سیری در تاریخ/ لشکرکشی‌های مسلمانان در عراق و مصر در دوره عمر
محمدامین حیات مقدم:
در دوره خلافت عمر بن خطاب، لشکرکشی‌های مسلمانان به سرزمین‌های تحت فرمان ساسانیان و بیزانس ادامه پیدا کرد.
یکی از این رویدادها، نبرد جلولا در حوالی خانقین بود که در منابع تاریخی معمولاً در حدود سال ۱۶ هجری قمری قرار داده می‌شود.
در این نبرد، نیروهای مسلمان با سپاه ساسانی روبه‌رو شدند و در نهایت سپاه ایران شکست خورد.
درباره فرماندهان و جزئیات نبرد در منابع گزارش‌های متفاوتی وجود دارد؛ در برخی روایت‌ها، خره‌زاد، برادر رستم فرخزاد، از فرماندهان سپاه ساسانی معرفی شده است.
نبرد جلولا پس از سقوط مدائن و در ادامه درگیری‌های میان نیروهای مسلمان و ساسانیان رخ داد.
منابع تاریخی این نبرد را از رویدادهای مهم مرحله پیشروی مسلمانان در عراق دانسته‌اند، هرچند درباره جزئیات آن، از جمله تاریخ دقیق، شمار نیروها و برخی فرماندهان، اختلاف‌هایی در گزارش‌ها دیده می‌شود.
چند سال بعد، توجه نیروهای مسلمان به مصر نیز معطوف شد. در حدود سال ۱۹ هجری قمری، عمرو بن عاص به فرمان عمر بن خطاب راهی مصر شد. در آن زمان، مصر بخشی از قلمرو امپراتوری بیزانس بود و نیروهای مسلمان در مسیر پیشروی خود با نیروهای بیزانسی روبه‌رو شدند.
در جریان این لشکرکشی، نبردهایی در اطراف مصر رخ داد و نیروهای عمرو بن عاص به سمت مراکز مهم منطقه پیش رفتند. پس از آن، شهر بابلیون در مصر در محاصره قرار گرفت. عمر بن خطاب نیز برای تقویت نیروهای عمرو بن عاص، زبیر بن عوام را همراه گروهی از نیروها به مصر فرستاد.
در ادامه این رویدادها، مذاکراتی میان مسلمانان و مقوقس، حاکم مصر، انجام شد. سرانجام توافقی شکل گرفت که بر اساس آن، نیروهای مسلمان بدون نبرد مستقیم وارد اسکندریه شدند. در همین دوره، عین شمس نیز در جریان پیشروی نیروهای مسلمان و بر اساس توافقی تحت اختیار آنان قرار گرفت.
