با نزدیک شدن به فصل گرما، زنگ خطر آتشسوزی در تالاب هورالعظیم و عرصههای جنگلی خوزستان بار دیگر به صدا درآمده است.

با نزدیک شدن به روزهای آتشین تابستان در خوزستان، سایه سنگین دود و خاکستر بار دیگر بر سر تالاب هورالعظیم و شهرهای اطراف سنگینی میکند. هشدارهای مسئولان حاکی از آن است که اگر تدبیری عاجل برای استقرار تجهیزات هوایی و تامین حقآبه صورت نگیرد، تکرار معضلات سال ۱۴۰۴ دور از انتظار نخواهد بود.
وقتی نفس خوزستان به شماره افتاد
سال ۱۴۰۴ برای مردم خوزستان، سال "حبس در دود" بود. آتشسوزیهای گسترده در بخش عراقی تالاب هورالعظیم که مساحتی بالغ بر ۲۵ هزار هکتار را در نوردید، چنان لایه غلیظی از دود ایجاد کرد که نه تنها سلامت شهروندان، بلکه نظام آموزشی استان را نیز فلج کرد.بر اساس دادههای موجود، در پاییز سال گذشته، آلودگی هوا در اهواز و شهرهای پیرامونی از وضعیت «قرمز» فراتر رفته و به وضعیت بحرانی «بنفش» رسید. سید محمدرضا موالیزاده، استاندار خوزستان، پیش از این صراحتاً اعلام کرده بود که در این شرایط، چارهای جز تعطیلی مدارس باقی نمیماند؛ موضوعی که نشاندهنده ابعاد اجتماعی و آموزشی یک بحران محیطزیستی است.
مخازنی که هنوز تشنهاند
آخرین پایشهای صورت گرفته در اردیبهشت ۱۴۰۵ نشان میدهد که با وجود بارندگیهای مناسب، وضعیت تالاب همچنان شکننده است.بخش ایرانی: حدود ۵۰ درصد آبگیری شده، اما مخزن شماره ۵ همچنان کاملاً خشک است و مخزن شماره ۳ نیز وضعیت مطلوبی ندارد.بخش عراقی: به دلیل سدسازیهای بالادست در ترکیه و کاهش آورد رود دجله، بخش عراقی هورالعظیم همچنان کانون بالقوه آتشسوزی است. با توجه به پوشش گیاهی خشکشده، هر جرقهای میتواند دوباره دود را راهی ریههای مردم هویزه، دشتآزادگان و اهواز کند.
چالش لجستیک
محمدجواد اشرفی، مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان، در گفتوگوی اخیر خود با هشدار نسبت به وقوع آتشسوزیهای "قابل توجه" در تابستان امسال، از یک خلاء بزرگ پرده برداشت: عدم استقرار بالگرد ثابت آبپاش.در حالی که در سال گذشته بیش از یک هزار و ۹۸۶ هکتار از عرصههای زیستمحیطی در آتش سوخت، نیروهای امدادی همچنان با کمبود تجهیزات لجستیکی دست و پنجه نرم میکنند. اشرفی تاکید کرده است که با توجه به سختگذر بودن مناطق جنگلی و وسعت تالاب، تامین یک فروند بالگرد آبپاش مستقر در استان، نه یک انتخاب بلکه یک ضرورت حیاتی است.
سه گام اساسی برای جلوگیری از تکرار فاجعه
دیپلماسی آب و کنوانسیون رامسر: با توجه به اینکه دو سوم تالاب در خاک عراق قرار دارد، فعال کردن ظرفیتهای بینالمللی و الزام عراق به رهاسازی حقآبه از طریق دجله ضروری است.مدیریت مزارع کشاورزی: یکی از دلایل اصلی سرایت آتش به مناطق حفاظتشده، سوزاندن کاه و کلش توسط کشاورزان است. نظارت سختگیرانه و فرهنگسازی در این زمینه باید پیش از آغاز فصل برداشت تشدید شود.تامین تجهیزات هوایی: تجربه نشان داده که اعزام موردی هواپیماهای آبپاش از مرکز، نوشداروی پس از مرگ سهراب است. استقرار دائمی بالگرد در خوزستان میتواند زمان طلایی مهار آتش را از چند روز به چند ساعت کاهش دهد.
خوزستان در سال ۱۴۰۶ باید طبق برنامهریزیها شاهد جمعآوری فلرهای نفتی باشد، اما تا آن زمان، اجازه دادن به خودسوزی هورالعظیم، بار مضاعفی بر آلودگیهای صنعتی استان است.مردم خوزستان که سال گذشته را با "هزار مکافات" و درگیری با دود ناشی از آتشسوزیهای برونمرزی و درونمرزی سپری کردند، اکنون منتظرند تا ببینند آیا وعدههای مسئولان برای تامین تجهیزات و حقآبه تالاب پیش از وقوع فاجعه محقق میشود یا خیر.