خنجر نفتی سهراب بر گلوی هورالعظیم
صدور مشروط مجوز توسعه میدان نفتی سهراب در هورالعظیم، بار دیگر تقابل تلخ میان درآمدهای ۶۰ میلیارد دلاری نفت در غرب کارون و محرومیت حاد و دغدغه‌های زیست‌محیطی مردم خوزستان را به صدر مطالبات عمومی کشاند.
قصه‌ی نفت و هورالعظیم، قصه‌ی دیروز و امروز نیست؛ زخم کهنه‌ای است که از اوایل دهه ۸۰ باز شد و هنوز دهانش بسته نشده است. همان سال‌هایی که جاده‌سازی‌ها و سدسازی‌ها نفس تالاب را برید و در سال ۸۹ ورودی آب کرخه در شط‌علی بسته شد تا چاه‌های نفت خشک نمانند، اما در عوض نزدیک به ۶۰ هزار هکتار از تالاب خشکید و به کانون گرد و غباری تبدیل شد که سال‌ها خاکش در گلوی خوزستانی‌ها نشست. حالا با صدور مجوز برای پنجمین میدان نفتی در دل این تالاب یعنی «میدان نفتی مشترک سهراب»، دوباره صدای زنگ خطر بلند شده است: آیا تاریخ قرار است به بهانه توسعه، حیات یک تمدن آبی را ببلعد؟
از طرح اولیه تا صدور مجوز؛ در میدان سهراب چه گذشت؟
پرونده توسعه میدان سهراب (مشترک با میدان هویزه عراق با حدود ۷۰ میلیارد بشکه نفت درجا) با شرکت انرژی دانا برای یک دوره ۲۰ ساله و با هدف نهایی تولید ۳۰ هزار بشکه در روز بسته شده است؛ پروژه‌ای که از سال ۱۴۰۰ جدی شد، اما برای گرفتن برگه تایید زیست‌محیطی، چندین سال پشت درهای ارزیابی متوقف ماند.مرور ردپای مواضع مسئولان در گذر زمان، ابعاد این کشمکش فنی و نظارتی را نشان می‌دهد:مرداد ۱۴۰۱ | سد اول در برابر توسعه شتاب‌زده:محمدجواد اشرفی، مدیرکل وقت حفاظت محیط‌زیست خوزستان، اعلام کرد که طرح اولیه شرکت نفت با ۲۵ پد و ۳۵ چاه و احداث ۱۶ کیلومتر جاده درون تالاب، به دلیل خسارات جبران‌ناپذیر رد شد. اشرفی تاکید کرد نفت تاکنون بیش از ۱۲۰۰ هکتار از اراضی هور را خشک کرده و با هرگونه توسعه جدید بدون رعایت الزامات به شدت مخالفت می‌شود.
اسفند ۱۴۰۲ | پافشاری بر خطوط قرمز:
سید عادل مولا، معاون وقت محیط‌زیست طبیعی خوزستان، تصریح کرد که هنوز هیچ مجوزی برای شمال هورالعظیم صادر نشده و طرح در مرحله اصلاحات اولیه است و محیط‌زیست زیر بار اشتغال به قیمت نابودی زیستگاه نخواهد رفت.
فروردین تا تیر ۱۴۰۵ | آغاز شمارش معکوس:
مهدی نجاریان، مجری طرح توسعه میدان سهراب در شرکت متن، از آماده‌سازی مناقصات حفاری خبر داد و کمی بعد در تیرماه، محمدجواد اشرفی با حضور در محل استقرار دکل «دانا ۴» هشدار داد که هرگونه آغاز فعالیت باید مو به مو مطابق ضوابط قانونی و بدون دست‌اندازی به بستر آبدار باشد.
مرداد ۱۴۰۵ | عقب‌نشینی نفت و امضای مجوز:
سرانجام با عقب‌نشینی صنعت نفت از طرح اولیه، مجوز مشروط صادر شد. به گفته مهدی نجاریان (مجری طرح) و مرجان شاکری (مدیرکل دفتر ارزیابی زیست‌محیطی سازمان محیط زیست)، طرح اولیه زیر تیغ اصلاحات رفت:کاهش پدها از ۲۳ محوطه به ۶ پد (حدود ۱۸ هکتار به جای ۶۹ هکتار)کاهش چاه‌ها از ۳۲ به ۲۰ حلقه با فناوری حفاری جهت‌دار و موربممنوعیت هرگونه فلرینگ (مشعل‌سوزی) و تاسیسات فرآورش در دل هور و انتقال نفت با لوله ۵۸ کیلومتری به بیرون تالابعبور کابل‌های برق ۳۳ کیلوولت به صورت زیرزمینی جهت محافظت از پرندگان مهاجر
روی زمین چه خبر است؟ / سخت‌گیری روی کاغذ، مطالبه ضمانت در عمل
در حالی که مسئولان نفتی از فناوری‌های نوین مثل «تخلیه صفر پساب» و «حفاری چندشاخه» سخن می‌گویند، متولیان محیط‌زیست هنوز دست به عصا راه می‌روند.احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون محیط‌زیست دریایی سازمان حفاظت محیط‌زیست در نشستی تخصصی با تشکل‌ها در شهریورماه جاری پرده از واقعیت ماجرا برداشت و اعلام کرد گزارش ارزیابی سهراب ۸ بار بازنویسی شد تا بالاخره سازمان قانع شود. اما حرف آخر لاهیجان‌زاده یک هشدار اساسی به مجریان نفتی بود:«نکته اساسی اکنون، ضمانت اجرایی تعهدات است. وزارت نفت باید ضمانت بدهد و تمام وزارتخانه‌های توسعه‌ای مکلف شوند حداقل هر سه ماه یک‌بار رودررو پاسخگوی فعالان محیط‌زیست باشند.»همزمان شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز در سفر استانی خود به خوزستان و در حاشیه بازدید میدانی از چاه شماره یک و دو سهراب و دایک مرزی تاکید کرد که نظارت‌ها مقطعی نخواهد بود و شرط ادامه فعالیت میدان‌های نفتی در تالاب، پایبندی بی‌چون‌وچرا به همین الزامات سخت‌گیرانه است.
سهم مردم منطقه کجاست؟
فارغ از کلنجارهای فنی و محیط‌زیستی، یک تناقض تلخ اجتماعی روی خاک داغ دشت آزادگان سنگینی می‌کند؛ تناقضی که این روزها هم صدای نمایندگان مجلس را درآورده و هم مسئولان دولتی به آن اعتراف دارند:۶۰ میلیارد دلار درآمد در برابر جاده‌های مرگ و مدارس فرسوده:احمدرضا لاهیجان‌زاده صراحتاً انگشت روی زخمی گذاشت که مردم منطقه سال‌ها فریاد می‌زنند: «در چند سال گذشته نزدیک به ۶۰ میلیارد دلار درآمد از میادین غرب کارون حاصل شده، اما محورهای جاده‌ای و زیرساخت‌های منطقه هنوز در محرومیت دست‌وپا می‌زنند. در ۲۰ کیلومتری اهواز منطقه‌ای با ۷۰۰ هزار بشکه تولید نفت داریم که روستاهایش از ابتدایی‌ترین امکانات راه و آموزش محرومند.»سلامت مردم یا بشکه‌های نفت؟محمد کعب‌عمیر، نماینده مردم شوش و کرخه در مجلس شورای اسلامی، در هشداری صریح و تند با انتقاد از فشارها برای استخراج نفت در تالاب گفت: «توسعه این میدان نفتی بدون تضمین سلامت مردم منطقه نشان می‌دهد که برای برخی تصمیم‌گیران، سلامت این مردم مظلوم ارزش کمتری از تولید نفت دارد؛ خوزستان پشت خاکریز بی‌توجهی مانده و حداقل ۴ درصد از قراردادهای ارزی نفت باید مستقیماً برای زیرساخت‌های همین استان خرج شود.»
هورالعظیم حق حیات می‌خواهد
مجوز میدان نفتی سهراب صادر شده و کار روی دایک مرزی آغاز شده است؛ اما جامعه مدنی، فعالان بومی و مردم خوزستان یک تجربه تلخ بیست‌ساله از میادین آزادگان و یاران پیش چشم دارند: وعده‌هایی که روی کاغذ زیبا بودند اما در عمل به جاده‌کشی‌های کور، خشکی حوضچه‌ها و دود مشعل‌ها ختم شدند.امروز دیگر زمان وعده‌درمانی نیست. سازمان حفاظت محیط‌زیست باید ناظران مستقل خود را بر سر چاه‌های سهراب مستقر کند و دستگاه قضا نیز ضمانت‌نامه‌های تعهدات وزارت نفت را به مطالبه‌ای حقوقی تبدیل نماید. اگر قرار است چرخ صنعت نفت در هورالعظیم بچرخد، پیش‌شرط اول و غیرقابل مذاکره آن، تضمین ورود حقابه تالاب از کرخه، سلامت ریه‌های مردم منطقه و سرازیر شدن درآمدهای نفتی به توسعه واقعی روستاهای مجاور دشت آزادگان و هویزه است؛ نه اینکه دود و لجن سهم بومیان باشد و دلارهایش سهم جای دیگر.
مرجع / فـارس
ایمیل مستقیم: info@khouznews.ir
پیامک: 5000205020
آخرین اخبار
