ثبت آیین‌های عاشورایی بهبهان و شوشتر

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خوزستان از ثبت پنج اثر میراث معنوی این استان خوزستان طی همایش ثبت آیین‌های عاشورایی کشور در فهرست ملی خبر داد.
 
 پرویز پورفرخی گفت: در تاریخ 21 و 22 آذر 91 در محمودآباد استان مازندران برگزار شد و استان خوزستان توانست پنج پرونده معنوی در ارتباط با آیین‌های محرم را ارایه و به ثبت ملی برساند.
وی افزود: طی این همایش از استان خوزستان مراسم آیینی مشعل‌گردانی، سینه‌زنی سه سنگ، کولَکی، نخل مقوم حسین و مراسم سه روزه (دفن شهدای کربلا ) در فهرست آثار معنوی کشور به ثبت رسیدند.


توضیح این که از جمله رسوم قدیمی در دهه عاشورا رسم مشعل‌گردانی است که در بهبهان برگزار می شود. در گذشته مشعل‌هایی با چهار یا پنج شعله جلوی هر محله و بین عزاداران گردانده می‌شد. امروزه این رسم تنها در محل« پَر» در شهرستان بهبهان برگزار می‌شود. بر اساس گفته‌ها این رسم حدود 300 سال است که در این منطقه برگزار می‌گردد. سینه‌زنی سه سنگ آیین دیگری است که در این همایش ثبت شده است. آیین سینه‌زنی سه ضرب یا سه سنگ ازسبک‌های معمول سینه زنی گذشته تاکنون در بهبهان به شمار می‌آید. این نوع سینه‌زنی با سبک خاصی از نوحه‌خوانی که میرزا شوقی بهبهانی از محبوب‌ترین شاعران بهبهان در عصر ناصری ابداع کرده است. عزاداران این نوع سینه‌زنی را به حالت نشسته اجرا می‌کنند.
 
یکی از شیـوه‌های مرسوم سینه‌زنی در شهرستـان بهبهان نوعی سینه‌زنی است که «کولکی» نامیده می‌شود. «کول» در گویش بهبهانی به معنی شانه یا دوش است و «کولکی» یعنی شانه به شانه شدن و در کنار هم قرار گرفتن است به گونه‌ای که شانه‌ها به هم متصّل شوند. این نوع سینه‌زنی مخصوص موقعیت‌ها، مکان‌ها و زمان‌های خاص است و معمولاً هنگام ورود به صحن امام‌زادگان، بقعه‌ها و تکیه‌ها انجام می‌شود.
 
نخل مُقوم حسین نیز از آیین‌های دیگر استان خوزستان است که در این همایش دو روزه در شمار آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. این آیین هرســالـه در صبح روز تــاسـوعــا در شهرستان شوشتر نخــلی قدیمی به نام مُقوم حسین را با شکوه خاصی از محل مقبره مقام حسین (مُقـوم حسین) بیرون آورده و به سـوی آرامـگـاه «براء ابن مالـک» حمـل و پس از چرخاندن آن به دور آرامگاه به اجرای مراسم سینه‌زنی و نوحـه‌خوانی می‌پردازند. در صبح روز عاشورا نیز مجدداً نخل را از محل خود به سوی امام‌زاده عبداللّه برده دو تا سه مرتبه آن را به دور امام‌زاده می‌گردانند. نخل‌گردانی از آیین‌های کهن مرتبط با واقعه عاشورا است و نخل‌ها در واقع نمادی از عزا و ماتم هستند که یادآور تابوت شهدای کربلا  محسوب می‌شوند.
 
در این همایش همچنین مراسم سه روزه (دفن شهدای کربلا) ثبت شده است. این آیین به مراسمی اطلاق می‌شود که دو روز پس از واقعه عاشورا در شهرستان شوشتر برگزار می‌شود. در طی این مراسم اجساد شهدا را که به مدت دو روز روی زمین افتاده‌اند به صـورت نمـادین دفن می‌کنند. تعدادی از بازیگران و شبیه‌خوانان هیأت‌ها لباس‌هایی با نقش‌های متفاوت را بر تن کرده و با معرفی یک به یک شهدا با شبیه‌خوانی اجساد را از زمین بلند کرده و به شکل نمادین در محضر عزاداران شرکت کننده به خاک می‌سپارند.