یک دهه بی‌برنامگی برای کاهش مصرف پلاستیک

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز گفت: در 10 سال گذشته هیچ برنامه آموزشی برای کاهش مصرف پلاستیک در خوزستان اجرا نشده است.

پلاستیک که روزی برای راحتی انسان ساخته شده بود امروز به معضلی برای زندگی بشر تبدیل شده است. افزایش روز افزون استفاده از پلاستیک ها بیش از همه سلامتی و محیط زیست را تحت تاثیر قرار می دهد.

21 تیر روز جهانی «بدون پلاستیک» نامگذاری شده است تا به این وسیله جهانیان به استفاده کمتر از مواد پلاستیکی به ویژه کیسه های نایلونی تشویق شوند.

نام ایران در بین 10 کشور نخست پرمصرف پلاستیک ها بویژه ظروف یکبار مصرف است. براساس اعلام مسوولان بیش از دو میلیون تن مواد پلاستیکی در کشور تولید و مصرف می شود که با تبدیل شدن به زباله، باعث آلودگی آب و خاک می شوند. اهواز نیز دست کمی از سایر مناطق کشور ندارد. از 800 تن پسماند روزانه تولید شده در این کلان شهر حدود 60 تن به زباله های پلاستیکی اختصاص دارد. زباله هایی که 500 تا 1000 سال در طبیعت باقی می مانند و تجزیه نمی شوند.

یک عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز معتقد است: در حالی که جهانیان به سوی کاهش مصرف پلاستیک می روند، مصرف این مواد در ایران روبه افزایش است این در حالی است که در 10 سال گذشته هیچ برنامه آموزشی مناسبی برای کاهش مصرف پلاستیک اجرا نشده است.

سیدنادعلی علوی در این باره گفت: آثار و مضرات پلاستیک ها ابعاد زیادی بویژه در زمینه بهداشت و محیط زیست دارند، زیرا طول عمر پلاستیک ها زیاد است و از سوی دیگر این مواد با ورود به زنجیره غذایی و آب و خاک باعث آلودگی آنها می شوند.

به گفته وی، پلاستیک ها حتی اگر تجزیه شوند دارای مواد شیمیایی خطرناک (مونومر) هستند که زنجیره غذایی تمام موجودات را تحت تاثیر قرار می دهد که در نهایت به انسان و سلامت او ختم می شود.

این عضو هیات علمی گروه بهداشت محیط اضافه کرد: بخش عمده این پلاستیک ها از منابع تجدیدناپذیر و فسیلی تولید می شوند که از بین رفتن این منابع را هم به دنبال دارد.

علوی با بیان اینکه فرهنگ غلطی رایج شده که برای کوچکترین چیزها از پلاستیک و بسته بندی پلاستیکی استفاده می شود، ادامه داد: مشکل دیگری که در کشور در مورد ظروف یک بار مصرف، نایلون ها و بطری ها وجود دارد، آلودگی سیما و منظر است، زیرا این مواد معمولا در محل تخلیه یا در جاده ها و معابر رها می شوند که با وزش کوچکترین باد این پلاستیک ها به اطراف پراکنده و منظره زشتی ایجاد می کنند.

*برای کاهش مصرف پلاستیک ها چه باید کرد؟

علوی مدیریت پسماند را نیازمند برنامه و طرح جامع دانست و اظهار کرد: پلاستیک ها از لحاظ مقدار جزو مهمی از پسماندهای کشور را به خود اختصاص می دهند زیرا از نظر مقدار در رتبه دوم پس از پسماندهای فسادپذیر قرار دارند.

عضو شورای علمی همایش بین المللی مدیریت پسماند کشور، اضافه کرد: هم اکنون در جهان مردم نسبت به مضرات مصرف پلاستیک آگاه شده اند اما در کشور ما هنوز آگاهی نسبت به این مساله کم است.

وی نخستین اولویت را در مدیریت پسماند، کاهش مصرف آن عنوان کرد و افزود: فرآیند کاهش زباله شامل چگونگی تولید در واحدهای صنعتی، چگونگی مصرف در تجارت و سازمان های اداری و دولتی و اماکن عمومی است؛ در همین راستا تغییر در فرآیند تولید صنایع و استفاده از مواد سازگار با طبیعت یا مواد تجزیه پذیر و تولید ظروف پلاستیکی گیاهی (سلولزی) باید در دستور کار قرار گیرد.

وی تاکید کرد: نباید تصور شود که مردم به تنهایی باید برای کاهش مصرف پلاستیک اقدام کنند بلکه بحث عمده کاهش و جایگزینی مواد زیان آور است که در مرحله نخست بخش حاکمیتی (اعم از دولت و شهرداری ها) به عنوان سیاست گذار و مجری باید در آن پیشقدم شوند.

به گفته وی، هم اکنون ادارات و سازمان های دولتی سهم زیادی در استفاده از ظروف یک بار مصرف دارند که با یک بخشنامه می توان از آن جلوگیری کرد.

مشاور طرح مدیریت پسماند وزارت کشور و شهرداری ها اقدامات تشویقی و تنبیهی را در کاهش استفاده از پلاستیک موثر دانست و گفت: بر اساس قانون مدیریت پسماند هزینه مدیریت پسماند بر عهده تولید کننده آن است و بر همین اساس مجوز اخذ هزینه و مالیات بیشتر روی نایلکس و ظروف پلاستیکی می توان وضع کرد به طور مثال در کشورهای پیشرفته هزینه دفع یک بطری نوشابه در قیمت تمام شده آن محاسبه می شود که در صورت بازگرداندن بطری، این هزینه به مصرف کننده بازگردانده می شود.

وی اظهار کرد: در کشور ما برای تولید نایلکس و ظروف پلاستیکی مبالغ گزافی به عنوان یارانه پرداخت می شود و هزینه استفاده از پلاستیک در نهایت به طبیعت و بیت المال تحمیل می شود.

علوی با اشاره به راهکارهای کاهش مصرف پلاستیک و نایلکس در بخش عمومی و مردمی افزود: از مهمترین راهکارها تغییر در الگوی خرید است به طور نمونه اکنون کیسه های نایلونی برای خرید استفاده می شوند در حالی که در قدیم مردم از زنبیل، ساک ها و کیف های پارچه ای برای خرید استفاده می کردند بنابراین می توان کیسه های قابل بازیافت و یا پارچه ای را دوباره جایگزین نایلکس کرد.

وی با تاکید بر برنامه ریزی برای استفاده مجدد از کالاها اظهار کرد: برای کاهش پسماند می توان به جای دور ریختن وسایل و لباس ها آنها را به موسسات خیریه داد.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز همچنین بازیافت را یکی دیگر از راهکارهای مدیریت پسماند دانست و گفت: در این بخش کارهای زیادی می توان انجام داد اما پیش شرط آن تفکیک زباله در مبداء است که هم باعث تسهیل در بازیافت و افزایش کیفیت آن می شود.

وی با انتقاد از وضعیت کنونی تفکیک زباله اضافه کرد: هم اکنون جداسازی در حین جمع آوری توسط دوره گردها یا در مقصد (در سایت پسماند اهواز) انجام می شود.

به گفته وی، در صورت جداسازی مناسب، مواد پلاستیکی حداقل 20 بار قابلیت بازیافت دارند.

علوی تاکید کرد: برای اجرای برنامه های کاهش و بازیافت زباله بویژه مواد پلاستیکی در خوزستان یک برنامه همه جانبه نیاز است به صورتی که همه دستگاه های مرتبط با یکدیگر هماهنگ باشند.

وی با بیان اینکه در خوزستان مدیریت و برنامه ریزی مقطعی بوده و نبود استمرار در برنامه ها باعث شکست آنها شده، افزود: یک برنامه جدی و وسیع، شامل برنامه ریزی، پایش، نظارت و سیاست گذاری به صورت کوتاه مدت، میان مدت و طولانی مدت باید تدوین شود.