سامانیان؛ خاندانی ایرانی و شکل‌گیری دولت سامانی
محمد امین حیات مقدم:
سامانیان از خاندان‌های ایرانی بودند که در دوره‌ای از تاریخ ایران، نقش مهمی در تحولات سیاسی منطقه ایفا کردند.
این خاندان نسب خود را به بهرام چوبین، از فرماندهان نامدار دوره ساسانی، می‌رساند.
جد این خاندان سامان‌خداه نام داشت که در ناحیه بلخ و در دهستان سامان فرمانروایی می‌کرد.
سامان‌خداه در آغاز پیرو آیین زرتشتی بود، اما در اواخر دوره بنی‌امیه و در زمان خلافت هشام، اسلام آورد.
پس از او، فرزندش اسد و سپس نسل بعدی این خاندان در تحولات سیاسی منطقه نقش داشتند. اسد چهار پسر داشت که خاندان سامانی از نسل او گسترش یافت.
در میان فرمانروایان این خاندان، امیر اسماعیل بن احمد جایگاه ویژه‌ای دارد و در واقع بنیان‌گذار دولت سامانی شناخته می‌شود.
او با گسترش قلمرو خود، بر ماوراءالنهر دست یافت و سپس خراسان، سیستان و ری را نیز به قلمرو حکومتش افزود.
بخارا در دوران امیر اسماعیل به پایتخت حکومت سامانی تبدیل شد و این شهر مرکز اداره قلمرو او بود. پیکر امیر اسماعیل نیز در بخارا به خاک سپرده شد.
