لزوم تغییر روایت خودکشی؛ از سکوت و انگ به گفت‌وگوی همدلانه
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت خوزستان، خودکشی را یکی از مهم‌ترین مسائل سلامت روان در جهان دانست و گفت: سازمان جهانی بهداشت، خودکشی را یک مشکل جدی بهداشت عمومی می‌داند که عوامل متعددی در بروز رفتارهای خودکشی نقش دارند.
دکتر اسماعیل موسوی اصل با اشاره به مهم ترین عوامل خطر خودکشی مهم‌ترین عوامل خطر اظهار کرد: اختلال‌های روانی مانند افسردگی، اختلال دوقطبی و سوءمصرف مواد و الکل از مهم‌ترین عوامل خطر محسوب می‌شوند. علاوه بر این، مشکلات اقتصادی، بیکاری، شکست‌های عاطفی، احساس تنهایی، بیماری‌های مزمن، دردهای طولانی‌مدت، خشونت، تبعیض و بحران‌های اجتماعی می‌توانند خطر خودکشی را افزایش دهند.
وی ادامه داد: پژوهش‌ها نشان می‌دهند سابقه اقدام به خودکشی، قوی‌ترین عامل پیش‌بینی‌کننده برای اقدام مجدد است. مطالعات جهانی نیز نشان می‌دهند خودکشی تنها یک مساله فردی نیست، بلکه عوامل فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی نیز در آن نقش مهمی دارند.
موسوی اصل گفت: خودکشی یکی از مهم‌ترین مسائل سلامت روان در جهان است و سازمان جهانی بهداشت، آن را یک مشکل جدی بهداشت عمومی می‌داند و عوامل متعددی در بروز رفتارهای خودکشی نقش دارند.
وی بیان کرد: یکی از نکات مهم در زمینه خودکشی در ایران و جهان، وجود انگ اجتماعی نسبت به مشکلات روانی و مراجعه به خدمات سلامت روان است. بسیاری از افراد در معرض خطر، به دلیل ترس از قضاوت دیگران یا ناآگاهی، برای دریافت کمک تخصصی اقدام نمی‌کنند و به همین دلیل بر آموزش عمومی، افزایش سواد سلامت روان، دسترسی آسان‌تر به خدمات روان‌شناختی و شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر تأکید می‌شود.
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت خوزستان ادامه داد: محدود کردن دسترسی به ابزارهای کشنده، آموزش مهارت‌های زندگی به نوجوانان و حمایت اجتماعی از افراد آسیب‌پذیر نیز از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از خودکشی به شمار می‌روند.
ضرورت تغییر روایت در مورد خودکشی
وی تصریح کرد: تغییر روایت در مورد خودکشی، مسئولیت ما متخصصان است. هدف این شعار، حرکت از فرهنگ سکوت، سوءبرداشت و انگ به سمت گفت‌وگویی باز، همدلانه و حمایتگر است؛ گفت‌وگویی که رفتارهای کمک‌خواهی را تقویت و استیگما و تبعیض مرتبط با خودکشی را کاهش می‌دهد.
موسوی اصل اضافه کرد: باید با زبان و رفتار حرفه‌ای، فرهنگ درک و حمایت را در جامعه و محیط‌های حرفه‌ای گسترش دهیم و ارزیابی، مداخله و پیگیری‌هایمان را بر اساس پروتکل‌ها، راهنماها و شواهد علمی انجام دهیم. باید امید ببخشیم و رنج را انکار نکنیم و امکان تغییر و دریافت کمک را زنده نگه داریم. در این خصوص، لازم است درباره خودکشی مستقیم، همدلانه و مسئولانه گفت‌وگو کنیم.
رنج روانی افراد را جدی بگیریم
وی بیان کرد: رنج روانی، تجربه‌ای از درد عاطفی، فشار روانی و احساس غیرقابل تحمل بودن زندگی است که می‌تواند فرد را در معرض افکار و رفتار خودکشی قرار دهد. هیچ فردی به دلیل یک عامل واحد خودکشی نمی‌کند اما رنج شدید و طولانی‌مدت یکی از مهم‌ترین دلایل خطر است.
نقش برنامه‌های آموزشی در کاهش خودکشی
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت خوزستان گفت: مهم است در برنامه‌های آموزشی، شناسایی و بیان هیجان‌ها را آموزش دهیم. تقویت مهارت‌های «حل مساله» و «تنظیم هیجان»، آموزش درخواست کمک و خودمراقبتی، ایجاد و تقویت شبکه‌های حمایتی و کاهش انگ و باورهای منفی درباره مراجعه برای کمک حرفه‌ای نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: همچنین مشاوران باید رنج فرد را بشناسند و اعتباردهی کنند، معنای رنج را از زبان خود فرد بفهمند، منابع درونی و بیرونی فرد را شناسایی کنند، برای افزایش ایمنی و کاهش دسترسی به روش‌های آسیب‌زا اقدام کنند و پیگیری را فراموش نکنند.
موسوی اصل توضیح داد: «تعلق اجتماعی»، یک لایه محافظ در برابر خودکشی است. تعلق اجتماعی یعنی احساس اینکه دیده می‌شوم، پذیرفته می‌شوم، به دیگران اهمیت می‌دهم و دیگران نیز برایم اهمیت دارند.
وی ادامه داد: تعلق اجتماعی یعنی در شرایط سخت تنها نیستم، در گروه و جامعه جایی دارم، به احساس معنا می‌رسم، می‌توانم روی دیگران حساب کنم و از آن‌ها حمایت دریافت کنم، احساس می‌کنم برای دیگران مهم و باارزش هستم و با دیگران احساس ارتباط و نزدیکی دارم.
لزوم شناخت نشانه‌های هشدار خودکشی
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت خوزستان گفت: تغییرات شدید و غیرمعمول در خلق، رفتار یا سطح پریشانی فرد، کاهش محسوس ارتباط با خانواده و دوستان یا فعالیت‌هایی که پیش‌تر برای فرد مهم بوده‌اند، بیان مستقیم یا غیرمستقیم افکار مربوط به مرگ و خودکشی و نبودن، بیان احساس ناامیدی، گیرافتادن، بی‌ارزشی و سربار بودن و تغییرات رفتاری نگران‌کننده مانند خداحافظی‌های غیرمعمول یا بخشیدن وسایل ارزشمند، از نشانه‌های هشدار خودکشی هستند.
وی اضافه کرد: در مواقع بحرانی، افراد می‌توانند از شماره‌های ۱۹۰ وزارت بهداشت، ۱۲۳ اورژانس اجتماعی، ۱۴۸۰ بهزیستی و ۱۱۵ اورژانس پزشکی کمک بگیرند. همچنین می‌توانند به متخصصان روان‌شناسی و روان‌پزشکی و اورژانس بیمارستان‌ها مراجعه کنند.
