اهواز زیر سایه فلرها و صنایع آلاینده نفس میکشد، اما عوارضی که طبق قانون باید برای جبران همین آلودگی پرداخت شود یا سالها وصول نشده یا اثرش در زندگی مردم دیده نمیشود؛ حالا سؤال اصلی این است: پول آلایندگی کجاست؟

اهواز امسال هم اکثر روزها نتوانست نفس بکشد ؛ شهری که در محاصره فلرهای نفتی، دود هورالعظیم، مازوتسوزی، صنایع آلاینده و سوزاندن مزارع نیشکر گرفتار شده، حالا با یک پرسش جدی روبهروست: سهم مردم از عوارض آلایندگی کجاست؟در حالی که طبق قانون، صنایع آلاینده موظفاند بین نیم تا یک و نیم درصد و در برخی موارد یک درصد از فروش خود را به عنوان عوارض آلایندگی پرداخت کنند، آمارها و اظهارات رسمی مسئولان نشان میدهد این حق یا پرداخت نشده یا در محل درست هزینه نشده است.
۸ سال بدون پرداخت؛ مطالبه ۷۰ هزار میلیاردی خوزستان
نایبرئیس شورای شهر اهواز اعلام کرده است شرکتهای بزرگ نفتی مستقر در حریم این کلانشهر طی هشت سال اخیر عوارض آلایندگی پرداخت نکردهاند. برآوردها نشان میدهد طلب خوزستان از این محل بیش از ۷۰ هزار میلیارد تومان است؛ رقمی که اگر بهموقع وصول میشد، امروز پروژههایی مانند قطار شهری، جمعآوری آبهای سطحی و توسعه زیرساختهای حملونقل عمومی معطل نمیماند.این در حالی است که ۷۰ تا ۸۰ درصد نفت کشور در خوزستان تولید میشود اما سهم استان از عوارض و منافع آن، همچنان محل مناقشه است.
روایت دوم؛ ۱۲.۵ هزار میلیارد پرداخت شده است!
در مقابل، مدیرکل امور شهری استانداری خوزستان اعلام کرده از سال ۱۴۰۰ تاکنون حدود ۱۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان از محل عوارض آلایندگی و ارزش افزوده به شهرداری اهواز پرداخت شده که حدود ۴۷ درصد درآمدهای تحققیافته شهرداری را شامل میشود.اما نکته قابل تأمل اینجاست که بخش عمده این رقم مربوط به معوقات سالهای ۹۲ تا ۹۶ بوده؛ یعنی مطالباتی که با تأخیر چندساله وصول شدهاند. همچنین گفته شده حدود ۷۲ درصد این معوقات مربوط به جرائم دیرکرد بوده است.سؤال اساسی اینجاست:اگر عوارض پرداخت شده، چرا همچنان انتظارات عمرانی، ترافیکی و خدمات شهری در اهواز برآورده نشده است؟
۶۵ فلر در شعاع ۲۵ کیلومتری اهواز
استاندار خوزستان بهصراحت اعلام کرده ۶۵ فلر نفتی در شعاع ۲۵ کیلومتری اهواز فعال است و باید خاموش شود.مدیرکل محیط زیست استان نیز از شکایت علیه پنج مدیرعامل شرکت نفتی خبر داده است.همزمان آمارها نشان میدهد:امسال تنها ۳۸ روز هوای «قابل قبول» در خوزستان ثبت شده (در مقایسه با ۱۶۸ روز سال گذشته).مشکلات تنفسی به دومین علت مرگ کودکان زیر پنج سال در استان رسیده است.مراجعات بیمارستانی مرتبط با آلودگی هوا رشد ۲۵ تا ۳۰ درصدی داشته است.این آمارها نشان میدهد بحران آلایندگی، صرفاً یک موضوع مالی یا بودجهای نیست؛ بلکه مستقیماً با جان مردم در ارتباط است.
عوارض آلایندگی؛ پول هست اما مسئله مدیریت است؟
رئیس هیأت عالی نظارت بر انتخابات شوراهای خوزستان اعلام کرده شهرداریهای استان طی چهار سال گذشته بیش از ۴۰ هزار میلیارد تومان از محل عوارض و آلایندگی دریافت کردهاند و مجموع درآمدها به حدود ۸۰ هزار میلیارد تومان رسیده است.از سوی دیگر شهردار برکنار شده اهواز گفته است:بودجه امسال شهرداری ۲۰ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان است.تعطیلیهای ناشی از آلودگی هوا حدود ۳.۸ هزار میلیارد تومان کاهش درآمد ایجاد کرده است.هر اتوبوس ۱۵ میلیارد تومان قیمت دارد و اهواز به ۱۳۰۰ دستگاه اتوبوس نیاز دارد.تناقضها آشکار است؛از یک سو صحبت از ارقام هزاران میلیاردی است،از سوی دیگر شهر همچنان با کمبود ناوگان، آبگرفتگی، مشکلات ترافیکی و آلودگی شدید دستوپنجه نرم میکند.
مطالبه جدید؛ سهم کشاورزی از آلایندگی
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان نیز خواستار اختصاص سهمی از عوارض آلایندگی به بخش کشاورزی شده و اعلام کرده خسارات این بخش در سال جاری بیش از ۳۵ همت بوده است.در مقابل برخی کارشناسان دانشگاهی تأکید میکنند صنایع آلاینده، نیشکر و حتی منابع متحرک مانند خودروها باید سهمبندی دقیق شوند و عوارض دریافتی صرف اصلاح فرآیندها شود، نه صرفاً هزینههای جاری.
مسئله اصلی؛ وصول یا هزینهکرد؟
در موضوع عوارض آلایندگی اهواز سه چالش اساسی دیده میشود:وصول ناقص یا با تأخیر عوارض از صنایع بزرگ نفتی و صنعتیعدم شفافیت کامل در نحوه هزینهکرد منابعنبود نظارت یکپارچه بر عملکرد شهرداریها و دستگاههای متولیدر حالی که قانون، سازمان امور مالیاتی را مسئول وصول این عوارض دانسته، گلایهها از کوتاهی در این زمینه همچنان ادامه دارد.
مردم اهواز چه میخواهند؟
مردم اهواز در شرایطی زندگی میکنند که:آلودگی از وضعیت «قرمز» عبور کرده و به وضعیت «بنفش» رسیده است.مدارس و ادارات مکرراً تعطیل میشوند.آب و هوا همزمان در وضعیت هشدار قرار دارند.بارندگیها، شهر را دچار آبگرفتگی میکند.فلرهای نفتی همچنان میسوزند.در چنین شرایطی، عوارض آلایندگی دیگر یک عدد در گزارشهای مالی نیست؛این مبلغ باید تبدیل به هوای پاک، حملونقل عمومی استاندارد، جمعآوری آبهای سطحی، توسعه فضای سبز و ارتقای سلامت عمومی شود.وقت پاسخگویی رسیده استخوزستان قلب تولید انرژی کشور است، اما مردمش در صف اول آلودگی ایستادهاند.اگر قانون صراحت دارد که صنایع آلاینده باید عوارض بپردازند،اگر هزاران میلیارد تومان از این محل وصول شده،اگر سلامت مردم در خطر است،پس چرا اهواز هنوز یکی از آلودهترین کلانشهرهای کشور است؟عوارض آلایندگی حق مردم خوزستان است؛حقی که باید بهطور کامل وصول شود، شفاف هزینه شود و نتیجه آن در کیفیت زندگی مردم دیده شود.اکنون مطالبه اصلی افکار عمومی روشن است:یا آلایندگی کاهش یابد، یا عوارض آن بهصورت ملموس صرف نجات شهر شود؛ تعارف با جان مردم جایز نیست.