آداب و رسوم عزاداری در شوش
عزاداری برای امام حسین (ع) در شهرستان شوش ریشه در ایمان و اعتقاد مردم این شهرستان داشته و این عزاداری هرسال بهتر از پیش متبلور می شود و همه خود را ملزم به حفظ آن شعائر می دانند .
در این شهرستان عزاداری حضرت سید و سالار شهیدان (ع) شکل و سنت های زیبا و قابل توجهی دارد و از سالیان پیش در فرهنگ این خطه پر برکت رواج داشته است .
در این گزارش به بررسی شور و شوق و عشق مردم شوش به حضرت اباعبدلله الحسین (ع) می پردازیم و آداب و رسوم عزاداری مردم این شهرستان را که گرداگرد حضرت دانیال نبی (ع) جمع می شوند را ترسیم می کنیم .
مراسم عزاداریی که در شوش مرسوم است سینه زنی ، زنجیر زنی ، شمشیر یراق ، چلاب و تعزیه خوانی است.
مراسم سینه زنی برای اباعبدلله الحسین (ع) در شوش چنین است : ابتدا نوحه خوان که معمولا از افراد خوش صدا می باشد و نحوه اجرای صوت را می داند به خواندن اشعاری که مضامینی در رثای مظلومیت امام حسین (ع) دارد می پردازد .
سپس مردم که در محل یا تکیه یا حسینیه و یا در مسجد بدین منظور جمع می شوند و شروع به سینه زدن می کنند ، اگر بخواهند به محلی حرکت کنن به صورت دو صف طولی قرار می گیرند و حرکت می کنند اما در هنگام حرکت سینه نمی زنند و فقط تک بیتی از شعری را که نوحه خوان می خواند به عنوان سر نوحه جواب می دهند .
چگونگی سینه زدن در شوش
ابتدا یک دست را که معمولا هم کوتاه و هم آرام است و سپس هر دو دست را تا بالای سر برده و به شدت به سینه می زنند ، معمولا خواندن ابیات به چهار مصراع می رسد که به این نوع سینه زدن ، سینه زنی سبک می گویند ، گاهی به جای تک ضرب اول ، از همان ابتدا هر دو دست را بالا برده و محکم به سینه می زنند که به این نوع سینه زنی ، سینه زنی سنگین می گویند ،
مراسم دیگری که در ایام محرم در شوش برگزار می شود زنجیر زنی است و بدین صورت است که ابتدا زنجیر زنان در تکیه یا مسجد خود جمع شده و به صورت دو ردیف در کنار هم قرار می گیرند .
معمولا صفوف را طوری تنظیم می کنند که افراد با سابقه بیشتر و مسن تر در ابتدای صف قرار گرفته و پس از آن به ترتیب قد می ایستند ، انتهای صف نیز به افراد جوانتر و نوجوان و در آخر به کودکان و نونهالان می رسد .
نوحه های زنجیر زنی بدون سرنوحه بوده و زنجیر زنان در طول خواندن نوحه به زنجیر زنی مشغولند و به خاطر اینکه ریتم و هماهنگی داشته باشد از سنج ، دهل و طبل استفاده می کنند .
شمشیر یراق
این مراسم نوعی حرکت نمایشی است که معمولا در شب آخر دهه محرم اجرا می شود اما حال چند سالی است که دیگر اجرا نمی شود .
شمشیر یراق بدین صورت بود که افرادی با در دست داشتن شمشیر و سپر در محله ای جمع می شدند و با همراهی سنج و دهل و کرنا یا سرنا ( نوعی ساز بادی ) به اجرای نمایش و حرکات رزمی می پرداختند و نمایی بود از یاد وخاطره شهدای کربلا .
یاران امام حسین (ع) در شب عاشورا در بعد از شب زنده داری به خاطر اینکه توان رزمی خود را به نمایش بگذارند و شوق شهادت فردا و همچنین به خاطر اینکه خوابشان نبرد و زود باشد که صبح بدمد این کار را انجام می دادند .
چلاب
نوعی سینه زنی است که سینه زنان به صورت حلقه ای دور هم می ایستند و در جهت خلاف حرکت عقربه های ساعت حرکت می کنند .
نحوه سینه زدن بدین صورت است که سینه زنان با هم به طرف جلو خم می شوند و دست راست را که به حالت آوندی حرکت می کند از پایین به طرف بالا کشیده شده و همزمان با راست ایستادن به سینه زده می شود و در همان حال پای راست به به سمت بغل راست حرکت می کند و صف به همین صورت دور می زند .
تعزیه در شوش
تعزیه مراسمی است که حرکت و قیام عاشورای حسینی را به نمایش می گذارد و از عناصر نمایشی است .
قدمت تعزیه یا شبیه خوانی در شوش به 90 سال پیش یعنی سال 1301 بر می گردد ، ابتدا شبیه خوانان افرادی دوره گرد بودند و معمولا شب ها به اجرای نمایش می پرداختند .
در آن زمان برق نبود و جمعیت شهر در چند کاروانسرا خلاصه می شد ، با فرا رسیدن ایام محرم از شبیه خوانان و با همکاری همه جانبه خود امکاناتی را برای برپایی مراسم شبیه خوانی و پذیرایی از شبیه خوانان فراهم می کردند برنامه شبیه خوانی در حرم دانیال نبی (ع) برگزار می شد .
پس از چند سالی تعدادی از شهروندان بر آن شدند تا مراسم عزاداری را خود اجرا کنند ، در ابتدا شبیه را به صورت صانت اجرا می کردند بدین نحو که تعدادی از جوانان سوار بر مرکب از محل آرامگاه دعبل خزاعی به سمت حرم دانیال نبی حرکت می کردند و در حرم به اجرای نمایش شمشیر بازی می پرداختند .
پس از چند سال اولین شبیه خوانی در سال 1334 در محل آرامگاه دعبل خزاعی به صورت گویا و نمایش افراد اجرا شد .
شبیه خوانی (تعزیه) شاخص ترین مراسم عزاداری مردم شوش می باشد و از همان سال در صبح روز عاشورا پس از طلوع آفتاب شروع می شد و تا ظهر ادامه می یابد .
علیرضا ابولمشهدی / شوش نیوز
