زنگ خطر برای مخزن سد دز با افزایش بی‌سابقه سطح رسوبات
رئیس اتاق اصناف کشاورزی دزفول گفت: اطلاعیه سازمان آب و برق خوزستان درباره سطح رسوبات مخزن سد دز، سندی آشکار بر غفلتی ساختاری و مزمن در مدیریت منابع آب و خاک کشور به شمار می‌رود و زنگ خطری جدی را به صدا درآورده است.
در پی وقوع یکی از شدیدترین سیلاب‌های پاییزی تاریخ حوضه آبریز سد دز اندیمشک در بارش‌های اخیر، حجم کم‌سابقه‌ای از رسوبات به همراه جریان‌های سیلابی وارد مخزن سد شد. بنا بر اعلام سازمان آب و برق خوزستان، این رسوبات در رخداد اخیر علاوه بر افزایش شدید کدورت آب مخزن، موجب بروز محدودیت‌هایی در عملکرد واحدهای نیروگاهی سد و کاهش ظرفیت تخلیه آب به پایین‌دست شده است.بهمن دریکوندی رئیس اتاق اصناف کشاورزی دزفول در گفت‌وگو با خبرنگار فارس در اهواز در خصوص اطلاعیه اخیر سازمان آب و برق، اظهار کرد: این اطلاعیه بیش از آنکه گزارشی ساده از تبعات یک رخداد جوی باشد، سندی آشکار بر غفلتی ساختاری و مزمن در مدیریت منابع آب و خاک کشور به شمار می‌رود. وضعیت مخزن سد زنگ خطری جدی را به صدا درآورده است.وی عنوان کرد: در گزارش‌های رسمی همواره تلاش می‌شود ورود حجم عظیم گل‌ولای به پشت سدها به «وقوع سیلاب‌های سهمگین» و قهر طبیعت منتسب شود؛ رویکردی تقلیل‌گرایانه که سیلاب را مقصر اصلی جلوه می‌دهد تا پرسش اساسی پیرامون نحوه مدیریت سرزمین بی‌پاسخ بماند.دریکوندی افزود: پرسش محوری و بنیادین از متولیان امر—از وزارت نیرو تا سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری—این است که طرح‌های جامع آبخیزداری و تثبیت خاک در حوضه آبریز بالادست چه زمانی قرار است از قالب بخشنامه‌ها و اعتبارات قطره‌چکانی خارج شده و در پهنه طبیعت محقق شوند؟وی با بیان اینکه سدسازی فرآیندی جدا از مدیریت بالادست نیست، گفت: حوضه آبریز دز به‌دلیل فرسایش شدید خاک ناشی از تخریب مراتع، چرای مفرط، جاده‌کشی‌های غیرکارشناسی و مهارنشدن آبخیزهای فرعی، با هر بارش متوسط یا شدید به کارخانه‌ای برای تولید رسوب تبدیل شده است.
خاک حاصلخیزی که باید تضمین‌کننده بقای مراتع و جنگل‌های زاگرس باشد، شسته شده و در مخزنی ته‌نشین می‌شود که قرار بود منبعی پایدار برای تولید انرژی و تأمین آب باشد.رئیس اتاق اصناف کشاورزی دزفول با هشدار نسبت به وضعیت سد دز، اظهار کرد: ظرفیت کل اولیه مخزن سد دز حدود ۳٫۳ میلیارد مترمکعب بوده و برآوردهای منتشرشده از انباشت حدود ۷۰۰ میلیون مترمکعب رسوب حکایت دارند؛ رقمی که ضرورت پایش مستمر و انتشار داده‌های دقیق و به‌روز درباره ظرفیت مفید مخزن را دوچندان می‌کند. برخی برآوردها از پرشدن نزدیک به یک‌سوم ظرفیت اولیه مخزن با رسوب سخن می‌گویند؛ اگر این برآورد تأیید شود، به این معناست که بخش قابل‌توجهی از ظرفیت ذخیره‌سازی سد از دست رفته است. وی افزود: تداوم رسوب‌گذاری، بدون اقدام مؤثر، می‌تواند ظرفیت مفید سد را در سال‌های آینده باز هم کاهش دهد و کارکرد آن را در تأمین آب، کنترل جریان و تولید برقابی مختل کند.دریکوندی در خصوص راهکارهای عملی برداشت رسوبات، بیان کرد: در گذشته، شرکت‌های خارجی با برداشت رسوبات از مخزن و انتقال و فروش آن‌ها، این عملیات را بدون دریافت هزینه مستقیم برای رسوب‌برداری انجام می‌دادند؛ اما اکنون، بنا بر اطلاعات موجود، تمایل آن شرکت‌ها برای ادامه چنین فعالیتی کاهش یافته یا از میان رفته است. در چنین شرایطی نباید مدیریت رسوب را به انتظار برای بازگشت پیمانکاران خارجی موکول کرد.
رئیس اتاق اصناف کشاورزی دزفول با تاکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و متخصصان داخلی، عنوان کرد: این ظرفیت برای شناسایی روش‌های فنی، اقتصادی و سازگار با محیط‌زیست در برداشت، انتقال، آبگیری و بهره‌برداری از رسوبات به‌کار گرفته شود و البته هرگونه برداشت یا جابه‌جایی رسوب باید بر پایه مطالعات دقیق و ارزیابی پیامدهای زیست‌محیطی و پایین‌دستی انجام شود.وی افزود: مدیریت سد امروز از «کنترل هم‌زمان کمیت و کیفیت» و تمهیدات اضطراری سخن می‌گوید؛ حال آنکه اقدامات در محل خروجی سد، به‌تنهایی درمان بیماری ساختاری رسوب‌گذاری نیست. تصفیه آب گل‌آلود و تخلیه اضطراری رسوبات در پایین‌دست می‌تواند خسارات سنگین و گاه جبران‌ناپذیری به تأسیسات آبرسانی شهری و روستایی و شبکه کشاورزی وارد کند و راندمان نیروگاه برقابی را نیز کاهش دهد.دریکوندی نخستین اقدام لازم را تثبیت خاک در حوضه آبریز بالادست عنوان کرد و گفت: بررسی و اجرای طرح‌های فنی و زیست‌محیطی باید هم‌زمان با پایش رسوب، انتشار شفاف آمار ظرفیت مفید مخزن و تأمین منابع مالی پایدار برای آبخیزداری دنبال شوند.وی با مخاطب قرار دادن مسوولان مربوطه، افزود: مسئولان امر باید پاسخ دهند که چه سهمی از درآمدهای حاصل از تولید برق و فروش آب سدهای بزرگی چون دز، صرف احیا و اجرای عملیات آبخیزداری در سرشاخه‌ها شده است؟ آیا باید اجازه داد رسوبات بیشتری از ظرفیت یک سرمایه ملی بکاهد تا ضرورت حفاظت از خاک جدی گرفته شود؟ و آیا کیفیت آب شرب مردم خرمشهر، آبادان و دیگر شهرها باید به شرایط بحرانی برسد تا اهمیت مدیریت یکپارچه حوضه آبریز پذیرفته شود؟
مرجع / فـارس
ایمیل مستقیم: info@khouznews.ir
پیامک: 5000205020
آخرین اخبار
