز هم چون دیگر جوامع مشتمل بر سه موج قابل تقسیم بندی است، اولین مورد ابتلاء به اچ آی وی در کشور در سال 1365 در کودک مبتلاء به هموفیلی گزارش شد که بیماری را از طریق دریافت خون­‌های آلوده وارداتی گرفته بود، که به عنوان اولین موج همه­‌گیری این عفونت در کشور ثبت گردید.

از همان سال وزارت بهداشت اقدام به ارتقاء نظام مدیریت خون در کشور و سالم‌­سازی خون و فرآورده‌­های خونی تولیدی کرد به طوری که با همت سازمان انتقال خون کشور تمامی خون و فرآورده های خونی در کشور سال هاست که از نظر تمامی بیماری­‌های با منشأ خون از جمله اچ آی وی پالایش می­‌شوند و سال­‌هاست که دیگر نگرانی از نقش این موج در گسترش همه گیری اچ آی وی در کشور وجود ندارد.

پیرو موج اول و در اواسط دهه­‌ی هفتاد، کشور به یک باره متوجه شیوع همه­‌گیری اچ آی وی در زندان­‌ها و نیز در بین مصرف­‌کنندگان تزریقی مواد مخدر گردید که به عنوان موج دوم اپیدمی این عفونت نام­گذاری گردید.

موج دوم همه گیری اچ آی وی در همه­‌ی کشورها در یکی از گروه­‌های پر خطر متمرکز می­‌شود که این گروه را در کشور ما مصرف کنندگان تزریقی مواد مخدر شامل گردیده است.

به سرعت برنامه­‌ریزی­‌ها شکل گرفت، و با تعهد سیاسی مسؤولین سازمان­ها و نیز تعامل بسیار نزدیک همه­ ارگان­ های دولتی و سازمان­ های غیر دولتی مداخلات مؤثری در قالب برنامه­ های کاهش آسیب اچ آی وی در کشور طراحی و اجراء گردید، که منجر به کاهش سرعت فزاینده شیوع گسترش این عفونت در زندانیان و مصرف­کنندگان تزریقی مواد مخدر در اواخر دهه­ هشتاد شد. اثر بخشی برنامه های کاهش آسیب اچ آی وی در کشور به عنوان بهترین تجربه از سوی سازمان جهانی بهداشت به دیگر کشورهای جهان معرفی شده است.

خروج همه گیری اچ آی وی از یک گروه دارای رفتار پرخطر به دیگر افراد جامعه نگرانی وقوع موج سوم بیماری را به دنبال خواهد داشت. در اواخر دهه هشتاد نیز این احتمال داده می­‌شد که ارتباط جنسی مصرف­ کنندگان مواد مخدر با همسران­شان و نیز برقراری رفتارهای جنسی محافظت نشده و پرخطر در این گروه موجبات نگرانی وقوع موج سوم اپیدمی را برای کشورمان نیز مطرح سازد، که تغییر الگوی اعتیاد در کشور و شیوع مصرف مواد روان­گردان و محرک های صنعتی این نگرانی را دو چندان نمود. مصرف­ کنندگان مواد محرک و مواد محرک صنعتی به راحتی در معرض رفتارهای پرخطر و محافظت نشده جنسی واقع می­‌شوند، به طوری که حتی در برخی مصرف کنندگان حالت­‌هایی مشابه بی­بند و باری­های جنسی و جنون جنسی را می­توان تعبیر نمود. از طرف دیگر برقرای رفتارهای جنسی خارج از قواعد ازدواج و نیز رفتارهای جنسی خارج از چارچوب خانواده، خطر ابتلاء زنان و نیز به دنبال آن بارداری­‌های ناآگاهانه، خطر تولد نوزادان مبتلاء به این عفونت را به دنبال خواهد داشت که به عنوان موج سوم اپیدمی اچ آی وی موجبات نگرانی کارشناسان را فراهم آورده است.

خطر انتقال اچ آی وی در مادر بارداری مبتلاء به اچ آی وی به نوزاد در صورتی که مراقبت و پیشگیری نشود، حدود 40 تا 50 درصد برآورد می‌­شود. این درصد انتقال حاکی از این موضوع است که در صورتی که موج سوم همه­ گیری اچ آی وی در کشوری رخ دهد، سرعت گسترش آن بسیار بیشتر از موج های دوم و اول خواهد بود، اتفاقی که در کشورهای آفریقایی افتاده است و در برخی از کشورهای اروپای شرقی، آسیای میانه و آسیای جنوب شرقی خطر رخداد آن در آینده نه چندان دور، قابل پیش بینی می­‌باشد.

در حال حاضر وضعیت اچ آی وی در کشور از دو بعد نگران­ کننده است. تغییر الگوی مصرف مواد در سال­‌های اخیر موجب شده است که تزریق مواد مخدر همچنان مهم­ترین راه انتقال این عفونت در کشور را به خود اختصاص دهد، در صورتی که برنامه­ های کاهش آسیب اچ آی وی و درمان­‌های جایگزین و نگهدارنده اعتیاد در کشور از سوی تمامی سازمان­‌ها و ارگان­‌های ذیربط، با کیفیت بالاتر از گذشته دنبال نشود، بازگشت مجدد موج دوم همه­ گیری اچ آی وی اولین نگرانی ما برای وضعیت این بیماری در کشور است.

افزایش ابتلاء به اچ آی وی از طریق برقراری روابط جنسی محافظت نشده و نیز افزایش ابتلاء زنان در سال­‌های اخیر، خطر وقوع موج سوم این اپیدمی را به دنبال خواهد داشت. تجربیات دیگر جوامع حاکی از این است که مؤثرترین و مهم­ترین راهکار برون رفت از این معضل، اطلاع رسانی فراگیر، جامع و مستمر در جامعه، به ویژه از طریق روش­‌های جلب مخاطبین جوان و نوجوان می­‌باشد. تمامی برنامه سازان، داستان­ نویسان، وبلاگ­ نویسان، اصحاب رسانه­‌های عمومی، رسانه ­های نوشتاری، رسانه­‌ها و شبکه­‌های مجازی می‌­بایست در این اقدام، متعهد و همسو باشند.

دکتر عباس صداقت، رئیس اداره کنترل ایدز و بیماری­‌های آمیزشی