مقابله با گرد و غبار در خوزستان نیازمند برنامه‌های اجرایی و منابع پایدار است/پایش علمی خسارات اقتصادی ریزگردها در خوزستان

فرهاد قلی‌نژاد روز سه‌شنبه در نشست هم‌اندیشی برگزاری همایش منطقه‌ای مقابله با گرد و غبار که در اتاق بازرگانی اهواز برگزار شد، اظهار کرد: با توجه به درگیری گسترده خوزستان با کانون‌های داخلی و خارجی گرد و غبار، هماهنگی و تبادل اطلاعات میان دستگاه‌های ملی و استانی باید تقویت شود تا تصمیم‌گیری‌ها و اقدامات اجرایی با انسجام بیشتری دنبال شود.

کاهش اعتبارات مقابله با گرد و غبار

وی با اشاره به وضعیت اعتبارات این حوزه افزود: در سال‌های اخیر بودجه اختصاص یافته به مقابله با گرد و غبار در خوزستان به شکل محسوسی کاهش یافته است و به همین دلیل مدیریت ارشد استان با امضای استاندار، اعتراض رسمی خود را به ستاد ملی گرد و غبار اعلام کرده است.

قلی‌نژاد گفت: خوزستان با هفت کانون اصلی گرد و غبار به وسعت بیش از ۳۴۴ هزار هکتار، نیازمند توجه ویژه در تخصیص منابع است تا تاب‌آوری شهرهای استان در برابر این پدیده افزایش یابد.

وی ادامه داد: بر اساس آخرین ارزیابی‌ها، پروژه‌های اجرایی سازمان حفاظت محیط زیست در استان حدود ۴۰ درصد اثربخشی داشته‌اند، اما تعداد روزهای ناسالم هوا همچنان بالاست و این موضوع نشان می‌دهد اقدامات موجود متناسب با گستردگی تهدیدها نیست.

سهم کانون‌های خارجی در آلودگی هوای خوزستان

معاون محیط زیست انسانی اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان با اشاره به منشا خارجی گرد و غبار بیان کرد: داده‌های ایستگاه‌های سنجش نشان می‌دهد بیشترین تاثیر گرد و غبار بر خوزستان از کانون‌های واقع در عراق، کویت و سپس عربستان سعودی است.

وی افزود: نبود سامانه مشترک پایش و پیش‌بینی با کشورهای همسایه، به‌ویژه عراق، یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت این پدیده به شمار می‌رود.

قلی‌نژاد با اشاره به آتش‌سوزی سال گذشته در بخش عراقی تالاب هورالعظیم گفت: خشک شدن این بخش از تالاب علاوه بر فعال شدن کانون‌های گرد و غبار، موجب آتش‌سوزی‌های گسترده و انتشار دود به سمت اهواز و دیگر شهرهای خوزستان شد، اما در آن مقطع امکان همکاری و پایش مشترک با طرف عراقی فراهم نشد.

لزوم فعال شدن طرح مشترک ایران و عراق

وی با اشاره به طرح مشترک ایران و عراق برای مقابله با گرد و غبار اظهار کرد: سال گذشته منطقه میشداغ و شهرستان سوسنگرد به عنوان پایلوت اجرای این طرح انتخاب شدند و نقشه‌های اجرایی نیز تهیه شد، اما طی یک سال گذشته هیچ اقدام عملی از سوی طرف عراقی انجام نشده است.

قلی‌نژاد افزود: خوزستان آمادگی دارد میزبان همایش‌های منطقه‌ای باشد تا این نشست‌ها به تدوین سند همکاری و پروتکل اجرایی در زمینه پایش، تبادل داده‌ها و اجرای عملیات میدانی منجر شود.

وی تاکید کرد: برگزاری این همایش‌ها زمانی اثربخش خواهد بود که خروجی آنها به اقدامات عملی برای بهبود کیفیت هوای استان تبدیل شود و همکاری‌های علمی، پژوهشی و بین‌المللی در حوزه گرد و غبار توسعه یابد.

به گزارش ایرنا، پدیده گرد و غبار طی سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی خوزستان تبدیل شده است. بر اساس اعلام سازمان حفاظت محیط زیست، استان خوزستان به دلیل وجود کانون‌های داخلی و تاثیرپذیری از کانون‌های خارجی، بیشترین آسیب را از این پدیده در کشور متحمل می‌شود.

در سال‌های گذشته طرح‌های بیابان‌زدایی، نهال‌کاری، مدیریت تالاب‌ها و مالچ‌پاشی در بخشی از کانون‌های بحرانی اجرا شده، اما مسئولان محیط زیست همواره تاکید کرده‌اند که بخش قابل توجهی از منشا گرد و غبار در کشورهای همسایه، به‌ویژه عراق، قرار دارد و مهار این پدیده بدون همکاری‌های منطقه‌ای، اجرای طرح‌های مشترک و تامین اعتبارات کافی امکان‌پذیر نیست.

همچنین در سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، آتش‌سوزی و خشکی بخش عراقی تالاب هورالعظیم بار دیگر نقش کانون‌های خارجی در تشدید آلودگی هوای خوزستان را پررنگ کرد.

وی افزود: هدف ما از مشارکت در برگزاری این همایش، صرفا یک گردهمایی تشریفاتی نیست، بلکه به دنبال ایجاد بستری برای گفتگوهای دیپلماتیک و علمی هستیم که منجر به نتایج ملموس برای کاهش رنج مردم و بازسازی ظرفیت‌های اقتصادی استان شود.
‌

دبیر شورای گفتگوی دولت و بخش خصوصی خوزستان با تاکید بر اینکه استان دیگر فرصتی برای تکرار اشتباهات گذشته ندارد، تصریح کرد: در دهه‌های اخیر شاهد آزمون و خطاهای بسیاری در زمینه مقابله با ریزگردها بوده‌ایم و امروز زمان آن رسیده که با نگاهی کارشناسانه و واقع‌بینانه به دنبال راهکارهای اجرایی باشیم.
‌
عموری در بخش دیگری از سخنان خود، بیان داشت: جای تاسف است که در حالی که استان خوزستان با بحران‌های عظیم زیست‌محیطی و اقتصادی ناشی از گرد و غبار دست‌ و پنجه نرم می‌کند، منابع مالی به حوزه‌هایی اختصاص یابد که اولویت اول استان نیستند. این ناهماهنگی در تخصیص منابع، مانع بزرگی برای حل ریشه‌ای مشکلات است.

پایش علمی و مطالعه تخصصی تأثیر ریزگردها بر اقتصاد محلی

رییس اتاق بازرگانی اهواز با اشاره به خلا آماری و پژوهشی در زمینه خسارات اقتصادی گرد و غبار گفت: تاکنون پژوهش جامعی که به صورت دقیق تاثیر این پدیده را بر اقتصاد محلی و فعالیت‌های تجاری خوزستان بررسی کند، انجام نشده است.

عموری تاکید کرد: ما به دنبال آن هستیم که با همکاری بخش پژوهش اتاق بازرگانی، ابعاد دقیق خسارات وارده ناشی از این پدیده به بخش‌های تولیدی، صنعتی و کشاورزی را استخراج کنیم تا بتوانیم پاسخی روشن برای فعالان اقتصادی داشته باشیم.
‌
وی افزود: امنیت غذایی یکی از ارکان اصلی است که تحت تاثیر مستقیم گرد و غبار قرار دارد؛ این پدیده با تاثیر بر محصولات کشاورزی و کاهش بهره‌وری اراضی، نه تنها اقتصاد خوزستان بلکه امنیت غذایی کشور را نیز تهدید می‌کند و باید به عنوان یکی از محورهای اصلی همایش منطقه‌ای مورد بحث و تبادل نظر قرار گیرد.

دیپلماسی محیط‌زیست؛ کلید مدیریت کانون‌های فرامرزی

شهلا عموری با اشاره به نقش کلیدی وزارت امور خارجه در مدیریت این بحران، اظهار داشت: بخش عمده‌ای از کانون‌های گرد و غبار در خارج از مرزهای ایران و در کشورهای همسایه قرار دارد. مدیریت این عارضه نیازمند یک دیپلماسی فعال محیط‌زیستی و هماهنگی‌های فرامرزی است.

وی نگاه ویژه دستگاه دیپلماسی به مشکلات استان خوزستان در حوزه های متاثیر از موضوعات بین المللی را ضروری دانست و خواستار استفاده از ظرفیت‌ها برای شناسایی و کنترل کانون‌های منطقه‌ای شد.

عموی پیشنهاد داد: وزارت امور خارجه می‌تواند با برقراری ارتباطات موثر با کشورهای همجوار که منشا ریزگردها هستند، زمینه‌ساز تشکیل کارگروه‌های تخصصی مشترک در مناطق غرب، جنوب غرب و شمال شرق شود؛ این همکاری‌ها باید در قالب پروژه‌های مشترک و با استفاده از منابع مالی بین‌المللی برای افزایش تاب‌آوری جوامع محلی دنبال شود.

رییس اتاق بازرگانی اهواز در ادامه این نشست، پیشنهاد تشکیل یک دبیرخانه مشترک با حضور سازمان‌های متولی استان و مراکز علمی را مطرح کرد و گفت: اتاق بازرگانی به عنوان نماینده بخش خصوصی، آمادگی دارد تا به عنوان بسترساز این حرکت عمل کند، اما تخصص اصلی در اختیار دستگاه‌هایی نظیر سازمان حفاظت محیط‌زیست، جهاد کشاورزی و هواشناسی است؛ این دبیرخانه باید وظیفه جمع‌بندی تحقیقات گذشته و تدوین پیشنهادهای اجرایی را بر عهده بگیرد.

عموری تاکید کرد: ما باید از نظرات کارشناسی دستگاه‌های استانی بهره‌مند شویم تا محورهای همایش بر اساس نیازهای واقعی خوزستان تنظیم شود.

وی در پایان این نشست اشاره کرد: هدف ما این است که سال آینده در چنین روزهایی، بتوانیم اعلام کنیم که این همایش تاثیر به سزایی در کاهش معضلات استان داشته و تنها به ارائه مقالات علمی بسنده نکرده‌ایم.

 خوزستان در ۲ دهه اخیر یکی از کانون‌های اصلی گرد و غبار کشور بوده است.

همچنین کارشناسان در نشست‌ها و همایش‌های تخصصی، بارها نسبت به پیامدهای این پدیده بر تولید، کشاورزی، تجارت و امنیت غذایی هشدار داده و بر لزوم همکاری‌های فرامرزی برای مهار کانون‌های خارجی ریزگردها تاکید کرده‌اند.