
محمدامین حیات مقدم:
سرزمین مغولستان در مرکز قارهٔ آسیا قرار دارد و از دیرباز بهواسطهٔ ویژگیهای طبیعی خاص خود شناخته میشود. این منطقهٔ پهناور با رشتهکوههای بلند و دشتهای خشک و وسیع احاطه شده و بخش عمدهای از آن را استپها یا مرغزارها تشکیل میدهند. شرایط جغرافیایی و اقلیمی مغولستان سبب شده بود که از گذشتههای دور، محل سکونت اقوام بدوی و صحراگرد باشد؛ مردمانی که شیوهٔ زندگی آنان بر جنگ، شکار و جابهجایی مداوم استوار بود و یکجانشینی در میانشان رواج نداشت.
دوری مغولستان از دریاها و وجود ارتفاعات گسترده، باعث پدید آمدن آبوهوایی متغیر در این سرزمین شده است. این منطقه دارای تابستانهایی گرم و کوتاه و زمستانهایی سرد و طولانی است. در اولانباتور، پایتخت امروزی مغولستان، دمای هوا در تابستان گاه تا ۳۸ درجهٔ سانتیگراد بالای صفر میرسد و در زمستان تا ۴۲ درجهٔ سانتیگراد زیر صفر کاهش مییابد.
از ماه ژوئن تا اوت، دشتهای مغولستان چهرهای سرسبز به خود میگیرند و پوشیده از سبزه و گل میشوند. بارانهای نسبتاً سنگین این دوره، موجب رشد سریع پوشش گیاهی میگردد. با فرا رسیدن سپتامبر، سرما آغاز میشود و در اکتبر طوفانها و بارش برف زمین را در بر میگیرد. از ماه نوامبر، راههای آبی یخ میبندند و تا ماه می سال بعد، بارش برف ادامه دارد. شدت وزش باد در این دوره به اندازهای است که حرکت سوارکاران را با دشواری روبهرو میکند.
با ظهور چنگیز خان و تشکیل امپراتوری مغول، دگرگونیهای مهمی در ساختار سیاسی و شیوهٔ زندگی مغولان پدید آمد. چنگیز خان با از میان برداشتن کوچلوک، قلمرو خود را گسترش داد و امپراتوری مغول با دولت خوارزمشاهی هممرز شد.
پس از کشته شدن فرستادگان چنگیز خان به دستور سلطان محمد خوارزمشاه و آگاهی او از آمادگی مغولان برای حمله، سلطان دچار بیم و تردید شد و برای کسب اطلاعات بیشتر، جاسوسانی به مغولستان فرستاد. گزارشهای آنان از یکپارچگی و انسجام سپاه انبوه مغول حکایت داشت.
سرانجام، در سال ۶۱۶ هجری قمری، جنگ میان ایران و مغول آغاز شد. شمار سپاه مغول در منابع تاریخی حدود صد و پنجاه تا دویست هزار نفر ذکر شده است. این نبردها نقطهٔ آغاز دورهای تازه در تاریخ ایران بهشمار میآید.
منبع
بیانی، شیرین، مغولان و حکومت ایلخانی در ایران، چاپ نهم، ۱۳۹۱، انتشارات سمت.