آبادان و خرمشهر؛ معیشت‌های وابسته به آب و چالش‌های اقتصاد دریامحور
شیلات در جنوب خوزستان تنها یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه بخشی از هویت معیشتی مردم منطقه محسوب می‌شود و سال‌هاست زندگی بسیاری از خانواده‌ها به رودخانه‌های اروند و بهمنشیر و همچنین سواحل چوئبده گره خورده است.
در سال‌های اخیر با وجود تاکید بر اقتصاد دریامحور و توسعه تولید، این حوزه همچنان با مشکلاتی از جمله نوسانات بازار، افزایش هزینه‌ها و محدودیت منابع آبی مواجه است.
فعالان این بخش معتقدند با وجود ظرفیت‌های بالا، بهره‌برداری کامل از توان شیلاتی منطقه هنوز محقق نشده و نیاز به حمایت‌های زیرساختی و مالی بیش از گذشته احساس می‌شود.
با این حال تلاش فعالان این حوزه باعث شده چرخه تولید و عرضه در منطقه متوقف نشود و شیلات همچنان یکی از پایه‌های اشتغال در جنوب خوزستان باقی بماند.
شهرچویبده که یک سوم آبزیان در خوزستان را تولید می‌کند و توانسته در امر اشتغالزایی هم تاثیر گذار باشد دارای ۱۱۲ استخر تولید میگو و ماهی است که بدلیل مشکلات زیرساختی از جمله کمبود آب تنها ۵۲ استخر آن فعالیت دارند.
کمبود آب چالش اساسی تولید آبزیان
حسن موسوی صیاد باسابقه اروند در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا گفت: کاهش کیفیت آب و تغییرات اقلیمی باعث شده میزان صید نسبت به گذشته کاهش قابل توجهی داشته باشد و درآمد صیادان نوسان شدیدی پیدا کند.
وی افزود: افزایش هزینه سوخت و تجهیزات صیادی فشار زیادی بر صیادان وارد کرده و بسیاری از آنها برای تامین هزینه‌های زندگی ناچار به انجام کارهای جانبی شده‌اند.
موسوی ادامه داد: نبود حمایت‌های پایدار و برنامه‌ریزی بلندمدت آینده صید سنتی در منطقه را با ابهام روبه‌رو کرده است.
علی احمدی فروشنده ماهی در بازار آبادان در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: بازار آبزیان به‌شدت تحت تاثیر نوسانات عرضه و قدرت خرید مردم قرار دارد و در برخی فصل‌ها کمبود صید باعث افزایش قیمت‌ها می‌شود.
وی افزود: کاهش توان خرید خانوارها موجب شده میزان مصرف آبزیان کاهش یابد و فروشندگان با رکود نسبی بازار مواجه شوند و نبود ثبات در زنجیره تامین و عرضه، فعالیت صنف را با چالش جدی روبه‌رو کرده است.
محمد شریفی فعال پرورش ماهی در خرمشهر در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: افزایش قیمت نهاده‌ها و خوراک آبزیان مهم‌ترین چالش تولیدکنندگان است و ادامه داد بالا رفتن هزینه‌ها سودآوری را به حداقل رسانده است.
وی افزود: شوری آب و نوسانات کیفیت منابع آبی نیز بر راندمان تولید تاثیر منفی گذاشته و پایداری فعالیت را دشوار کرده است.
سلمان جابری پرورش‌دهنده میگو در منطقه چوئبده آبادان در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا گفت: این حوزه با وجود ظرفیت بالا نیازمند سرمایه‌گذاری مستمر و حمایت جدی است.
وی افزود: بیماری‌ها و تغییرات کیفیت آب از مهم‌ترین تهدیدهای تولید میگو محسوب می‌شود و نبود زیرساخت‌های کافی در حمل‌ونقل و زنجیره سرد موجب می‌شود بخشی از محصول با تاخیر به بازار برسد و ارزش اقتصادی آن کاهش یابد.
رضا خادمی فعال واحد فرآوری و بسته‌بندی آبزیان در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: نبود صنایع تکمیلی کافی در منطقه باعث شده ارزش افزوده اصلی محصولات شیلاتی در خارج از استان شکل بگیرد.
وی افزود: کمبود سرمایه در گردش بسیاری از واحدهای کوچک را با ظرفیت پایین یا نیمه‌فعال مواجه کرده است.
کاظم حیدری کارگر بخش شیلات در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا گفت: اشتغال در این حوزه فصلی و ناپایدار است و بسیاری از کارگران در دوره‌هایی از سال با بیکاری مواجه می‌شوند.
وی افزود: نبود بیمه پایدار و امنیت شغلی از مهم‌ترین مشکلات نیروی کار در این بخش است و کار در واحدهای تولیدی شیلاتی به‌ویژه در گرمای شدید جنوب خوزستان بسیار دشوار است و شرایط سخت آب‌وهوایی فشار مضاعفی بر کارگران وارد می‌کند.
نوسانات برق و برداشت آب از بالادست چالش اصلی پرورش آبزیان در آبادان
رئیس شیلات آبادان در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: تولید آبزیان در استخرهای پرورش ماهی و میگو تولید معیشتی در جهت بهبود اقتصاد خانوار به خصوص بین روستائیان به شمار می‌رود.
محمدرضا فاضلی با بیان اینکه ۷۰ درصد هزینه تولید آبزیان، غذاست، اظهار کرد: ۷۰ درصد قیمت یک کیلوگرم ماهی هزینه غذاست و ۳۰ درصد باقیمانده شامل هزینه نگهداری، پشتیبانی، کارگری است
وی افزود: معمولا به خوراک آبزیان تعرفه‌های یارانه‌ای اختصاص داده نمی‌شود و پرورش‌دهندگان نمی‌توانند با توجه به نوسانات ارز در بازار و مشکلات واردات، از امتیازات خاصی بهره‌مند شوند و در نتیجه هزینه تولید آبزیان بالا می‌رود.
رئیس شیلات آبادان با اشاره به بحران آب و برق در منطقه بیان کرد: آب شیرین ما با بحران مواجه است، این موضوع به‌شدت روی پرورش آبزیان، بخصوص ماهیان گرم‌آبی و کپورماهیان اثرگذار خواهد بود و قیمت آنها را بالا خواهد برد.
فاضلی ادامه داد: کاهش بارش باران در سال گذشته، برداشت آب از بالادست و نوسانات برق در تابستان باعث شده استخرداران زیادی دست از تولید بردارند و شمار زیادی از فعالان بخصوص کارگران بی کار شوند.
وی خواستار برنامه ریزی از سوی سازمان آب و برق برای کاهش خاموشی در سایت پرورش آبزیان در سایت چوئبده شد و افزود: در مراکز تولید بیشتر با میزان آب کمتر و افزایش تراکم ماهیان در واحد سطح انجام می‌شود که نیاز به تجهیزاتی دارد که وابستگی مستقیمی به برق دارند.
رییس اداره شیلات آبادان از جمله این تجهیزات را مربوط به اکسیژن‌دهی، گردش آب و گندزدایی عنوان کرد و گفت: قطع برق این تجهیزات را از کار انداخته و تلفات بالا را به دنبال دارد، با توجه به شرایط تولید در حال حاضر بیشترین تهدید برای مراکز پرورش ماهی در آبادان وجود دارد.
وی کاهش دبی آب رودخانه را از دیگر دلایل عمده تلف شدن ماهی در مزارع پرورشی آبادان بیان کرد و افزود: کاهش دبی رودخانه و برداشت بیش از حد بالادست موجب پیشروی آب دریا و شور شدن آب حوضچه‌های ماهی شده که تلف شدن هزاران قطعه ماهی را به دنبال داشت.
فاضلی با اشاره به پرورش میگو، کپور، غزل آلا، سپیدی و پیگهد در سایت پرورش آبزیان این شهرستان گفت: به لحاظ مراکز سرخانه‌ای و عمل آوری کمبود خاصی نداریم اما نوسانات ارز اثر مستقیمی بر تولید و عرضه آبزریان دارد.
به گزارش ایرنا، شیلات جنوب خوزستان با وجود برخورداری از مزیت‌های طبیعی و دسترسی به منابع آبی، هنوز نتوانسته به یک زنجیره اقتصادی پایدار و سودآور تبدیل شود. وابستگی شدید تولید به شرایط اقلیمی، افزایش هزینه نهاده‌ها، ضعف در صنایع فرآوری و نبود بازار باثبات باعث شده ارزش افزوده این بخش به‌طور کامل در منطقه باقی نماند.
از سوی دیگر، سختی کار در گرمای طاقت‌فرسای جنوب خوزستان و نبود امنیت شغلی پایدار در واحدهای تولیدی، یکی از دغدغه‌های جدی کارگران این بخش است و ناپایداری اشتغال، معیشت بسیاری از خانواده‌ها را تحت فشار قرار داده است.
در چنین شرایطی، فعالان این حوزه معتقدند اگر سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، توسعه صنایع تبدیلی و ایجاد ثبات در بازار به‌صورت هدفمند دنبال شود، شیلات می‌تواند از یک معیشت سنتی و پرریسک به یک بخش مولد و پایدار در اقتصاد دریا محور باشد.
