ایران فقیر، ایران ثروتمند، ما کدام هستیم؟
در حال حاضر مهم‌ترین فاکتوری که با کمک آن کشورهای مختلف را مقایسه می‌کنند و میزان رشد آن‌ها را بررسی می‌کنند، شرایط اقتصادی و توسعه آن است. شاید در نگاه اول این فاکتور را ناعادلانه و نامناسب بدانیم؛ اما حقیقت این است که بهبود و توسعه در شرایط اقتصادی تا حدود زیادی می‌تواند بقیه فاکتورهای توسعه و رشد کشورها را هم شامل شود. به عبارت دیگر با رشد و توسعه اقتصادی یک کشور می‌توانیم به این نتیجه برسیم که میزان اشتغال‌زایی، رشد صنایع مختلف، سلامت جسمی، میزان امید به زندگی، رفاه و مواردی از این دست در چه شرایطی قرار دارد.
با توجه به موارد ذکر شده ممکن است برای شما هم سوال باشد که ایران در حال حاضر چه شرایطی را سپری می‌کند؟ آیا ما فقیر هستیم و یا ثروتمند؟ در عین حال در مقایسه با سایر کشورهای درحال‌توسعه چه جایگاهی داریم؟
در ادامه این صفحه مسئله رشد اقتصادی به‌صورت مختصر بررسی می‌شود و شرایط ایران را با چند کشور درحال‌توسعه دیگر ازنظر اقتصادی مقایسه می‌کنیم.
شاخص رشد اقتصادی چیست؟
به‌طور کلی رشد اقتصادی به معنای افزایش در کمیت و کیفیت کالاها و خدمات اقتصادی است که یک جامعه آن را تولید و مصرف می‌کند. اگرچه در ظاهر تعریف رشد اقتصادی بسیار آسان به نظر می‌رسد؛ اما حقیقت این است که اندازه کیری دقیق آن بسیار سخت و دشوار است.
در این میان شاخص اقتصادی داده‌های مختلفی را شامل می‌شود و همه آن‌ها را کنار هم می‌توانند به‌عنوان شاخص رشد اقتصادی در نظر گرفته شوند. به عیارت دیگر این شاخص‌ها می‌توانند درباره میزان سلامت اقتصادی کلی یک کشور قضاوت کنند و هرکدام از آن‌ها تنها زمانی مفید هستند که در کنار سایر فاکتورها بررسی شوند. در غیر این صورت ممکن است قضاوت‌های اشتباهی داشت و نتوان عملکرد اقتصاد را به‌درستی تحلیل کرد و تشخیص داد.
در میان شاخص‌های مختلف اقتصادی، منظور از رشد اقتصادی درصد تغییر در تولید ناخالص داخلی در یک دوره زمانی است. علاوه بر آن شاخص رشد اقتصادی و رشد آن درنتیجه مواردی مانند افزایش کمیت و کیفیت در نیروی کار، رشد تکنولوژی، دسترسی بهتر به مواد اولیه، بهبود محیط کسب و کار و بهبود ابزارهای تولید حاصل می‌شود.
به‌طور مثال یکی از فاکتورهای مهم برای رشد اقتصادی و بهبود در محیط کسب و کار این است که افراد شاغل در این حوزه بتوانند به شکل راحت و سریعی انتقال هزینه‌های خرید را انجام دهند. طی چند دو دهه اخیر نیز خرید و فروش در محیط کسب و کار با تغییرات زیادی روبرو شده و کارفرمایان، کارآفرینان و مصرف‌کنندگان توانستند به شکل راحت‌تری با کمک کارت به کارت اینترنتی بانک پارسیان وجه موردنظر، نقل و انتقال هزینه خرید و فروش را انجام دهند. البته این فاکتور در برابر رشد اقتصادی بسیار ناچیز محسوب می‌شود.
جایگاه ایران و کشورهای درحال‌توسعه در اقتصاد جهانی
کشور ما بعد از انقلاب اسلامی با فراز و فرود و تحریم‌های بسیار زیادی روبرو شده است. علاوه بر آن در همان ابتدای انقلاب جنگ 8 ساله بر ایران تحمیل شد که نتیجه آن از بین رفتن بسیاری از زیرساخت‌ها و توقف اقتصاد ایران بود. به‌طوری‌که تمام توان و انرژی مردم و مسئولین جهت دفع دشمن خارجی صرف شد.
باوجود تمام تحریم‌ها، جنگ تحمیلی و جنگ‌های اقتصادی که ایران طی 4 دهه پشت سر گذاشته، بازهم رشد اقتصادی خوبی را تجربه کرده است. برای اثبات این موضوع باید شرایط اقتصادی ایران با چند کشور درحال‌توسعه دیگر سنجید که شرایط نامناسب اقتصادی مانند جنگ و تحریم‌ها را درک نکردند و به شکل راحتی در مسیر اقتصادی خود گام برداشتند.
در عین حال ایران توانسته باوجود این مشکلات دستاوردهای زیادی را کسب کند و ازنظر سطح توسعه‌یافتگی به شرایط تقریبا معقول و مناسبی برسد. برای درک این موضوع باید برخی از متغیرهای اقتصادی را برای ایران و چند کشور درحال‌توسعه مقایسه کنیم تا به نتیجه درست و دقیق برسیم.
مقایسه ایران و برخی کشورها در شاخص رشد اقتصادی
برای به دست آوردن تصویری درست از شرایط اقتصادی ایران و موفقیت‌های آن بعد از تحریم‌ها و جنگ‌های مختلف اقتصادی و سیاسی، باید ایران را با کشورهای دیگری که شرایط تقریبا یکسانی دارند و در عین حال بسیاری از تحریم‌ها را پشت سر نگذاشتند، مقایسه کنیم.
در مقایسه بین ایران با ترکیه و اندونزی می‌بینیم که طی 4 دهه ایران توانسته تولید ناخالص داخلی را تا دو برابر افزایش دهد. این در حال است که اندونزی این عدد را به 2.7 رسانده است. این در حالی است که چین این عدد را تا عدد 32 رسانده است که عددی بسیار زیاد و موفقیت‌آمیز محسوب می‌شود.
همچنین در سال 1980، سرانه تولید ناخالص داخلی ایران بر اساس قیمت‌های جاری از کشورهای مالزی و ترکیه بالاتر بوده است؛ پس از قریب 40 سال، در سال 2018، سرانه تولید ناخالص داخلی ایران علیرغم افزایش 2 برابری، با فاصله نسبتاً زیادی، از کشورهای مالزی و ترکیه پایین‌تر است.
نکته مهم دیگر این است که شاخص رشد اقتصادی و توسعه کشورها به موارد متعددی بستگی دارد. در ادامه برخی از آن‌ها را بررسی می‌کنیم.
نرخ باسوادی در ایران، ترکیه و قطر
این نرخ در بیشتر کشورهای توسعه‌یافته و برتر جهان ازنظر اقتصادی، بالای 99 درصد است؛ اما در کشورهای درحال‌توسعه این فاکتور با اعداد مختلفی نشان داده می‌شود. این عدد برای کشور ایران چیزی حدود 85 درصد است و در مقایسه ایران با سایر کشورهای اطراف اسیران می‌بینیم که چندان عقب نیستیم و تقریبا شرایط هم‌طرازی را تجربه می‌کنیم. به‌طور مثال این عدد در ترکیه چیزی حدود 87 درصد است و قطر نیز عدد 88 درصد را برای مردم خود ثبت کرده است.
اقتصاد دیجیتال در ایران و کشورهای درحال‌توسعه
یکی دیگر از فاکتورهای بسیار مهم که می‌تواند رشد اقتصادی و میزان رفاه مردم یک کشور را به نمایش بگذارد، موفقیت در توسعه اقتصادی دیجیتال است. این فاکتور به معنای این است که اینترنت چقدر در توسعه اقتصادی یک کشور موثر بوده ایست. به عبارت دیگر اقتصادی دیجیتال همان اقتصادی اینترنت است و شامل همه فاکتورهای دیجیتال مانند اینترنت، فناوری اطلاعات، کسب و کارهای اینترنتی و مواردی از این دست می‌شود.
خوشبختانه ایران طی دو دهه اخیر توانسته موفقیت زیادی در این زمینه کسب کند و از شرایط سنتی خود خارج شود. بانکداری اینترنتی با رونق زیادی همراه شده و حالا همه ما می‌توانیم به‌راحتی بیشتر کارهای روزمره خود را به‌صورت اینترنتی و با سرعتی بسیار بیشتر از گذشته پیش ببریم. کسب و کارها حالت آنلاین و اینترنتی پیدا کردند . این موضوع بعد از بروز بیماری کرونا افزایش یافت؛ به‌طوری‌که همه ما علاقه داریم که تمام کارهای روزمره مانند کارهای بانکی، انتقال وجه، خرید کالاها و خدمات مختلف و حتی پرداخت جریمه‌ها را با کمک اینترنتی و گوشی هوشمند خود در خانه انجام دهیدم.
در حال حاضر ما به‌راحتی در خانه می‌نشینیم و وجوه مختلف را به حساب‌های موردنظر خود انتقال می‌دهیم، برای استعلام جریمه کافی است کمی در گوشی هوشمند خود جستجو کنیم و بعد از دریافت میزان جریمه، خلافی خودرو را با روش‌های مختلفی مانند خلافی خودرو پیامکی و یا آنلاین به‌راحتی پرداخت کنیم.
سایر کشورهای درحال‌توسعه نیز در این زمینه موفقیت‌های زیادی را کسب کردند و هرروز شاهد این هستیم که اشتغال، کسب و کارها، سلامت و چرخه اقتصادی همه کشورها به‌نوعی با اقتصادی دیجیتال گره خورده است و مبنای بسیاری از شاخص‌های اقتصادی، بهبود در اقتصادی دیجیتال شده است. به همین دلیل تمام کشورهای درحال‌توسعه و توسعه‌یافته تمام تلاش خود را انجام می‌دهند تا در این زمینه به موفقیت دست پیدا کنند.
کلام آخر
موارد ذکر شده بخش کوچکی از فاکتورهای مهم در بررسی و مقایسه رشد اقتصادی ایران و سایر کشورهای درحال‌توسعه است. به هر صورت برای بررسی این فاکتور باید موارد بسیار زیادی را باهم مقایسه کرد تا به نتیجه درست و منطقی رسید. اما در یک نگاه کلی می‌توان به این نتیجه رسید که امروزه تلاش همه کشورها برای موفقیت اقتصادی شکل و روش متفاوتی به خود گرفته و از حالت سنتی و کلاسیک خود خارج شده است. حالا اقتصادی دیجیتال حرف اول را در تمام جهان میزند و کشورهایی که در این زمینه موفق‌تر هستند، می‌توانند موفقیت بیشتری در شاخص‌های رشد اقتصادی به دست بیاورند.
