رحم اجاره ای چیست؟ مزایا و عوارض آن برای زوجین
رحم اجاره ای چیست؟ مزایا و عوارض آن برای زوجین
یکی از راه‌های فرزنددار شدن برای زوج‌های بدون فرزند، رحم اجاره ای است. در این فرایند، به‌جای مادر ژنتیکی، مادر جایگزین، جنین را درون رحمش حمل می‌کند. از مهم‌ترین دلایل استفاده از رحم اجاره ای، می‌توان به نازایی زنان، مشکلات رحمی، همجنس‌گرایی و تک‌والدی اشاره کرد. فرایند رحم اجاره ای به‌گونه‌ای‌ست که پس از انتخاب مادر جایگزین، فرایند انتقال جنین و مراقبت‌های دوران بارداری انجام خواهد شد. مادر جایگزین با انجام زایمان و پس از زایمان، بدون هیچ‌گونه ادعایی کودک را به والدین بیولوژیک خود تحویل دهد.
بزرگترین چالش‌های رحم اجاره ای، هزینه‌های رحم اجاره ای، بیمه، پیامدهای روانی، ملاحظات اخلاقی و مشکلات قانونی اجاره رحم هستند. پدر و مادر ژنتیکی و همین‌طور مادر جایگزین باید از پیش، خود را برای این چالش‌ها آماده کنند.
والدین بیولوژیک، باید با شناخت کامل از فرایند رحم جایگزین و مقایسه با دیگر روش‌های بارداری، تصمیمی آگاهانه بگیرند و خود را برای پیامدهای روانی و احساسی آن آماده کنند. همچنین، سلامت جسمی و روانی مادر جایگزین با انجام آزمایش‌های ضروری تحت نظر دکتر زنان، باید اثبات شود.
رحم اجاره ای چیست؟
رحم اجاره‌ای یا همان رحم جانشین، فرآیندی پزشکی و حقوقی‌ست که در آن یک زن، به‌طور موقت جنین را در رحم خود حمل می‌کند و پس از زایمان، کودک را به والدین بیولوژیکی خود تحویل می‌دهد. این فرآیند، معمولا به کمک تکنیک‌های باروری مانند لقاح درون‌رحمی (IVF) انجام می‌شود. رحم اجاره‌ای، برای زنانی که قادر به بارداری نیستند یا به دلایل پزشکی نمی‌توانند باردار شوند، گزینه‌ای جایگزین محسوب می‌شود. به‌طور کلی، فرایند اجاره رحم شامل مراحل مختلف حقوقی و پزشکی‌ست که باید به دقت رعایت شوند تا از حقوق تمام طرفین محافظت شود.
درصد موفقیت اجاره رحم به چه چیزهایی بستگی دارد؟
درصد موفقیت اجاره رحم یا رحم جایگزین، به عوامل مختلفی بستگی دارد که هم از نظر پزشکی و هم از نظر اجتماعی و قانونی مهم هستند.
برخی از عوامل کلیدی تاثیرگذار بر درصد موفقیت رحم اجاره ای شامل موارد زیر هستند:
- سن و سلامت تخمک‌دهنده؛ یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت رحم اجاره ای، سن و سلامت تخمک‌دهنده است. تخمک‌های سالم‌تر و جوان‌تر، شانس بیشتری برای موفقیت در فرآیند لقاح آزمایشگاهی (IVF) و انتقال جنین به رحم جایگزین دارند. معمولا تخمک‌های زنان زیر ۳۵ سال، از درصد موفقیت بالاتری برخوردار هستند.
- سلامت جسمی و روانی مادر جایگزین؛ مادر جایگزین باید از لحاظ جسمی و روانی در سلامت کامل باشد. تجربه بارداری‌های سالم و موفق و همچنین نداشتن سابقه بیماری‌های مزمن و بارداری‌های پیچیده، شانس موفقیت اجاره رحم را افزایش می‌دهد.
- تطابق پزشکی و دارویی؛ تطابق دقیق داروها برای آماده‌سازی رحم مادر جایگزین و تطابق با چرخه مادر تخمک‌دهنده، یکی از عوامل اصلی موفقیت رحم اجاره ای است. همچنین سلامت رحم مادر جایگزین باید با دقت مورد بررسی قرار گیرد تا محیط مناسب برای رشد جنین فراهم شود.
- آمادگی روانی و حمایت اجتماعی؛ مادر جایگزین باید از آمادگی روانی کافی برای پذیرش بارداری برای فرد یا زوج دیگری برخوردار باشد. همچنین، داشتن حمایت اجتماعی از سمت خانواده و نزدیکان بر موفقیت این فرآیند تاثیر مثبتی بر جای می‌گذارد.
داشتن قراردادهای قانونی مشخص، شامل تمامی جزئیات و تعهدات مادر جایگزین و والدین آینده، اطمینان از موفقیت فرآیند را افزایش می‌دهند. این قراردادها مجموعه‌ای از تعهدات پزشکی، مالی و حقوقی هستند.
دلیل اجاره رحم چیست؟
دلایل اصلی استفاده از رحم اجاره ای از شرایط پزشکی و اجتماعی نشات می‌گیرند. در ادامه، به مهم‌ترین دلایل پذیرش رحم اجاره ای پرداخته‌ایم:
- مشکلات پزشکی و عدم توانایی بارداری؛ برخی از زنان به دلیل نداشتن رحم (برای مثال بعد از عمل هیسترکتومی) یا مشکلات جدی سلامتی مانند فشار خون بالا، دیابت نوع 1، بیماری قلبی یا سرطان، قادر به باردار شدن یا نگه داشتن جنین نیستند. همچنین، مادرانی که سابقه سقط‌های مکرر دارند یا چندین بار در لقاح مصنوعی (IVF) شکست خورده‌اند، از رحم اجاره ای استفاده می‌کنند.
- زوج‌های همجنس‌گرا یا افراد مجرد؛ زوج‌های همجنس‌گرا، به‌ویژه زوج‌های مرد و افراد مجرد که تمایل به داشتن فرزند دارند، از رحم اجاره ای برای تشکیل خانواده استفاده می‌کنند. در این موارد، اسپرم مرد یا تخمک‌های اهداشده برای لقاح استفاده شده و جنین به رحم جایگزین منتقل می‌شود.
- سن بالا؛ زنانی که به دلیل سن بالا احتمال بارداری موفق را ندارند، از رحم جایگزین استفاده می‌کنند. با افزایش سن، خطرات مرتبط با بارداری بیشتر می‌شود و این روش راه حلی ایمن برای جلوگیری از مشکلات بارداری در سنین بالا خواهد بود.
گاهی اهداکننده تخمک، همان مادر جایگزین خواهد بود که با اسپرم والد لقاح داده می‌شود. اما این اتفاق، به دلیل مسائل پیچیده قانونی، به ندرت رخ می‌دهد.
تشخیص و درمان اختلالات سیستم تولید مثل زنان، مشاوره جنسی و بارداری، تخصص دکتر زنان و زایمان است. از مهم‌ترین وظایف دکتر زنان می‌توان به مراقبت‌های پیش و بعد از زایمان، مراقبت‌های پس از زایمان، مدیریت درد زایمان و مشاوره باروری اشاره کرد. متخصص زنان و زایمان به درمان بیماری‌هایی مثل عفونت‌های زنان، اندومتریوز، پولیپ رحم، فیبروم رحم، پره‌اکلامپسی، سندروم تخمدان پلی‌کیستیک می‌پردازد. در صورت ابتلا به این بیماری‌ها، برای اخذ نوبت دکتر زنان می‌توانید از نوبت دهی دکتر زنان و زایمان در سایت دکتردکتر استفاده کنید.
انواع رحم اجاره ای
رحم اجاره ای به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود. درواقع، اجاره رحم به دو شکل انجام می‌شود که در ادامه به آن‌ها اشاره کرده‌ایم:
- رحم اجاره‌ای سنتی (Traditional Surrogacy)؛ در این نوع، مادر جایگزین از تخمک خود برای بارداری استفاده می‌کند و با اسپرم والد مرد، لقاح انجام می‌شود. در این حالت، مادر جایگزین از نظر ژنتیکی با کودک ارتباط خواهد داشت. این روش به دلیل پیچیدگی‌های عاطفی و قانونی کمتر استفاده می‌شود و حتی در برخی مناطق، غیرقانونی است.
- رحم اجاره ای حاملگی (Gestational Surrogacy)؛ در این نوع، مادر جایگزین هیچ ارتباط ژنتیکی با جنین ندارد. جنین از طریق لقاح مصنوعی (IVF) با استفاده از تخمک و اسپرم والدین بیولوژیکی یا اهداکنندگان تولید شده و سپس به رحم جایگزین منتقل می‌شود. این روش، به دلیل شفاف بودن ابعاد قانونی و عاطفی این کار، بیشتر ترجیح داده می‌شود.
این دو نوع، روش‌های اصلی رحم اجاره ای هستند که بسته به شرایط پزشکی، قانونی و ترجیحات والدین انتخاب خواهند شد.
رحم اجاره ای چه قوانینی دارد؟
قوانین رحم اجاره‌ای در سراسر جهان و گاهی حتی در مناطق مختلف یک کشور متفاوت است. این قوانین، با هدف حمایت از حقوق هر دو طرف یعنی والدین بیولوژیک و مادر جایگزین و تضمین سلامت فرآیند اجاره رحم طراحی شده‌اند. در ادامه، به مهم‌ترین اصول قانونی رحم اجاره ای پرداخته‌ایم:
- شفافیت مفاد قرارداد شامل تعهدات مالی، مراقبت‌های پزشکی، حقوق قانونی هر دو طرف و نحوه برخورد با مشکلات احتمالی مانند سقط جنین
- اثبات مشکل باروری زوج با ارائه گواهی پزشکی مبنی بر وجود مشکل برای باروری والدین بیولوژیک
- نداشتن هیچ‌گونه حق قانونی نسبت به کودک از سوی مادر جایگزین و واگذاری او پس از تولد به والدین بیولوژیکی
- اثبات عدم اعتیاد به مواد مخدر طرفین قرارداد
- برخورداری از صلاحیت اخلاقی طرفین قرارداد
- اثبات تابعیت ایرانی پدر و مادر بیولوژیک
بهتر است والدین، برای پیشگیری از هرگونه مشکلات احتمالی طی فرایند رحم اجاره ای همچون سقط عمدی یا سقط در صورت عدم رعایت موارد پزشکی، تحویل ندادن نوزاد پس از تولد و ناپدید شدن مادر جایگزین اقدامات لازم را انجام دهند.
آیا رحم اجاره ای راه مناسبی برای فرزنددار شدن است؟
رحم اجاره ای، یک راه حل مناسب برای فرزنددار شدن است؛ به‌ویژه برای افرادی که به دلایل پزشکی یا فیزیولوژیکی همچون نازایی، قادر به بارداری نیستند. فرایند اجاره رحم، به والدین بیولوژیکی این امکان را می‌دهد که با استفاده از تکنیک‌های باروری مدرن همچون لقاح آزمایشگاهی، به آرزوی داشتن فرزند برسند. با این حال، این روش نیازمند رعایت دقیق جوانب پزشکی، حقوقی و اخلاقی است.
والدین و مادر جایگزین باید توافق‌نامه‌های روشن و دقیقی داشته باشند و فرایند تحت نظارت پزشکان متخصص و مشاوران حقوقی انجام بگیرد. علاوه‌بر این، توجه به پیامدهای روانی، ملاحظات اخلاقی و مشکلات قانونی بارداری جایگزین هم بسیار مهم است. در نهایت، اگرچه رحم جایگزین راه‌حلی موثر است، اما باید با مقایسه با سایر روش‌های بارداری، همه جوانب آن به دقت بررسی و ارزیابی شود.
تخصص زنان و زایمان، تخصصی است که مراقبت‌های پزشکی و جراحی را در دوران قبل از بارداری، بارداری، زایمان و دوره پس از آن ارائه می‌دهد. فعالیت متخصص زنان و زایمان شامل موارد و حیطه‌های زیر می‌شود:
- استفاده از سونوگرافی، آزمایش خون، آزمایش ادرار و سایر ابزارها برای نظارت بر بارداری
- مدیریت زایمان، از جمله القای زایمان، موارد اضطراری و تجویز داروهای مناسب
- غربالگری، معاینات و تست‌های آزمایشگاهی قبل از تولد بچه
- ارائه مراقبت‌های پس از عمل جراحی سزارین یا طبیعی تا شش هفته پس از آن
- بررسی اندازه، رشد و موقعیت بچه در رحم
- تشخیص نقایص مادرزادی
اگر بخواهیم به‌طور دقیق‌تر بررسی کنیم که تخصص زنان و زایمان چیست، باید بگوییم که در این حوزه به امور مربوط به مراقبت‌های دوران بارداری رسیدگی می‌شود و عمل‌های جراحی زنان مانند سزارین، توسط دکتر زنان و زایمان انجام می‌شود.
منبع : سامانه نوبت آنلاین دکتردکتر(https://drdr.ir/)
