سیری در تاریخ/ آغاز آشفتگی در حکومت زندیه پس از درگذشت کریمخان
محمد امین حیات مقدم:
درگذشت کریمخان زند، که در ده سال پایانی سلطنت خود دوره‌ای نسبتاً آرام و همراه با امنیت را سپری کرده بود، شرایط حکومت زندیه را دگرگون کرد. پس از مرگ او، هرج‌ومرج گسترده‌ای در دستگاه حکومتی به وجود آمد و بسیاری از امیران و حاکمانی که در زمان کریمخان تحت نظارت او قرار داشتند، سر به نافرمانی برداشتند. شماری از خان‌زادگان زند، وابستگان به وکیل و سرداران و فرماندهان سپاه نیز وارد کشمکش شدند و اوضاع سیاسی حکومت بیش از پیش آشفته شد.
در این میان، محمدخان قاجار نیز از شیراز گریخت و به برادران خود در گرگان پیوست. با خروج او از شیراز، زمینه برای دنبال کردن اهدافی که سال‌ها در سر داشت فراهم شد. محمدخان که در دوران حضور در دربار کریمخان با شیوه‌های اداره کشور و سازمان‌دهی سپاه آشنا شده و شناختی نزدیک از رجال حکومتی و نقاط قوت و ضعف دولت زندیه به دست آورده بود، توانست زمام امور گرگان را در اختیار بگیرد.
او در همان زمان، تحولات فارس و اختلافات میان سرداران و وابستگان خاندان زند را دنبال می‌کرد. درگیری‌هایی که پس از مرگ کریمخان میان مدعیان قدرت شکل گرفته بود، فرصتی در اختیار محمدخان قرار می‌داد تا در زمان مناسب اهداف خود را دنبال کند.
منبع:کتاب ایران در دوره سلطنت قاجار
تالیف:علی اصغر شمیم
