
محمدامین حیات مقدم:
کریمخان زند از میانه دهه ۱۱۶۰ هجری قمری بهتدریج در صحنه سیاسی ایران ظاهر شد و تا سال ۱۱۹۳ هجری قمری، زمان درگذشتش، در اداره بخشهای گستردهای از کشور نقش داشت. در آن زمان، خراسان در اختیار شاهرخ میرزا بود و او با توجه به شرایط برجایمانده از روزگار نادرشاه، اقدامی برای حرکت نظامی به سوی آن ناحیه انجام نداد.
در منابع تاریخی آمده است که طایفه زند از شاخههای لک بهشمار میرفت و در نواحی پیرامون ملایر سکونت داشت. شیوه زندگی آنان با دامداری و کوچ در ارتباط بود. در دوره اقتدار نادر، گروهی از این طایفه به ناحیهای در شمالشرق انتقال داده شدند و بعدها به محل پیشین بازگشتند. کریم که بعدها به کریمخان شناخته شد، در همین محیط پرورش یافت. نام پدر او ایناقخان ذکر شده و پس از رخدادهایی در خانواده، مدتی نزد خویشاوندان زندگی کرد.
پس از کاهش اقتدار مرکزی، زمینه فعالیت نیروهای مختلف فراهم شد و کریمخان در جریان تحولات آن دوره حضور داشت. او در برخی درگیریها و مأموریتها شرکت کرد و سپس در اصفهان اقامت گزید. در همین زمان، رخدادهایی میان او و مدعیان دیگر قدرت، از جمله محمدحسنخان قاجار، در منابع ثبت شده است.
در حوزه اقتصادی، توجه به بازرگانی و راههای دادوستد از جمله اقداماتی بود که در دوره او دنبال شد. به دستور وی جزایر خارک و خارکو در اختیار نیروهایش قرار گرفت. همچنین در سال ۱۱۸۹ هجری قمری، شهر بصره به فرمان او فتح شد و پس از درگذشتش در سال ۱۱۹۳ هجری، این شهر بار دیگر به دست عثمانیان افتاد.
مجموع رویدادهای مربوط به زندگی و دوران زمامداری کریمخان زند شامل جابهجاییهای طایفهای، حضور در رقابتهای سیاسی، اداره مناطق مختلف و اقداماتی در زمینه بازرگانی و امور نظامی است؛ مطالبی که در منابع تاریخی درباره این دوره نقل شدهاند.