تغذیه با شیر مادر در نوزاد نارس

خوزنیوز: همه ساله حدود 20 میلیون نوزاد با وزن پایین (LBW) بدنیا می آید که اکثر آنها (96.5%) مربوط به کشورهای درحال توسعه می باشند.

نارسی نوزاد یکی از مشکلات عمده بهداشتی محسوب می شود و از شایع ترین علل مرگ های نوزادی است. این نوزادان در معرض عوارض زیادی از جمله سندرم زجر تنفسی، بیماری های مزمن ریوی، خونریزی داخل بطنی مغزی، عوارض ذهنی و عصبی دراز مدت، آنتروکولیت نکروزان و اختلال تکامل حسی ـ عصبی قرار دارند و به دلیل عدم کارایی و تکامل سیستم های بدن دچار رنگ پریدگی، مشکلات تنفسی، تشنج، ناتوانی در تغذیه، زردی و... می شوند؛ لذا نیاز به توجه و مراقبت بیشتری دارند.

نیازهای تغذیه‌ ای نوزادان نارس نیز با نوزادان ترم(رسیده) تفاوت دارد. نیاز به انرژی، برای تامین نیازهای متابولیک پایه و نیز فراهم کردن سرعت رشد مناسب در نوزاد نارس بیشتر است. نیاز به پروتئین نیز در نوزادان نارس بیش از نوزادان ترم است. در مورد چربی ‌ها، هضم و جذب چربی در نوزادان نارس کامل نیست. نیاز به سدیم، کلسیم، فسفر، آهن و برخی ویتامین‌ ها در نوزادان نارس بیشتر است. ترکیب شیرمادری که نوزاد نارس به دنیا آورده است با شیرمادر نوزاد رسیده تفاوت دارد به طوری که شیرمادر نوزاد نارس تا حدود زیادی نیازهای تغذیه ‌ای این نوزادان را تأمین می‌کند. در شیرمادر نوزاد نارس مقدار نیتروژن، پروتئین، اسیدهای چرب، اسیدهای چرب غیراشباع‌ شده با زنجیره بلند، سدیم، کلر، منیزیم و آهن بیشتر است.

بهترین تغذیه برای نوزاد نارس، شیرمادر خودش است. عوامل رشد و اجزای سلولی سیستم ایمنی موجود در شیر مادر، دفاع سیستم ایمنی شیرخواران نارس را بهبود می‌بخشند. مقادیر عوامل ایمنی در شیرمادر نوزاد نارس از شیرمادر نوزاد رسیده بیشتر است.

سیستم ایمنی (روده‌ای- پستانی) مکانیسمی است که از طریق آن، شیرخواری که شیرمادر می ‌خورد قسمتی از قدرت دفاعی مادر را کسب می‌ کند. تماس پوست با پوست مادر و شیرخوار غلظت پادتن ‌های شیرمادر را تحت تاثیر قرار می ‌دهد.

تکامل سیستم عصبی در شیرمادرخواران بیشتر بوده و افزایش ضریب هوشی در آن ها دیده می‌ شود.

تغذیه با شیرمادر ارتباط عاطفی مادر و شیرخوار را که در نوزادان کم‌ وزن در معرض خطر است، بهبود می ‌بخشد.

کودکی که در دوران اولیه ی زندگی خود تغذیه مناسب داشته باشد به رشد و پرورش جسمانی کامل دست یافته، در آینده فردی تندرست و شاداب خواهد بود.

علیرغم فوائد فراوان بالقوه ای که در تغذیه نوزاد نارس با شیر مادر وجود دارد در نوزادان  نارس به خصوص در نوزادان بسیار کم وزن (زیر 1500 گرم )ممکن است شیر مادر تمام نیازهای غذایی نوزاد را فراهم نکند و لازم شود تا از مغذی کننده های شیرمادر در تغذیه نوزاد بسیار کم وزن استفاده کرد. همچنین تجویز مکملهای ویتامینی به نوزادان با وزن تولد کمتر از 2500 گرم موقع تولد که ازشیرمادر تغذیه می شوند پیشنهاد شود.

آیا نوزاد نارس می تواند از شیر مادر تغذیه شود؟

تولد نوزاد نارس ممکن است سبب چالش در تغذیه با شیر مادر شود اما مصرف شیر مادر برای این نوزادان حیاتی است.

نحوه تاثیر تغذیه با شیر مادر به عواملی مختلف چون سن، شرایط نوزاد ،سلامت مادر، میزان حمایت، آموزش به مادر و بسیاری از عوامل دیگر بستگی دارد .

 گاها به علت اینکه قدرت مکیدن نوزاد برای تغذیه مستقیم از پستان مادر کافی نمی باشد، یا به علت نیاز به مغذی کننده های شیر،  از شیرهای مصنوعی استفاده می شود، این امر باعث می شود که تغذیه با شیرمصنوعی به طور کامل جایگزین شیر مادر شود و بعداز مدتی علیرغم برطرف شدن مشکلات، شیر مادرناکافی بوده و مادر قادر به شیر دادن نیست. لذا انتخاب روش مناسب تغذیه با شیر مادر براساس وضعیت نوزاد می تواند به شیردهی مادر کمک کند.

یکی از روشهایی که برای مراقبت نوزاد نارس توصیه می شود و تاثیر بسزایی در شیردهی مادر دارد روش " هم آغوشی مادر ونوزاد " می باشد که باعث افزایش سطح سلامت جسمانی نوزاد می شود.

مراقبت هم آغوشی یک روش طبیعی است که نوزاد به طور برهنه و عمودی برروی سینه مادر و درتماس مستقیم پوست به پوست قرار می گیرد. این روش اثرات مفید در مراقبت نوزادان به ویژه در مراقبت از نوزادان کم وزن (کمتر از 2500 ) دارد.

در این مراقبت به تغذیه انحصاری با شیرمادرچه به صورت مستقیم از پستان یا استفاده از شیر دوشیده شده مادر و استفاده از ابزارهای کمکی نظیر لوله معده ،سرنگ ،فنجان ،قاشق و.. تاکید می شود. اکثرنوزادان با وزن بالاتر از 1500 گرم باتغذیه انحصاری از شیرمادر وزن گیری مناسبی دارند.

انتخاب روش تغذیه براساس سن حاملگی :

· نوزادان با سن حاملگی کمتر از 30 هفته (وزن هنگام تولد کمتر از 1200 گرم )

تغذیه مستقیم از شیرمادر فقط توانایی مکیدن و بلع نیست بلکه نیاز به هماهنگی بین اعمال مکیدن ،بلع و تنفس می باشد که معمولا  از هفته 32 بارداری در نوزاد ایجاد می شود.

-شیر دوشیده شده مادر از طریق لوله دهانی معدی تجویز می شود .

-وقتی که نوزاد در حال تغذیه با لوله است مادر همزمان می تواند به نوزادش اجازه دهد سینه های خالی وانگشت تمیز وی را بمکد (تقویت مکیدن و ارتباط پوستی و چشمی بیشتر )و دوشیدن مستقیم شیر به دهان شیرخوار هرساعت انجام شود.

· نوزادان بین 30 و32 هفته (وزن هنگام تولد بین  1200 گرم تا 1500 گرم )

-این نوزادان می توانند با یک فنجان کوچک و یا قاشق تغذیه شوند . درحالی که بخش عمده شیردهی نوزاد هنوز از طریق لوله بینی معده است ،تغذیه با فنجان می تواند یک یا دو بار درروز انجام شود.

-روش دیگر تغذیه  دراین مرحله دوشیدن قطره قطره شیر پستان هر 2-1 ساعت مستقیما در داخل دهان نوزاد است .

· نوزادان حدود 32 هفته حاملگی یا بیشتر (وزن هنگام تولد بیشتر از  1500 گرم)

-این نوزادان قادرند سینه مادر را بمکند ولیکن به زمان و مکثهای طولانی نیاز دارند .

-هنگامی که نوزادی به طور موثر شروع به مکیدن می کند ،ممکن است درطول شیرخوردن ضمن مکیدن طولانی تر برای دوره های طولانی تر نیز مکث کند به طوری که ممکن است در ابتدا با 4تا5 بار مکیدن،4تا 5 دقیقه مکث نماید ،دراین حالت اجتناب از جداکردن سریع اواز پستان بسیار حائز اهمیت است .باید اورا به حال خوددروضعیت شیردهی رها کنید تا زمانی که دوباره مکیدن را ازسر گیرد .درصورت نیاز ،وی می تواند برای بیشتر از یک ساعت به این کار ادامه دهد.

-تغذیه فنجانی بعداز شیرخوردن زیر پستان مادر،پیشنهاد می شود.

نوزادان حدود 36-34 هفته حاملگی (((وزن هنگام تولد بیشتر از  1800 گرم)

-اغلب می توانند همه نیازتغذیه ای خودرا به طور مستقیم از پستان دریافت کنند.

-گه گاه تغذیه تکمیلی  با فنجان شیر لازم است.

-نوزادان بیشتر از 32 هفته می توانند بنا به میل خوداز سینه مادر به طور مستقیم تغذیه کنند .

نوزادان بیشتر از 36 هفته حاملگی :

-می توانند کاملا و به طور مستقیم و برحسب میل و خواست خود از پستان مادر تغذیه شوند.

 تالیف / دکتر سیما اورنگ ،پزشک عمومی ،کارشناس سلامت خانواده