کلگه زرین در مسیر احیای تاریخی

سرپرست هیأت کاوش محوطه تاریخی کلگه زرین مسجدسلیمان از آغاز نخستین فصل کاوش‌های باستان‌شناسی این مجموعه خبر داد و گفت: این پروژه با هدف شناسایی، حفاظت، مرمت و ایجاد سایت‌موزه کلگه زرین در حال اجراست؛ محوطه‌ای که از آن به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز آیینی و مذهبی دوره الیمایی در خوزستان باستان یاد می‌شود.

ایوب سلطانی سرپرست هیأت کاوش محوطه تاریخی کلگه زرین مسجدسلیمان، از آغاز نخستین فصل کاوش‌های باستان‌شناسی این محوطه خبر داد و اظهار کرد: این برنامه پژوهشی و حفاظتی با مجوز پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و با سرپرستی مشترک اینجانب و علی هژبری با هدف شناسایی، مستندسازی، حفاظت، مرمت، خواناسازی بقایای معماری و فراهم‌سازی زیرساخت‌های لازم برای ایجاد «سایت‌موزه کلگه زرین» در حال اجراست.وی با اشاره به جایگاه منحصربه‌فرد این محوطه افزود: کلگه زرین یکی از ارزشمندترین محوطه‌های تاریخی و مذهبی جنوب غرب ایران و از شاخص‌ترین یادمان‌های دوره الیمایی در زاگرس است که در محدوده شهری مسجدسلیمان قرار دارد. این محوطه به واسطه معماری سنگی، نقش‌برجسته‌های آیینی، موقعیت استراتژیک و شواهد گسترده استقراری، از اهمیت ویژه‌ای در مطالعات تاریخ، باستان‌شناسی و هنر الیمایی برخوردار است.سرپرست هیأت کاوش کلگه زرین ادامه داد: بیش از پنج دهه پیش، در جریان عملیات عمرانی شرکت ملی نفت ایران، بقایای این مجموعه تاریخی شناسایی شد و کاوش‌های اولیه توسط زنده‌یاد علی‌اکبر سرفراز انجام گرفت. نتایج آن پژوهش‌ها نشان داد که کلگه زرین صرفاً یک محوطه استقراری معمولی نیست، بلکه احتمالاً یکی از مهم‌ترین مراکز آیینی و مذهبی الیماییان در خوزستان باستان بوده است.

سلطانی با اشاره به ابعاد واقعی این محوطه گفت: بر اساس اسناد و مطالعات موجود، وسعت مجموعه تاریخی کلگه زرین در گذشته حدود ۱۶ هکتار بوده است، اما متأسفانه در نتیجه توسعه بی‌ضابطه شهری، احداث معابر، ساخت‌وسازهای مسکونی و تأسیسات مختلف، امروز کمتر از یک صدم گستره اصلی آن باقی مانده و بخش عمده‌ای از عرصه تاریخی محوطه از بین رفته است. با این وجود، همین بخش باقی‌مانده نیز ظرفیت‌های پژوهشی بسیار مهمی را در خود حفظ کرده است.وی خاطرنشان کرد: در سال‌های اخیر وقوع فرونشست‌ها و ایجاد فروچاله‌های متعدد در سطح محوطه موجب آشکار شدن فضاهای معماری سنگی و اتاق‌های دارای طاق‌های هلالی شده است؛ موضوعی که ضمن نشان دادن غنای معماری این مجموعه، زنگ خطری جدی برای حفاظت از آن به شمار می‌رود. این وضعیت خطر تعرض سودجویان و حفاران غیرمجاز را نیز افزایش داده و ضرورت اجرای کاوش‌های نجات‌بخشی را دوچندان کرده است.

سرپرست هیأت کاوش کلگه زرین درباره اهداف علمی این فصل از کاوش‌ها اظهار کرد: مهم‌ترین هدف ما دستیابی به درک صحیحی از توالی فرهنگی محوطه، شناسایی ساختارهای معماری مدفون، تعیین کاربری فضاهای مختلف و روشن شدن جایگاه کلگه زرین در نظام سیاسی، مذهبی و اقتصادی دوره الیمایی است.وی افزود: در مرحله نخست، عملیات گسترده ساماندهی محوطه شامل انتقال هزاران مترمکعب نخاله ساختمانی، پاکسازی زباله‌های انباشته‌شده طی دهه‌های گذشته، حذف پوشش گیاهی مخرب، مستندسازی دقیق و خواناسازی بقایای معماری در دستور کار قرار گرفته است. پس از آن، کاوش‌های علمی بر اساس روش‌های نوین باستان‌شناسی و ثبت کانتکست انجام خواهد شد.

سلطانی با اشاره به چشم‌انداز این طرح گفت: یکی از مهم‌ترین اهداف این پروژه، تبدیل کلگه زرین به یک سایت‌موزه باستان‌شناسی در قلب شهر مسجدسلیمان است. به دلیل قرار گرفتن این محوطه در محدوده شهری و دسترسی مناسب گردشگران، این ظرفیت وجود دارد که بقایای معماری، فضاهای آیینی، آثار مکشوفه و نتایج پژوهش‌ها در قالب یک سایت‌موزه دائمی به نمایش گذاشته شود و به یکی از قطب‌های گردشگری فرهنگی خوزستان تبدیل گردد.

وی تصریح کرد: ایجاد سایت‌موزه کلگه زرین نه تنها به حفاظت پایدار این اثر ارزشمند کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به احیای هویت تاریخی مسجدسلیمان، توسعه گردشگری فرهنگی، ایجاد اشتغال محلی و تقویت زیرساخت‌های لازم برای ثبت جهانی منظر فرهنگی ـ صنعتی مسجدسلیمان نیز یاری رساند.سرپرست هیأت کاوش کلگه زرین در پایان گفت: کلگه زرین تنها یک تپه باستانی نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی مسجدسلیمان و نمادی از شکوه تمدن‌های باستانی زاگرس است. حفاظت از این مجموعه در واقع حفاظت از بخشی از هویت تاریخی ایران به شمار می‌رود و امیدواریم نتایج این کاوش‌ها بتواند افق تازه‌ای را در شناخت فرهنگ و تمدن الیمایی پیش روی پژوهشگران قرار دهد.