مرکبات دزفول؛ برند ملی که در انتظار درخشش جهانی است

  عطر پرتقال و نارنج با وجود باغ‌های مرکبات پرثمر، فضای خانه‌های دزفول را پر کرده و حس تازگی و طراوت را میهمان زندگی زمستانه خانواده‌ها کرده است.

شیرینی طعم پرتقال دزفول در هیچ جای دنیا حریف ندارد؛ انواع لیموها و نارنگی‌هایش نیز در دوره‌های مختلف رخ نمایی می‌کنند و کیفیتشان به مذاق علاقمندان خوش می‌آید.

میوه‌های پرباری که با رقص رنگ و بو باغ‌های زیبایی برای گردشگری فراهم کرده‌اند و سالانه گردشگران بسیاری را به سوی خود فرا می‌خوانند.

حدود پنج هزار و ۸۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی دزفول را باغ‌های مرکباتی تشکیل می‌دهد که در فصل زمستان با میوه‌های شیرین و آبدار بسیاری مزین شده‌اند.

انواع گریپ‌فروت، نارنگی، انواع لمون، پرتقال و نارنج اکنون به ثمر نشسته و در جای جای بازار کشورمان در قفسه‌های میوه‌فروشی‌ها چیده شده‌اند.

برداشت این مرکبات بی‌نظیر از نیمه دوم مردادماه هر سال با برداشت لیموترش آغاز می‌شود و برداشت پرتقال‌های دیررس والنسیا تا اوایل فروردین ماه نیز ادامه دارد ولی به طور کلی پیک برداشت مرکبات دزفول به گفته مدیر جهاد کشاورزی این شهرستان از آذرماه تا نیمه اول بهمن ماه است.

بهروز قمرزاده می‌گوید: گریپ‌فروت، لیموترش محلی و پرتقال مخصوص دزفول هستند و در نقاط دیگر کشور تولید نمی‌شوند؛ در واقع تولید این محصولات منحصر به دزفول است.

به گفته وی، با وجود مهارت کارشناسان، مروجان و باغداران مرکز تحقیقات کشاورزی صفی آباد، تقریبا تمامی محصولات تولیدی در شهرستان از لحاظ طعم و مزه و همچنین سلامت محصول تولیدی ارزشمند هستند که لیموترش محلی و پرتقال از جمله این محصولات است.

بازار فروش مرکبات دزفول به طور عمده، تهران و سایر استان‌های کشور است ولی جای خالی صادرات به کشورهای خارجی مشهود است البته با تشکیل تشکل‌های ویژه باغداران، برگزاری جشنواره‌های ویژه مرکبات سالم، دعوت از کشاورزان خبره و نمونه جهت اخذ برندسالم محصول تولیدی، فعالیت و احداث واحدهای بسته‌بندی تلاش‌هایی برای برندسازی مرکبات این شهرستان انجام شده است.

قمرزاده ادامه می‌دهد: با همکاری اتاق اصناف باغبانی و سایر تشکل‌های بخش کشاورزی، واحدهای تخصصی مدیریت جهاد کشاورزی، مرکز تحقیقات صفی آباد و وجود دانش آموختگان با تجربه و پیشکسوتان این بخش و تشکیل کارگروه باغبانی اقداماتی برای افزایش بهره‌وری و بهبود کیفیت مرکبات دزفول انجام شده است که به زودی بازخورد این اقدام در سطح شهرستان مشاهده خواهد شد.

برای توسعه کشت ارقام جدید و مقاوم مرکبات در منطقه نیز با وجود شرایط اقلیمی سخت و تنش‌های محیطی، برنامه‌های متنوعی با همکاری مرکز تحقیقات صفی آباد دزفول و مشارکت جامعه بهره برداران در دست اقدام است که تولید و تکثیر ارقام جدید و مقاوم نسبت به تنش‌های محیطی، استفاده از سایه‌بان، بهینه‌سازی مصرف کود و تغذیه متعادل، توسعه سیستم‌های نوین آبیاری و اهمیت دادن به مسائل به‌نژادی و مدیریت باغبانی از جمله این اقدامات است.

نبود صنایع تبدیلی و فرآوری، مهمترین خلا مرکبات دزفول

مدیر جهاد کشاورزی دزفول به فعالیت سه هزار و ۵۰۰ باغدار در این شهرستان اشاره کرد و گفت: با توجه به میزان تقاضا برای محصول تولیدی و شناخت جامعه مصرف کنندگان از کیفیت محصول، معمولا میزان عرضه نسبت به تقاضا کمتر بوده و بهره برداران دغدغه فروش محصولات خود را در سال‌های اخیر نداشته‌اند.

با وجود چنین ظرفیتی در دزفول، نبود صنایع تبدیلی و فرآوری به عنوان یکی از خلاهای بزرگ باغداری در این شهرستان مطرح است البته قمرزاده اعتقاد دارد این موضوع با انجام اقدامات آموزشی - ترویجی، بهره‌مندی از کشت و صنعت‌ها و تشکل‌های بخش کشاورزی در حال پیگیری است و در حال حاضر ۶ واحد بسته‌بندی محصول تولیدی در شهرستان فعال است.

چالش‌های توسعه باغات مرکبات دزفول

یکی از چالش های توسعه باغات در شهرستان و شمال استان خوزستان موضوع آب و میزان مصرف آن در باغ‌ها است که با اجرای طرح‌های استفاده از پوشش و سایه بان(کشت زیر سایه بان)، کشت ارقام مقاوم نسبت به خشکی، استفاده از سیستم‌های نوین آبیاری، استفاده از کشت ترکیبی نخل و مرکبات، استفاده از پوشش سبز بستر مرکبات در تابستان و استفاده از مواد آلی و جاذب رطوبت و پوشش‌های حفاظتی خاک می‌توان برای استفاده بهینه از منابع آب و کاهش خسارات ناشی از تنش‌های گرمایی و کم‌آبی اقدامات موثری انجام داد.

به دنبال سرمای شدید هوای اسفندماه گذشته، مرکبات این شهرستان خسارت‌های قابل توجهی دیدند که به گفته مدیر جهاد کشاورزی دزفول امسال عملکرد نرمالی در باغات نداشتیم. علاوه بر آن، تنش‌های گرمایی و آفتاب سوختگی ناشی از گرمای تابستانه عامل دیگری است که بر روی کمیت و کیفیت محصول تولیدی شهرستان تاثیر می‌گذارد.

مدیر جهاد کشاورزی دزفول می‌گوید: شرایط اقلیم شمال خوزستان به عنوان یک نعمت خدادادی در جهت تولید محصول سالم مطرح بوده است به نحوی که محصول مرکبات تولیدی شهرستان نسبت به سایر استان‌های شمالی از نظر آفات و بیماری‌ها کمتر به مرحله زیان اقتصادی می‌رسد.

وی می‌افزاید: در سال جاری با توجه به اقلیم خشک و کاهش میزان بارندگی سالیانه به نسبت، باغات شهرستان کمتر دچار بیماری‌های گیاهی، آفات و سایر عوامل زیان رسان شدند و با آفاتی نظیر سفید بالک، مینوز برگ مرکبات و شپشک در موارد جزیی مواجه شدند که این موارد از طریق مبارزه بیولوژیک و توصیه‌های فنی کارشناسان به‌صورت غیرشیمیایی کنترل شدند.

با وجود موارد مطرح شده، حاصلخیزی بالای خاک، آب و دانش بومی باغداران عامل مهمی در تولید محصول سالم در شهرستان دزفول است.

لزوم توسعه گردشگری در باغ‌های مرکبات دزفول
وجود باغ‌های ‌مرکبات دزفول در فصول پاییز تا بهار در کنار شرایط اقلیمی معتدل و مناسب از جاذبه‌های گردشگری خاص شهرستان است که همه ساله گردشگران بسیاری را جذب می‌کند ولی به اعتقاد قمرزاده، خلاهای بزرگی را نیز به دنبال دارد که همکاری تمامی دستگاه‌های اجرایی و مدیریت ستادی شهرستان باید به این مهم توجه ویژه‌ای داشته باشند.
با وجود چنین ظرفیت بزرگی که در باغ‌های مرکبات دزفول وجود دارد، هیچ برنامه‌ای برای برندسازی این محصولات باارزش در این شهرستان وجود ندارد و با وجود استقبال فراوان گردشگران هیچ اقدامی برای توسعه گردشگری باغ‌های مرکبات دزفول انجام نشده که نشان دهنده راهی طولانی در پیش رو است.

نیاز است رسیدگی به این موارد در اولویت کاری مسوولان مربوطه قرار گیرد تا بتوان شاهد رشد و توسعه باغ‌های مرکبات، افزایش تولیدات و توسعه گردشگری در شهرستان دزفول باشیم.