چرا اقتصاد گردشگری شوشتر لنگ می‌زند؟
شوشتر با ۱۴ اثر ثبت جهانی، صدها اثر تاریخی، رودخانه‌های کارون و گرگر، سازه‌های آبی کم‌نظیر، خانه‌های تاریخی، بازار، صنایع دستی، طبیعت و ظرفیت‌های کشاورزی، یکی از غنی‌ترین مقاصد گردشگری خوزستان است؛ اما به گفته کارشناسان و فعالان گردشگری، بخش مهمی از این ظرفیت‌ها هنوز به اقتصاد گردشگری تبدیل نشده و برخی بناهای تاریخی نیز در انتظار مرمت و احیا هستند.
شوشتر، ۱۳ عنصر در قالب «نظام آبی تاریخی شوشتر» دارد که در سال ۲۰۰۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و کاروانسرای افضل نیز در سال ۲۰۲۳ به این فهرست اضافه شد. با این حال، فعالان گردشگری معتقدند این ظرفیت‌ها هنوز نتوانسته‌اند به اندازه کافی برای مردم شوشتر اشتغال و درآمد ایجاد کنند.
میراث جهانی داریم اما اقتصاد گردشگری نداریم
یکی از فعالان حوزه گردشگری شوشتر در گفت‌وگو با خبرنگار فارس اظهار کرد: شوشتر از نظر جاذبه گردشگری کمبودی ندارد، اما مشکل اصلی این است که جاذبه‌های موجود به یک محصول کامل گردشگری تبدیل نشده‌اند.آقای زرگر افزود: گردشگر ممکن است برای دیدن سازه‌های آبی وارد شوشتر شود، اما اگر برنامه‌ای برای اقامت، تفریح، خرید، بازدید از خانه‌های تاریخی، بازار و طبیعت وجود نداشته باشد، پس از چند ساعت شهر را ترک می‌کند.وی ادامه داد: باید شرایطی فراهم شود که گردشگر یک یا دو شب در شهر بماند، در اقامتگاه‌های سنتی اقامت کند، غذای محلی بخورد، صنایع دستی بخرد و از جاذبه‌های شهر و روستاهای اطراف بازدید کند. رودخانه‌های کارون و گرگر نیز می‌توانند محور گردشگری آبی باشند.
شوشتر فقط سازه‌های آبی نیست
یکی از دوستداران حوزه میراث فرهنگی نیز اظهار کرد: یکی از اشتباهات این است که گردشگری شوشتر فقط به سازه‌های آبی محدود شود.خانم نمدمال گفت: خانه‌های تاریخی، بافت قدیمی، قلعه سلاسل، مسجد جامع، کاروانسرای افضل، بازار، رودخانه‌ها، آسیاب‌ها و آبشارها می‌توانند در قالب یک مسیر گردشگری به یکدیگر متصل شوند.
وی افزود: گردشگر باید یک بسته کامل دریافت کند؛ صبح از سازه‌های آبی بازدید کند، غذای محلی بخورد، عصر در بازار تاریخی حضور داشته باشد و شب در یک خانه تاریخی یا اقامتگاه بوم‌گردی اقامت کند.
میراث فرهنگی فقط «ممنوعیت» نباشد
بخش دیگری از انتقادات فعالان گردشگری به نحوه مدیریت بناهای تاریخی و محدودیت‌های مرمت و تغییر کاربری بازمی‌گردد.یکی از فعالان حوزه گردشگری شوشتر گفت: حفاظت از آثار تاریخی ضروری است، اما حفاظت فقط به معنای جلوگیری از تخریب نیست.آقای محمدی افزود: وقتی به مالک یک خانه تاریخی اجازه تخریب یا تغییرات خاص داده نمی‌شود، باید در مقابل برای مرمت و استفاده از بنا نیز راهکار مشخصی ارائه شود.آقای دیبایی از فعالان اجتماعی نیز گفت: اگر نوعی بازسازی ممنوع است، باید نوع مرمت مجاز مشخص شود؛ اگر کاربری ممنوع است، کاربری جایگزین پیشنهاد شود و در صورت ناتوانی مالک، مسیر ورود سرمایه‌گذار خصوصی مشخص باشد.
شوشتر فراتر از چند اثر تاریخی است
مدیر پایگاه میراث جهانی سازه‌های آبی شوشتر گفت: ظرفیت گردشگری این شهر تنها به چند بنای تاریخی محدود نمی‌شود، بلکه پیوند نظام آبی، بافت تاریخی، منظر رودخانه‌ای، فرهنگ و زندگی مردم، شوشتر را به مقصدی متفاوت تبدیل کرده است.عاطفه رشنویی اظهار کرد: شوشتر را نمی‌توان صرفاً مجموعه‌ای از چند اثر تاریخی دانست؛ ظرفیت گردشگری شهر در پیوند میان منظومه آبی، بافت تاریخی، منظر رودخانه‌ای، زیست و فرهنگ مردم و تداوم حیات تاریخی آن شکل گرفته است.وی افزود: ثبت سامانه آبی تاریخی شوشتر در فهرست میراث جهانی یونسکو، این شهر را فراتر از یک مقصد معمول گردشگری قرار داده و برنامه‌ریزی برای گردشگری شوشتر نیز باید متناسب با این ارزش جهانی باشد.
رشنویی ادامه داد: گردشگری زمانی می‌تواند به حفاظت و توسعه پایدار کمک کند که از معرفی صرف بناها عبور کرده و تجربه‌ای یکپارچه از تاریخ، آب، معماری، منظر و زندگی معاصر شهر برای گردشگر ایجاد کند.وی کیفیت تجربه گردشگر، افزایش ماندگاری، توزیع مناسب جریان بازدید و مشارکت جامعه محلی را از عوامل مهم توسعه گردشگری دانست و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بازدید، روایت‌گری علمی، آموزش جامعه محلی و احیای فضاهای تاریخی با کارکردهای سازگار را ضروری عنوان کرد.
بناهای تاریخی می‌توانند اشتغال ایجاد کنند
فعالان گردشگری شوشتر ورود بخش خصوصی به مرمت و بهره‌برداری از بناهای تاریخی را یکی از راه‌های احیای این ظرفیت می‌دانند.یکی از این فعالان گفت: با توجه به محدودیت منابع دولتی، نمی‌توان انتظار داشت همه بناهای تاریخی تنها با اعتبارات دولتی مرمت شوند.
خانم نجفی ادامه داد: بخشی از این بناها می‌توانند با حفظ اصالت تاریخی به اقامتگاه، هتل سنتی، رستوران، موزه، گالری، مرکز فرهنگی یا بازارچه صنایع دستی تبدیل شوند. سرمایه‌گذار می‌تواند هزینه مرمت را تأمین و برای مدت مشخص از بنا بهره‌برداری کند و میراث فرهنگی نیز بر نحوه مرمت و استفاده نظارت داشته باشد.
سرمایه‌گذار باید بداند وارد چه پروژه‌ای می‌شود
فعالان گردشگری یکی از مشکلات را نبود مسیر شفاف برای سرمایه‌گذاری در بناهای تاریخی می‌دانند.آقای همت‌زاده اظهار کرد: سرمایه‌گذار باید بداند چه میزان سرمایه نیاز است، چه کاربری‌هایی مجاز است، چه میزان تغییر امکان‌پذیر است، مجوزها چقدر زمان می‌برند و قرارداد بهره‌برداری چگونه خواهد بود.وی افزود: اداره‌کل میراث فرهنگی خوزستان می‌تواند برای بناهای واجد شرایط بسته‌های سرمایه‌گذاری تهیه و وضعیت مالکیت، کاربری، هزینه تقریبی مرمت، تسهیلات و شرایط بهره‌برداری را شفاف اعلام کند.
بازار، صنایع دستی و کشاورزی؛ ظرفیت‌های مغفول
فعالان گردشگری معتقدند بازار و صنایع دستی نیز باید سهم بیشتری در برنامه گردشگری شوشتر داشته باشند.آقای مهدی‌پور از فعالان حوزه صنایع دستی گفت: گردشگری زمانی برای مردم محلی درآمد ایجاد می‌کند که گردشگر امکان خرید داشته باشد. اگر گردشگر بدون خرید صنایع دستی، سوغات و محصولات محلی شهر را ترک کند، بخشی از ظرفیت اقتصادی گردشگری از دست می‌رود.یک کارشناس گردشگری نیز با اشاره به ظرفیت کشاورزی شهرستان گفت: شوشتر فقط تاریخ و رودخانه نیست و تولید برنج، گندم، نیشکر و دیگر محصولات منطقه می‌تواند زمینه توسعه گردشگری کشاورزی و روستایی را فراهم کند.
فعالان همچنین معتقدند رودخانه‌های کارون و گرگر با ایجاد مسیرهای پیاده‌روی، ساماندهی فضاهای پیرامونی و معرفی تاریخ نظام آبی، می‌توانند به محور فعالیت‌های گردشگری تبدیل شوند.
شوشتر به یک برنامه یکپارچه نیاز دارد
یک کارشناس گردشگری اظهار کرد: مهم‌ترین نیاز امروز شوشتر، برنامه‌ای یکپارچه است که میراث تاریخی، رودخانه، بازار، صنایع دستی، کشاورزی، طبیعت و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را در کنار یکدیگر ببیند.وی افزود: میراث فرهنگی باید ظرفیت بناها را مشخص کند، شهرداری برای دسترسی و مبلمان شهری اقدام کند، دستگاه‌های اقتصادی تسهیلات بدهند و بخش خصوصی نیز وارد میدان شود.فعالان گردشگری شوشتر همچنین خواستار اعلام فهرست بناهای تاریخی قابل احیا و سرمایه‌گذاری هستند.آقای فتحی از دوستداران میراث فرهنگی شوشتر گفت: باید مشخص شود چه بناهایی امکان واگذاری، مشارکت یا تغییر کاربری دارند و سرمایه‌گذار برای ورود به آنها چه مراحلی را باید طی کند. سرمایه‌گذار نباید از صفر دنبال بنا، استعلام، مجوز و کاربری باشد؛ دستگاه متولی باید بسته سرمایه‌گذاری آماده ارائه کند.
شوشتر نباید مقصد چند ساعت بازدید باشد
شوشتر برای تبدیل شدن به یک مقصد مهم گردشگری کمبود جاذبه ندارد؛ مسئله اصلی، تبدیل این ظرفیت‌ها به یک زنجیره منسجم گردشگری است.این شهر می‌تواند مقصدی باشد که گردشگر چند روز در آن بماند، در خانه تاریخی اقامت کند، از سازه‌های آبی و رودخانه بازدید داشته باشد، در بازار خرید کند، غذای محلی بخورد، صنایع دستی بخرد و از طبیعت و روستاهای اطراف دیدن کند.
اگر این زنجیره شکل بگیرد، گردشگری می‌تواند از یک فعالیت تفریحی به صنعتی اشتغال‌زا تبدیل شود و منفعت آن به هتل‌دار، رستوران‌دار، صنعتگر، کشاورز، صاحب خانه تاریخی و فروشنده بازار برسد.هفته گردشگری می‌تواند فرصتی برای طرح یک مطالبه روشن باشد؛ میراث فرهنگی اگر محدودیتی ایجاد می‌کند، راهکار هم ارائه دهد؛ اگر بناها را ارزشمند می‌داند، برای احیای آنها برنامه داشته باشد و اگر از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی سخن می‌گوید، مسیر ورود سرمایه‌گذار را شفاف کند.
مرجع / فـارس
ایمیل مستقیم: info@khouznews.ir
پیامک: 5000205020
آخرین اخبار
