زنگ خطر تکرار تراژدی سیل ۹۸ در خوزستان
هشدار تازه نسبت به خطر آبگرفتگی خوزستان حتی با ۵۰ میلی‌متر بارندگی، بازخوانی دوباره درس‌های تلخ فروردین ۹۸ و تاوان سنگین جایگزینی "مدیریت بحران" به‌جای "پیشگیری از بحران" است.
استاندار خوزستان دیشب گفت: «اگر ۵۰ تا ۱۰۰ میلی‌متر بارندگی داشته باشیم، این قطعاً منجر به سیل خواهد شد و ما از همین حالا باید آمادگی کامل داشته باشیم.» وی با اشاره به تجربیات سیل سال ۹۸ افزود: «در آن زمان، همه دستگاه‌ها پای کار بودند اما دوره مدیریت بحران بود نه پیشگیری از بحران؛ در حالی که ما باید از آن تجربه آسیب‌شناسی می‌کردیم و نقشه نقاط قرمز و بحرانی استان را به‌وضوح پیش روی خود داشته باشیم.»
در فروردین ۹۸ چه بر سر خوزستان آمد؟
از اواخر اسفند ۹۷ تا اواسط فروردین ۹۸، با بارش‌های تند در بالادست، حدود ۲۸.۷ میلیارد مترمکعب آب وارد رودخانه‌های استان شد و مسئولان اعلام کردند مجبور شدند نزدیک به ۱۸ میلیارد مترمکعب آن را از سدها رها کنند.سد کرخه: بنا بر گفته دکتر مهدی قمشی (استاد علوم آب)، ورودی لحظه‌ای آب به سد کرخه به بیش از ۸ هزار و ۳۰۰ مترمکعب در ثانیه رسید (سیلی با دوره بازگشت هزار ساله). آب پشت سد تا تراز خطرناک ۲۲۴.۳۶ متر بالا آمد؛ بنابراین خروجی سد به حدود ۲ هزار و ۵۰۰ مترمکعب رسید، در حالی که گنجایش ایمن رودخانه کمتر از نصف این مقدار بود.کارون و دز: در اهواز عبور آب کارون از ۳ هزار مترمکعب در ثانیه گذشت و وارد جاده‌های ساحلی شد و سیستم دفع فاضلاب شهر را از کار انداخت.تخلیه شهرها: با بحرانی شدن اوضاع، غلامرضا شریعتی، استاندار وقت، دستور تخلیه کامل شهرهای سوسنگرد، بستان، هویزه، حمیدیه، رفیع و ده‌ها روستا را صادر کرد و هزاران نفر ناچار شدند در تپه‌های شنی اطراف چادر بزنند.
خسارت‌ها و مشکلات مردم
تلفات جانی: بر اساس آمار رسمی پزشکی قانونی، ۵ نفر مستقیماً بر اثر سیل جان باختند.روستاها و خانه‌ها: به گفته کیامرث حاجی‌زاده، مدیرکل وقت بحران خوزستان، بین ۲۳۴ تا ۲۷۰ روستا تخلیه اضطراری شدند و بیش از ۱۰۰ روستا زیر آب رفتند. در مجموع به بیش از ۶۲ هزار واحد مسکونی خسارت وارد شد.کشاورزی و دام: بیش از ۲۶۰ هزار هکتار از زمین‌های زراعی درست در زمان دروی گندم به زیر آب رفت، بیش از ۲۷ هزار پرونده خسارت تشکیل شد و صدها رأس دام و گاومیش تلف شدند.زیرساخت‌ها و مدارس: ۴۹۲ دکل برق آسیب دید، ۱۰۳ مدرسه کاملاً ویران شد و ۵۳۸ مدرسه خسارت دید. مجموع خسارات بین ۴ تا ۱۵ هزار میلیارد تومان برآورد شد.
علت‌های اصلی وقوع سیلاب
۱. باران‌های تند و ذوب برف‌ها: بارش‌های سنگین هم‌زمان با گرمای ناگهانی هوا باعث آب شدن سریع برف‌های کوه‌های زاگرس و تولید سیلاب بی‌سابقه شد.۲. توهم خشکسالی و دست‌اندازی به حریم رودخانه: به دلیل بیش از دو دهه خشکسالی، مردم و مسئولان تصور می‌کردند دیگر سیلی نمی‌آید. بیش از ۹۰ درصد روستاهایی که غرق شدند، دقیقاً در دشت سیلابی و مسیر طبیعی عبور آب ساخته شده بودند.۳. لایروبی نشدن رودخانه‌ها: سال‌ها رسوب‌گذاری باعث کاهش عمق بستر کارون و کرخه شده بود و آب با کمترین افزایش حجم طغیان می‌کرد.۴. موانع ساختگی: احداث جاده‌ها و ریل‌های فاقد پُل و دهانه آبرو کافی، مثل یک دیوار مانع خروج آب شد و دشت‌ها را به دریاچه تبدیل کرد.
دو مناقشه مهم: ماجرای سدها و پای تأسیسات نفتی
چرا سدها زودتر خالی نشدند؟ مسئولانی مثل پرویز فتاح انتقاد کردند که وزارت نیرو باید از زمستان آب سدها را خالی می‌کرد. در پاسخ، رضا اردکانیان (وزیر وقت نیرو) اعلام کرد پیش‌بینی‌های هواشناسی تا اواخر اسفند شرایط را نرمال نشان می‌داد و با توجه به سال‌ها خشکسالی، رهاسازی زودهنگام آب می‌توانست استان را در تابستان دچار بی‌آبی شدید کند.هورالعظیم و شرکت‌های نفتی: نمایندگان مجلس و مردم معترض شدند که شرکت‌های نفتی در غرب کارون برای جلوگیری از زیر آب رفتن جاده‌ها و چاه‌های نفت، مانع ورود آب به بخش‌هایی از تالاب هورالعظیم شده و باعث پس‌زدن آب به سمت شهرها شده‌اند. بیژن زنگنه (وزیر وقت نفت) این ادعا را تکذیب کرد و گفت تأسیسات نفت هم زیر آب رفته و علت خشکی آن بخش‌ها شیب طبیعی زمین است. سرانجام با دستور ستاد بحران، نیروهای مسلح جاده‌های نفتی و موانع را شکافتند تا آب در تالاب پخش شود.
مقصران چه کسانی بودند و چه برخوردی شد؟
۱. هیئت ملی بررسی سیلاب‌ها:
به سرپرستی دکتر محمود نیلی احمدآبادی، اعلام کرد مقصر اصلی، دهه‌ها بی‌توجهی ساختاری، فقدان نگاه پیشگیرانه، نبود برنامه جامع مهار سیلاب و تساهل در برابر تصرف حریم رودخانه‌ها بوده است
۲. حکم سازمان بازرسی کل کشور:
به دستور شهید آیت‌الله سید ابراهیم رئیسی (رئیس وقت قوه قضائیه)، سازمان بازرسی به پرونده ورود کرد و حجت‌الاسلام درویشیان، رئیس این سازمان، رسماً اعلام کرد ۲۵ نفر از مدیران ملی و استانی به دلیل «ترک فعل» محکوم شدند.
مصادیق تخلف مدیران:
کوتاهی در لایروبی بموقع کارون و کرخه، عدم تخریب ساخت‌وسازهای غیرمجاز در بستر آبراهه‌ها، تأخیر در طرح فاضلاب اهواز و بی‌توجهی به مقاوم‌سازی سیل‌بندها پیش از شروع فصل بارش.
همان‌طور که در اظهارات مسئولان کنونی استان اشاره شده، تجربه سال ۹۸ نشان داد صرف «مدیریت بحران» و امدادرسانی پس از حادثه کافی نیست. اگر از سال‌ها قبل، لایروبی مستمر، آزادسازی حریم رودها و اصلاح تأسیسات مانعِ آب انجام نشود، حتی یک بارش کوتاه‌مدت می‌تواند حادثه‌ای جبران‌ناپذیر رقم بزند.مردم خوزستان هنوز زخم سیل سال ۹۸ را بر تن دارند و حالا با نزدیک شدن پدیده «ال‌نینو» و احتمال باران‌های شدید و سیل‌آسا در پاییز و زمستان، خطر دوباره بیخ گوش استان است؛ پس تا کار از کار نگذشته و باران رحمت به مصیبت زیر آب رفتن خانه‌ها و زمین‌های کشاورزی مردم تبدیل نشده، مسئولان باید همین امروز دست‌به‌کار شوند، لایروبی رودخانه‌ها و کانال‌ها را تمام کنند و با تدبیر درست جلوی یک فاجعه دیگر را بگیرند، نه اینکه بعد از بالا آمدن آب تازه به فکر جلسه مدیریت بحران بیفتند.
مرجع / فـارس
ایمیل مستقیم: info@khouznews.ir
پیامک: 5000205020
آخرین اخبار
