چنار كيقباد؛ ميدان الختر و اجتماعات قلعه سرد بالا

منطقه قلعه سرد مجموعه ای از چند آبادی است که روستاهاي قلعه سرد بالا، چلیساد، کِلی مُلک، سرمسجد، ده کیان و دراز دره را شامل مي شود.

از اهواز كه به سمت ايذه بيايي و 40 كيلومتر كه از ديار ايلاميان و اليمايي ها كه بگذري به شهر دهدز مي رسي. از جنوب كه به سمت شمال شرقي خوزستان بروي، دهدز آخرين شهر از خوزستان محسوب مي شود. از مسير چهار محال و بختياري هم كه به خوزستان بيايي نخستين شهر همان دهدز است.

دهدز از جمله شهرهايي است كه جاذبه هاي طبيعي و آثار تاريخي با ارزشي را در خود جاي داده است كه البته با آبگيري سد كارون سه در سال 1383 بخشي از مناطق تاريخي و گردشگري آن به زير آب رفت. اكنون روستاهاي شيوند، سادات حسيني، لهبيد، حاجي كمال و... گردشگران و طبيعت گردان فراواني را در خود جاي مي دهد.

در روستاي قلعه سرد بالا مردمان آن از ایل هفت لنگ دیناران، طايفه ی اورک، تيره ی قلعه سردي هستند.

از ويژگي هاي قابل توجه منطقه نزديكي انجام ييلاق و قشلاق مردمان ساكن در اين منطقه در روستاهاي قلعه سرد بالا و قلعه سرد پائين است. ييلاق و قشلاق آنها در مدت زمان كوتاهي صورت مي گيرد و اختلاف سطح شان نسبت به يكديگر 600 متر است كه به همين دليل قلعه سرد بالا منطقه ييلاقي و  قلعه سرد پائين منطقه قشلاقي ساكنان محسوب مي شود.

در قلعه سرد بالا علاوه بر داشتن باغات انار، زردآلو، آلو، به، انجير، گردو و... چشمه هاي پشت چنار، زير چنار و... قله هاي خرسعلي، ماد و... ، قبرستان قديمي از دوران گذشته تا كنون با برخورداري از شير سنگي و قبرهايي برخوردار از نقوش، بقعه هايي با نام چلتنان، مسلم و بازنگلي، غارهايي به نام آب تك، آب سوراخ، ميان دژان و...  و چناري چند هزار ساله به نام كيقباد كه در وسط روستا قرار گرفته است، همه گي حكايت از قدمت منطقه و بكر بودن آن دارد.

در قلعه برد بالا كه گورستاني بزرگ وجود دارد كه به گفته اهالي محل علاوه بر دفن مسلمانان در كناره آن به دليل اينكه جهت قبورها با يكديگر فرق دارد غير مسلمان نيز دفن شده است. بر روي قبور مردگان مسلمان قبرستان اشكال مختلفي از شمشير، تبر، كمربند و... حك شده است.

در اين روستا اكثر زنان و مردان علاوه بر دانش كافي و علاقه به فرهنگ و هنر يا شاعر هستند و يا به شعر علاقه دارند كه تاكنون شاعران جوان و پيشكسوت آن آثار متعددي را نشر كرده اند كه ملا قلعه سردی، سلطان مراد كياني قلعه سردي، نيكزاد كياني قلعه سردي، ملا شير علي كياني قلعه سردي، كوروش كياني قعه سردي، وحید کیانی قلعه سردی ،رامين كياني قلعه سردي، فرشید کیانی قلعه سردی و... از آن جمله اند. نام خانوادگي همه آنان كياني قلعه سردي است كه با توجه به نام كيقباد كه از پادشاهان كيانيان محسوب مي شود ديرينه گي آنان نيز مشخص مي گردد.

در روستاي قلعه سرد بالا چناري با قدمت چندهزار ساله وجود دارد كه به گفته مردمان روستا چنار كيقباد؛ ميدان بازي الختر قلعه سرد بالا محسوب مي شود.

درخت چنار ظاهرا به خاطر عظمت خود و عمر زيادش در ميان ايرانيان از جمله درختان مورد توجه بوده است. پراكندگي، سايه گستري شاخه‌هاي چنار به هر سو ، بزرگي، سترگي و پرعمري درخت چنار تنها باعث تقدس آن شده است بلكه تازگي و نو به نو شدن هرساله اين كهن باعث اهميت گرديده است.

در ملاقاتي با منصور كياني قلعه سردي فرنشين (رئيس) سابق شوراي شهر دهدز كه خود در اين روستا زندگي مي كند وي گفت: روستاي قلعه سرد از تاريخ ناشناخته اي برخوردار است ولي با توجه به شواهد و قرائن نياز به رمزگشايي دارد. درخت چنار آن از اهميت فراواني براي مردم برخوردار است كه در كناره هاي آن چشمه هايي وجود داشته و يا دارد.

وي در ادامه افزود: بر روي درخت چنار كه آن را به كيقباد نسبت مي دهند كتيبه اي وجود داشت كه به دليل فعل و انفعالات صورت گرفته در خود درخت و در پنج سال پيش بخش هايي از تنه آن و كتيبه اي كه بر روي آن بود در آتش سوخت. 

با مشاهده سطحي قطر درخت كه ريشه آن بر روي زمين به اندازه 5 انسان در كنار هم قرار گرفته با دستان باز به نظر مي سد كه بيش از 8 متر قطر دارد.

برروي كتيبه اي كه بر روي درخت نصب شده بود و اكنون اثري از آن وجود ندارد شعر زير در حافظه مردم نقش برجسته است:

چنارو سايه بان كيقبادم

ز سلم و تور و ايرج هست يادم

به گفته مهندس هژير كياني قلعه سردي رئيس انجمن دوستداران محيط زيست ايذه، درخت چنار كيقباد هميشه در حافظه مردم روستا بوده و هست. سايه اين درخت هميشه سبز در زماني كه روستا جمعيت فراوان تري داشت و اكنون آثار خانه هاي سنگي آنها را ميتوان مشاهده كرد باعث مي شد تا مردم صبح و عصر مركزيتي داشته باشند.

وي افزود: در زير درخت چنار همواره بازي هاي رايج در منطقه از جمله الختر به صورت گروهي بين بزرگترها و كوچك ترها اجرا مي شد.

اين نوع بازي به نام الختر يا الخترك ، الختور و رمازا و يا خروس جنگي معروف است و در اغلب نقاط ايران در بين روستائيان وعشاير رايج است. بازي الختر به لحاظ زماني نامحدود و معمولا در زمين هاي خاكي انجام مي شود.

ايتدا داور اصلي وسط زمين قرار مي گيرد و با اعلام ايشان يك نفر از هر تيم از دو خط طولي در حاليكه يك پاي آنها با دست به صورت جمع مثل بازي لي لي كه يك دست پا را گرفته و در پشت قرار مي دهند وارد زمين مي شوند و سعي مي كنند كه بوسيله ضربه زدن با سينه يا دست حريف را از حالت تعادل خارج و بر زمين بزند و پس از آن بايد خود را تا انتهاي خط طولي زمين برساند تا بتواند امتياز كسب نمايند.