بازگشت آب به قلب خوزستان
تالاب شادگان پس از تجربه خشکی ۵۸ درصدی در پاییز، اکنون با آبگیری حدود ۸۵ درصدی جان تازه گرفته است؛ احیایی امیدبخش که با وجود تهدید گرمای زودرس و چالش تأمین حق‌آبه، حالا نفس‌های بزرگ‌ترین تالاب خوزستان را دوباره شنیدنی کرده است.
تالاب بین‌المللی شادگان، یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های آبی کشور و ثبت‌شده در کنوانسیون رامسر، امسال مسیری پرنوسان را از خشکی گسترده تا بهبود نسبی شرایط آبی پشت سر گذاشته است؛ مسیری که اگرچه امروز به گفته مسئولان با آبگیری حدود ۸۵ درصدی همراه است، اما همچنان زیر سایه تهدید گرمای زودرس، تبخیر بالا و چالش همیشگی تأمین حق‌آبه قرار دارد.
از هشدار خشکی تا بازگشت آب
آبان‌ماه امسال، رئیس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان از خشک شدن ۵۸ درصد مساحت تالاب شادگان خبر داده بود؛ وضعیتی که نتیجه کاهش بارش‌ها، پایان سال آبی و تخصیص تنها حدود ۵۰ درصد حق‌آبه در شرایط خشکسالی عنوان شد. در آن مقطع، تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌داد تنها ۴۲ درصد تالاب آب دارد و بخش‌های جنوبی و غربی که شیب بالاتری دارند تقریباً خشک شده‌اند.اما اکنون در اسفندماه، شرایط تغییر کرده است. موسی مدحجی، رئیس اداره تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان، می‌گوید: «در حال حاضر وضعیت تالاب شادگان نسبت به دیگر تالاب‌های استان بهتر است و حدود ۸۵ درصد آن آب دارد.» به گفته وی، بخش‌های شمالی تالاب حدود ۸۵ درصد و بخش جنوبی که تحت تأثیر جزر و مد و آب لب‌شور است حدود ۷۰ درصد آبگیری شده‌اند.
مهندسی آب برای نجات یک زیست‌بوم
شادگان تالابی با سه پهنه آبی شیرین، لب‌شور و شور است؛ ساختاری پیچیده که تعادل آن وابسته به مدیریت دقیق جریان آب است. به گفته مسئولان، آب شیرین ابتدا باید پهنه شمالی را به طور کامل آبگیری کند تا از طریق سرریز به بخش‌های لب‌شور منتقل و در نهایت با آب دریا که از طریق خوریات وارد می‌شود، ترکیب شود.در ماه‌های گذشته، پروژه‌های متعددی برای افزایش دامنه آبگیری، کنترل ورود آب شور، نگهداشت آب و احیای بخش‌های خشک اجرا شده است. از جمله این اقدامات، راه‌اندازی مجدد پروژه انتقال آب از رودخانه کارون به تالاب شادگان بوده که طی آن ۱۵۰ میلیون مترمکعب آب به بخش‌های کم‌آب هدایت و حدود ۹۰۰ هکتار از اراضی خشک احیا شده است.همچنین اجرای سازه‌های نگهداشت و مدیریت آب، به احیای ۵۰۰ هکتار دیگر از اراضی خشک کمک کرده و موجب افزایش تاب‌آوری تالاب در برابر تنش‌های اقلیمی شده است. به گفته مدحجی، پروژه‌هایی که حدود یک سال از آبگیری آن‌ها می‌گذرد، دامنه آبگیری بخش‌های جنوبی تالاب را به‌طور محسوسی افزایش داده‌اند.
تهدیدی به نام گرمای زودرس
با وجود بهبود شرایط، نگرانی‌ها درباره تابستان پیش رو همچنان پابرجاست. تجربه سال‌های اخیر نشان داده که تبخیر شدید، کاهش آورد رودخانه‌های کارون، مارون و جراحی و افت ذخایر سدها می‌تواند ظرف چند ماه شرایط تالاب را دگرگون کند.مدحجی تصریح می‌کند: «فعلاً تنها عاملی که می‌تواند بر وضعیت تالاب اثر بگذارد، افزایش دما و تبخیر آب در گرماست.» این در حالی است که در ماه‌های ابتدایی سال نیز هشدار داده شده بود کشت محصولات آب‌بر در حوضه‌های بالادست می‌تواند تأمین حق‌آبه تالاب را با مشکل مواجه کند.
پرندگان کمتر، اما امید باقی است
بر اساس سرشماری زمستانی پرندگان آبزی و کنارآبزی خوزستان که از ۱۷ دی تا ۲ بهمن ۱۴۰۴ انجام شد، در تالاب شادگان ۲۷ هزار و ۴۱۴ قطعه پرنده شمارش شده است. این رقم در مقایسه با سال گذشته (۲۸ هزار و ۳۳۵ قطعه) کاهش حدود ۳ درصدی را نشان می‌دهد؛ کاهشی که مسئولان آن را ناشی از تداوم خشکسالی‌های چندساله و نوسانات شرایط آبی تالاب می‌دانند.هرچند جمعیت ثبت‌شده نسبت به سال گذشته اندکی کاهش یافته، اما حضور گونه‌های در معرض تهدید نشان می‌دهد تالاب شادگان همچنان یکی از زیستگاه‌های کلیدی پرندگان مهاجر در جنوب غرب کشور محسوب می‌شود؛ زیستگاهی که پایداری آن به تداوم آبگیری و تأمین حق‌آبه وابسته است.
شادگان؛ معیشت، سیاست و توسعه
تالاب شادگان تنها یک زیستگاه طبیعی نیست؛ هزاران نفر از جوامع محلی معیشت خود را به آن گره زده‌اند. در سال‌های اخیر، با حمایت‌های بین‌المللی از جمله کمک‌های دولت ژاپن و اجرای پروژه‌های کشاورزی پایدار، کشت محصولات کم‌آب‌بر و بهبود بهره‌وری آب، تلاش شده فشار بر منابع آبی کاهش یابد.با این حال، چالش‌های توسعه‌ای همچنان وجود دارد؛ از مطالبه اتصال کارون به جراحی برای احیای نخیلات و تالاب گرفته تا انتقادهایی درباره برخی طرح‌های صنعتی. مسئولان محیط زیست تأکید دارند که تاکنون پروژه نفتی فعالی در تالاب اجرا نشده و عمده طرح‌های توسعه‌ای پیشنهادی نیز با مخالفت مواجه شده‌اند.
حالِ خوب اما شکننده
مجموع داده‌ها نشان می‌دهد تالاب شادگان پس از تجربه یکی از سخت‌ترین پاییزهای آبی خود، اکنون به شرایطی نسبتاً پایدار رسیده است. با این حال، این «حال خوب» بیش از هر زمان دیگری به مدیریت دقیق منابع آب، تأمین واقعی حق‌آبه، کنترل مصارف بالادست و آمادگی برای مقابله با موج گرمای تابستان وابسته است.تالاب شادگان امروز نفس می‌کشد؛ اما نفس‌هایی که اگر جریان آب پایدار نماند، می‌تواند دوباره به شماره بیفتد.
مرجع / فـارس
ایمیل مستقیم: info@khouznews.ir
پیامک: 5000205020
آخرین اخبار
