
محمدامین حیات مقدم:
با پایان حکومت اشکانیان، اردوان پنجم که آخرین پادشاه این سلسله بود، در ناحیهٔ خوزستان امروزی با اردشیر بابکان روبهرو شد. این نبرد با پیروزی اردشیر همراه بود و با کنار رفتن اردوان پنجم، دورهٔ اشکانیان پایان یافت و حکومت ساسانیان آغاز شد.
اردشیر اول، بنیانگذار دولت ساسانی، پس از استقرار قدرت در ایران، با الکساندر سوروس، امپراتور روم، نیز نبرد کرد. این رویارویی بخشی از درگیریهای ایران و روم در آغاز دورهٔ ساسانی بود.
در دوران شاپور اول، مانی ظهور کرد و برای گسترش دین خود تلاش میکرد. فعالیتهای او در این دوره ادامه داشت و در زمان بهرام اول نیز مانی همچنان فعال بود و حتی در هند به تبلیغ آموزههای خود میپرداخت. بهرام اول دستور محاکمهٔ او را صادر کرد و در نهایت، مانی محکوم و به قتل رسانده شد.
در دورهٔ بهرام چهارم، ارمنستان به دو بخش تقسیم شد. بخش شرقی ارمنستان به ساسانیان واگذار شد و بخش غربی آن تحت نفوذ روم قرار گرفت. این تقسیمبندی نشاندهندهٔ جایگاه مهم ارمنستان در روابط دو قدرت بود.
یزدگرد اول، پادشاه ساسانی، در برخورد با پیروان ادیان مختلف سختگیری کمتری داشت. همین موضوع باعث شد که روحانیون متعصب زرتشتی در آن زمان به او لقب «بزهکار» بدهند. با این حال، دین رسمی در دوران ساسانیان زرتشتی بود و ساختار حکومتی نیز بر پایهٔ همین دین شکل گرفته بود.