سیری در تاریخ / محاصره و فتح بصره در دوران کریم خان زند
محمد امین حیات مقدم:
در سال‌های پایانی حکومت کریم خان زند، سلیمان پاشا، والی کردستان عثمانی، از دولت عثمانی دلگیر شد و به ایران پناه آورد. کریم خان نیز با او با ملاطفت رفتار کرد.
پس از او، برادرش محمد پاشا به حکومت کردستان رسید. محمد پاشا هدایایی به دربار ایران فرستاد و خود را فرمانبردار و تحت حمایت پادشاه ایران دانست.
دولت عثمانی از رفتار این دو برادر رضایت نداشت و محمد پاشا را از حکومت کردستان برکنار کرد. پس از این اتفاق، محمد پاشا نیز به ایران پناه آورد و به کریم خان پیوست.
کریم خان همچنین بر این باور بود که والی بغداد با زائران ایرانی که برای زیارت به کربلا و نجف می‌رفتند، بدرفتاری می‌کند. این موضوع بهانه‌ای برای لشکرکشی او به بصره شد و کریم خان، برادرش صادق خان زند را مأمور محاصره شهر کرد.
در کنار این مسائل، اهمیت تجاری بصره نیز مورد توجه کریم خان بود. تجارت هند که در بنادر خلیج فارس جریان داشت، به‌تدریج به سوی بصره کشیده می‌شد و این مسئله بر اهمیت شهر افزوده بود.
صادق خان حدود چهارده ماه بصره را در محاصره نگه داشت. سرانجام، در حدود سال ۱۱۸۹ هجری قمری، زندیان بصره را فتح کردند.
بصره تا سال ۱۱۹۳ هجری قمری در اختیار ایرانیان باقی ماند. در این سال، خبر مرگ کریم خان به صادق خان رسید و او بصره را ترک کرد و راهی شیراز شد. پس از خروج صادق خان و خالی ماندن شهر، عثمانیان توانستند به‌آسانی دوباره بصره را تصرف کنند.
منبع: کتاب تاریخ ایران زمین، تألیف دکتر محمدجواد مشکور.
