
محمدامین حیات مقدم:
از برجستهترین اسناد برجایمانده از دوره سلوکیان، سنگنوشتهای است که به فرمان آنطیوخوس سوم در شهر باستانی لائودیسیه، واقع در ناحیه نهاوند امروزی، نگاشته شده است. این منطقه در مسیر ارتباطی میان بابل و اکباتان قرار داشته و از جایگاه راهبردی ویژهای برخوردار بوده است. قدمت این لوح به سال ۱۹۳ پیش از میلاد بازمیگردد و محتوای آن نشاندهنده تمرکز سیاسی و اداری حکومت سلوکی در سرزمین مادهاست.
آنطیوخوس سوم که از نامدارترین پادشاهان دودمان سلوکی به شمار میرود، در این کتیبه فرمان میدهد تا مردم به اطاعت و بزرگداشت لائودیسیه، همسر وی، پایبند باشند. متن این فرمان به زبان یونانی نگاشته شده و در آن از ایزدان یونانی همچون آپولون و آرتمیس نیز یاد شده است. اشاره به این خدایان و ستایش آنان، بیانگر نفوذ گسترده باورهای هلنیستی در ساختار مذهبی حکومت سلوکیان و تلاش برای ترویج فرهنگ یونانی در قلمرو شرقی این امپراتوری است.
سلوکوس یکم، بنیانگذار حکومت سلوکی، از سرداران برجسته سپاه فیلیپ دوم مقدونی و از یاران نزدیک اسکندر مقدونی بود. بنا بر گزارش یوستین، تاریخنگار رومی، اصل و نسب سلوکوس به آپولون، خدای یونانی، نسبت داده شده است؛ روایتی که نشاندهنده کوشش برای مشروعیتبخشی الهی به قدرت سیاسی اوست. مادر سلوکوس و همچنین همسر آنطیوخوس، هر دو لائودیس نام داشتند که این نام در خاندان سلطنتی سلوکی جایگاه ویژهای داشته است.
سلوکوس پس از تثبیت قدرت، اقدام به بنیانگذاری دو مرکز مهم حکومتی کرد: نخست شهر سلوکیه در بینالنهرین و سپس انطاکیه در سوریه که به یکی از مهمترین پایتختهای جهان هلنیستی بدل شد. او برای تحکیم پیوندهای سیاسی و فرهنگی میان یونانیان و اقوام ایرانی، با آپامه، دختر یکی از اشرافزادگان سغدی، ازدواج کرد؛ اقدامی که نمادی از سیاست همگرایی قومی در حکومت سلوکی به شمار میرود.
در مجموع، سنگنوشته لائودیسیه و سیاستهای فرهنگی و سیاسی سلوکیان نشان میدهد که این دودمان در پی ایجاد ترکیبی از عناصر یونانی و شرقی بودهاند؛ تلاشی که تأثیر عمیقی بر ساختار سیاسی، اجتماعی و مذهبی سرزمینهای تحت فرمان آنان برجای گذاشت.